ഓരോ വർഷവും ദീപാവലിക്ക് ശേഷം രാജ്യതലസ്ഥാനമായ ഡൽഹി കനത്ത പുകമഞ്ഞിന്റെയും (Smog) വിഷവായുവിന്റെയും പിടിയിലാകുന്നത് പതിവാണ്. ശ്വസിക്കാൻ പോലും കഴിയാത്ത വിധം വായു മലിനീകരണം രൂക്ഷമാകുമ്പോൾ, ഇതിന് ശാശ്വതമായ ഒരു ശാസ്ത്രീയ പരിഹാരം കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ് അധികൃതർ. ഈ ലക്ഷ്യത്തോടെ 2025 ഒക്ടോബറിൽ ഡൽഹി സർക്കാർ ഐഐടി കാൺപൂരുമായി (IIT Kanpur) ചേർന്ന് നടത്തിയ ‘കൃത്രിമ മഴ’ (Cloud Seeding) പരീക്ഷണം വലിയ വാർത്താപ്രാധാന്യം നേടിയിരുന്നു.

മുഖ്യമന്ത്രി രേഖാ ഗുപ്തയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന ഈ ചരിത്രപരമായ നീക്കം ഡൽഹിയുടെ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ക്ലൗഡ് സീഡിംഗ് ദൗത്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ പരീക്ഷണം വിജയിച്ചോ? അന്തരീക്ഷത്തിലെ വിഷപ്പുക മാറ്റാൻ ഇതിന് സാധിച്ചോ? ഏറ്റവും പുതിയ റിപ്പോർട്ടുകൾ പരിശോധിക്കാം.

പരീക്ഷണം നടന്നത് ഇങ്ങനെ: ഒരു ആകാശക്കാഴ്ച

ഒക്ടോബർ 28-ന് ഉച്ചയ്ക്ക് ശേഷം കാൺപൂർ ഐഐടിയിലെ ശാസ്ത്രജ്ഞരും എൻജിനീയർമാരും ഒരുക്കിയ പ്രത്യേക സജ്ജീകരണങ്ങളോടെയാണ് പരീക്ഷണം ആരംഭിച്ചത്. ഇതിനായി ‘സെസ്ന 206-എച്ച്’ (Cessna 206-H) എന്ന പ്രത്യേക വിമാനമാണ് ഉപയോഗിച്ചത്. വിമാനത്തിന്റെ ചിറകുകളിൽ രാസലവണങ്ങൾ (Chemical salt particles) നിറച്ച കാനിസ്റ്ററുകൾ ഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പിന്റെ (IMD) പച്ചക്കൊടി ലഭിച്ചതോടെ വിമാനം ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. മീററ്റ്, ബുരാരി, നോയിഡ, അലിഗഡ് തുടങ്ങിയ മേഖലകൾക്ക് മുകളിലൂടെ പറന്ന വിമാനം ആയിരക്കണക്കിന് അടി ഉയരത്തിൽ വെച്ച് മേഘങ്ങൾക്കുള്ളിലേക്ക് രാസവസ്തുക്കൾ വിതറുന്ന ‘ഫ്ലെയറുകൾ’ (Flares) ജ്വലിപ്പിച്ചു. അന്തരീക്ഷത്തിലെ ഈർപ്പത്തെ മഴത്തുള്ളികളാക്കി മാറ്റാൻ ഈ ലവണങ്ങൾ സഹായിക്കുമെന്നായിരുന്നു കണക്കുകൂട്ടൽ.

ഡൽഹി ക്ലൗഡ് സീഡിംഗ് കൃത്രിമ മഴ: എന്താണ് ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ?

മേഘങ്ങളിൽ നിന്ന് കൃത്രിമമായി മഴ പെയ്യിക്കുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യയാണ് ക്ലൗഡ് സീഡിംഗ്. പ്രധാനമായും രണ്ട് രീതികളാണ് ഇതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്:

1. ഹൈഗ്രോസ്കോപ്പിക് സീഡിംഗ് (Hygroscopic Seeding): താഴ്ന്ന നിലയിലുള്ള ‘ചൂടുള്ള മേഘങ്ങളിൽ’ (Warm Clouds) ഉപ്പ് കണികകൾ (Sodium Chloride, Potassium Chloride) വിതറുന്ന രീതിയാണിത്. ഈ ഉപ്പുതരികൾ ജലകണികകളെ ആകർഷിക്കുകയും അവയെ ഭാരമുള്ള മഴത്തുള്ളികളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. ഡൽഹിയിലെ പരീക്ഷണത്തിൽ പ്രധാനമായും ഈ രീതിയാണ് ഉപയോഗിച്ചത്.

2. ഗ്ലേഷിയോജനിക് സീഡിംഗ് (Glaciogenic Seeding): തണുത്ത മേഘങ്ങളിൽ സിൽവർ അയഡൈഡ് (Silver Iodide) ഉപയോഗിച്ച് ഐസ് കണികകൾ രൂപപ്പെടുത്തി മഴ പെയ്യിക്കുന്ന രീതിയാണിത്.

ഡൽഹി എൻവയോൺമെന്റ് മന്ത്രി മഞ്ജിന്ദർ സിംഗ് സിർസയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന പരീക്ഷണത്തിൽ, സിൽവർ അയഡൈഡും സോഡിയം ക്ലോറൈഡും കലർന്ന മിശ്രിതമാണ് വിമാനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവിട്ടത്.

ഒക്ടോബർ 28-ലെ പരീക്ഷണം: ഫലം എന്ത്?

ഏറെ പ്രതീക്ഷയോടെ കാത്തിരുന്ന ഈ പരീക്ഷണം പക്ഷേ പൂർണ്ണ വിജയമായിരുന്നില്ല എന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ പ്രധാന കാരണങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

• ഈർപ്പത്തിന്റെ കുറവ്: മഴ പെയ്യാൻ ആവശ്യമായ ഈർപ്പം (Humidity) അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഏകദേശം 50% ഈർപ്പമെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിലേ നല്ല മഴ പ്രതീക്ഷിക്കാൻ കഴിയൂ. എന്നാൽ ഒക്ടോബർ 28-ന് ഡൽഹിയിലെ മേഘങ്ങളിൽ ഈർപ്പത്തിന്റെ അളവ് 15% മുതൽ 20% വരെ മാത്രമായിരുന്നു.

• മേഘങ്ങളുടെ ഉയരം: മേഘങ്ങൾ ഏകദേശം 10,000 അടി ഉയരത്തിലായിരുന്നു. ഇത് കൃത്രിമ മഴയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ ഉയരമായിരുന്നില്ല. 5,000 അടിക്ക് താഴെയുള്ള മേഘങ്ങളിലാണ് ക്ലൗഡ് സീഡിംഗ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാകുന്നത്.

• മഴയുടെ ലഭ്യത: നോയിഡയിലും ഗ്രേറ്റർ നോയിഡയിലും വളരെ നേരിയ തോതിലുള്ള ചാറ്റൽ മഴ മാത്രമാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയത് (0.1 mm – 0.2 mm). ഡൽഹിയുടെ മിക്ക ഭാഗങ്ങളിലും മഴ പെയ്തില്ല.

മഴ പെയ്തില്ലെങ്കിലും മലിനീകരണം കുറഞ്ഞോ?

രസകരമായ ഒരു കണ്ടെത്തൽ ഡൽഹി സർക്കാർ പുറത്തുവിട്ട റിപ്പോർട്ടിലുണ്ട്. കൃത്രിമ മഴ വലിയ തോതിൽ പെയ്തില്ലെങ്കിലും, വിമാനത്തിൽ നിന്ന് വിതറിയ രാസകണികകൾ അന്തരീക്ഷത്തിലെ പൊടിപടലങ്ങളെ ഒരല്പം താഴെയിറക്കാൻ സഹായിച്ചു.

റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം:

• പരീക്ഷണത്തിന് മുമ്പ് മയൂർ വിഹാർ, കരോൾ ബാഗ്, ബുരാരി എന്നിവിടങ്ങളിൽ PM 2.5 ന്റെ അളവ് 230-ന് മുകളിലായിരുന്നു.

• പരീക്ഷണത്തിന് ശേഷം ഇത് 203 – 207 എന്ന നിലയിലേക്ക് നേരിയ തോതിൽ കുറഞ്ഞു.

• PM 10 ന്റെ അളവിലും ചെറിയ കുറവ് രേഖപ്പെടുത്തി.

അതായത്, മഴ പെയ്തില്ലെങ്കിലും വായുവിൽ നിക്ഷേപിച്ച കണികകൾ മലിനീകരണത്തിന്റെ തോത് അല്പം കുറയ്ക്കാൻ സഹായിച്ചു എന്നാണ് സർക്കാർ വാദിക്കുന്നത്. എന്നാൽ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ ഇതിനെ ഒരു ‘താത്കാലിക പ്രതിവിധി’ മാത്രമായാണ് കാണുന്നത്.

ചെലവും രാഷ്ട്രീയ വിവാദങ്ങളും

ഏകദേശം 3.5 കോടി രൂപ മുതൽ 34 കോടി രൂപ വരെ ഈ പദ്ധതിക്കായി ചെലവായതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു (വിവിധ സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം). ഐഐടി കാൺപൂരുമായുള്ള കരാർ പ്രകാരം അഞ്ച് പറക്കലുകളാണ് നിശ്ചയിച്ചിരുന്നത്.

വിദഗ്ധ സമിതികളായ IMD, CPCB എന്നിവർ ശൈത്യകാലത്ത് ഡൽഹിയിൽ ക്ലൗഡ് സീഡിംഗ് ഫലപ്രദമാകില്ലെന്ന് നേരത്തെ തന്നെ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു. ഡൽഹിയിലെ ശൈത്യകാല മേഘങ്ങൾ വളരെ വരണ്ടതും ഉയരത്തിലുള്ളതുമാണ് എന്നതാണ് ഇതിന് കാരണമായി അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത്. ഈ മുന്നറിയിപ്പ് അവഗണിച്ചുകൊണ്ട് കോടികൾ ചെലവാക്കിയതിനെതിരെ വലിയ വിമർശനങ്ങളും ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്.

മലിനീകരണ സൂചികയിലെ ഭയാനകമായ മാറ്റങ്ങൾ

ദീപാവലിക്ക് ശേഷം ഡൽഹിയിലെ AQI (Air Quality Index) പലപ്പോഴും 400-ന് മുകളിലെത്തി ‘Severe’ (ഗുരുതരം) വിഭാഗത്തിൽ തുടരുകയാണ്. ദീപാവലി രാത്രിയിൽ മലിനീകരണത്തിന്റെ തോത് ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിലയിലായിരുന്നു (675 µg/m³). മറ്റ് വർഷങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ:

• 2024-ൽ ദീപാവലിക്ക് ശേഷമുള്ള AQI: 328

• 2025-ൽ (പരീക്ഷണത്തിന് ശേഷം): 294 (മിതമായ കുറവ്)

ഭാവിയിലേക്കുള്ള പാഠങ്ങൾ: മിഷൻ മൗസം (Mission Mausam)

ഡൽഹിയിലെ ഈ പരീക്ഷണം പൂർണ്ണ വിജയമല്ലെങ്കിലും, വരും വർഷങ്ങളിൽ കൂടുതൽ നൂതനമായ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഉപയോഗിക്കാൻ സർക്കാർ ഒരുങ്ങുകയാണ്. ഭാരത സർക്കാരിന്റെ ‘മിഷൻ മൗസം’ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി ഡ്രോണുകൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള ക്ലൗഡ് സീഡിംഗ്, കാലാവസ്ഥയിൽ മാറ്റം വരുത്താനുള്ള ആധുനിക ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവ വികസിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

പൂർണ്ണമായി മഴ പെയ്യിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും, ഒരു വൻ നഗരത്തിലെ വായു മലിനീകരണം കുറയ്ക്കാൻ ശാസ്ത്രീയമായ ഇത്തരം പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തിയത് ഒരു വലിയ ചുവടുവെപ്പായി പലരും കാണുന്നു. എന്നാൽ, വായു മലിനീകരണം കുറയ്ക്കാൻ പുക പുറത്തുവിടുന്ന ഉറവിടങ്ങൾ (ഉദാഹരണത്തിന് വാഹനങ്ങൾ, ഫാക്ടറികൾ) നിയന്ത്രിക്കുക എന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ പോംവഴിയെന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

ഡൽഹി ക്ലൗഡ് സീഡിംഗ് കൃത്രിമ മഴ: ഉപസംഹാരം

ഡൽഹി ക്ലൗഡ് സീഡിംഗ് കൃത്രിമ മഴ പരീക്ഷണം ഭാവിയിലെ കാലാവസ്ഥാ നിയന്ത്രണ സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ ഒരു പ്രധാന തുടക്കമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിലും ഇത്തരം പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്താൻ സാധ്യതയുണ്ട്. വായു മലിനീകരണവും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും സംബന്ധിച്ച കൂടുതൽ വാർത്തകൾക്കായി Malayalam24 സന്ദർശിക്കുക. ശാസ്ത്രവും സാങ്കേതികവിദ്യയും എങ്ങനെ നമ്മുടെ ജീവിതത്തെ മാറ്റിമറിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ വാർത്തകൾ ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും പങ്കുവെക്കുന്നു.