ഒരു ദീർഘയാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ നമ്മൾ ആദ്യം ചിന്തിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിലൊന്ന് ഭക്ഷണമാണ്. എന്നാൽ ആ യാത്ര ഭൂമി വിട്ട് ചന്ദ്രനിലേക്കാണെങ്കിലോ? അവിടെ കാര്യങ്ങൾ അത്ര ലളിതമല്ല. അരനൂറ്റാണ്ടിനു ശേഷം മനുഷ്യനെ വീണ്ടും ചന്ദ്രന്റെ ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തിക്കുന്ന നാസയുടെ ആർട്ടെമിസ് II ദൗത്യത്തിലെ യാത്രികർക്ക് വേണ്ടിയുള്ള തീൻമേശ ഒരുങ്ങിക്കഴിഞ്ഞു. കേൾക്കുമ്പോൾ നിസ്സാരമെന്ന് തോന്നാമെങ്കിലും, ബഹിരാകാശത്തെ ഭക്ഷണക്രമം ഒരുക്കുന്നതിന് പിന്നിൽ വലിയ ശാസ്ത്രീയ മുന്നൊരുക്കങ്ങളുണ്ട്.
ഓറിയോൺ (Orion) പേടകത്തിൽ പത്ത് ദിവസത്തോളം നീളുന്ന യാത്രയിൽ യാത്രികരുടെ ആരോഗ്യവും ഊർജ്ജസ്വലതയും നിലനിർത്തുക എന്നതാണ് പ്രധാനം. ഇവിടെ ഫ്രിഡ്ജില്ല, പാചകം ചെയ്യാൻ അടുക്കളയില്ല, വഴിയിൽ നിന്ന് സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ കടകളുമില്ല. അതിനാൽ, യാത്ര തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ എല്ലാ ഭക്ഷണവും തയ്യാറാക്കി പേടകത്തിൽ നിറയ്ക്കണം. ഈ പ്രത്യേക ബഹിരാകാശ ഭക്ഷണം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലെ വെല്ലുവിളികൾ എന്തൊക്കെയാണെന്ന് നോക്കാം.
വെല്ലുവിളികളുടെ അടുക്കള
ഓറിയോൺ പേടകത്തിനുള്ളിലെ ഭക്ഷണ മെനു തയ്യാറാക്കുന്നത് ഒരു സാധാരണ ഡയറ്റ് പ്ലാൻ ഉണ്ടാക്കുന്നതു പോലെയല്ല. ഓരോ ചെറിയ കാര്യവും ഇവിടെ പ്രധാനമാണ്.
- സുരക്ഷയും സംഭരണവും: ഭക്ഷണം ദൗത്യം തീരുന്നത് വരെ കേടുകൂടാതെയിരിക്കണം. ശീതീകരണ സംവിധാനം ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട്, സാധാരണ ഊഷ്മാവിൽ ദീർഘനാൾ നിലനിൽക്കുന്ന (shelf-stable) വിഭവങ്ങളാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.
- ഭാരക്കുറവിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ: മൈക്രോഗ്രാവിറ്റി (microgravity) അഥവാ ഭാരമില്ലായ്മയാണ് ഏറ്റവും വലിയ തലവേദന. ഭക്ഷണത്തിന്റെ ചെറിയ പൊടികൾ പോലും പേടകത്തിലെ വായുവിൽ പറന്നു നടന്ന് സെൻസിറ്റീവ് ഉപകരണങ്ങളിൽ കയറി പ്രവർത്തനരഹിതമാക്കാം. അതിനാൽ, പൊടിഞ്ഞുപോകാത്ത, ഒട്ടിപ്പിടിക്കുന്ന തരം വിഭവങ്ങളാണ് വേണ്ടത്.
- സ്ഥലപരിമിതി: ഓറിയോൺ പേടകം വളരെ ചെറുതാണ്. അതിനാൽ ഭക്ഷണവും അതിന്റെ പാക്കേജിങ്ങും വളരെ കുറഞ്ഞ സ്ഥലം മാത്രമേ എടുക്കാവൂ. ഭാരവും പരമാവധി കുറയ്ക്കണം.
- പോഷകമൂല്യം: യാത്രികർക്ക് ആവശ്യമായ കലോറി, പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ എന്നിവയെല്ലാം കൃത്യമായ അളവിൽ ലഭിക്കണം. ഓരോ യാത്രികന്റെയും ആരോഗ്യനില അനുസരിച്ച് ഇതിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരും.
ഈ കടമ്പകളെല്ലാം കടന്നാണ് ഓരോ വിഭവവും മെനുവിൽ ഇടംപിടിക്കുന്നത്.
അപ്പോളോ മുതൽ ആർട്ടെമിസ് വരെ: ഭക്ഷണത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ
ബഹിരാകാശത്തെ ഭക്ഷണത്തിന്റെ ചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ കാണാം. ആദ്യകാല അപ്പോളോ ദൗത്യങ്ങളിൽ ടൂത്ത്പേസ്റ്റ് പോലുള്ള ട്യൂബുകളിൽ നിറച്ച, കുഴമ്പു രൂപത്തിലുള്ള ഭക്ഷണമായിരുന്നു യാത്രികർ കഴിച്ചിരുന്നത്. രുചിയോ വൈവിധ്യമോ അന്ന് ഒരു വിഷയമായിരുന്നില്ല.
പിന്നീട് സ്പേസ് ഷട്ടിൽ ദൗത്യങ്ങളുടെ കാലമായപ്പോഴേക്കും കാര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെട്ടു. കൂടുതൽ വിഭവങ്ങൾ മെനുവിൽ വന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര ബഹിരാകാശ നിലയത്തിൽ (International Space Station) സ്ഥിതി ഇതിലും ഭേദമാണ്. അവിടെ കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് സാധനങ്ങളെത്തുന്നതുകൊണ്ട് ചിലപ്പോഴൊക്കെ ഫ്രഷ് പച്ചക്കറികളും പഴങ്ങളും പോലും യാത്രികർക്ക് ലഭിക്കാറുണ്ട്.
എന്നാൽ ആർട്ടെമിസ് II ദൗത്യം തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്. ഇതൊരു സ്വയംപര്യാപ്ത ദൗത്യമാണ്. ഇടയ്ക്ക് സാധനങ്ങൾ എത്തിക്കാൻ സംവിധാനമില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, ദീർഘകാലം കേടുകൂടാതെയിരിക്കുന്നതും എന്നാൽ പോഷകസമൃദ്ധവുമായ ബഹിരാകാശ ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കുന്നതിൽ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ നാസ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.
തീൻമേശയിൽ എന്തൊക്കെ?
യാത്രികർക്ക് ഒരു ദിവസം പ്രഭാതഭക്ഷണം, ഉച്ചഭക്ഷണം, അത്താഴം എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് നേരത്തെ ആഹാരമാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇതിനു പുറമെ, കാപ്പി ഉൾപ്പെടെ രണ്ട് പാനീയങ്ങളും ഓരോരുത്തർക്കും ലഭിക്കും. പേടകത്തിൽ കൊണ്ടുപോകാവുന്ന ഭാരത്തിന് പരിധിയുള്ളതുകൊണ്ടാണ് പാനീയങ്ങളുടെ എണ്ണം പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.
വിഭവങ്ങൾ പ്രധാനമായും നാല് തരത്തിലുണ്ട്:
- റെഡി-ടു-ഈറ്റ് (Ready-to-eat): പാക്കറ്റ് തുറന്ന് നേരിട്ട് കഴിക്കാവുന്ന വിഭവങ്ങൾ.
- റീഹൈഡ്രേറ്റബിൾ (Rehydratable): വെള്ളം ഒഴിച്ച് പഴയ രൂപത്തിലാക്കി കഴിക്കാവുന്ന, ഉണക്കിയെടുത്ത (freeze-dried) വിഭവങ്ങൾ.
- തെർമോസ്റ്റെബിലൈസ്ഡ് (Thermostabilized): ഉയർന്ന താപനിലയിൽ അണുവിമുക്തമാക്കി പാക്ക് ചെയ്തവ. ടിന്നിൽ വരുന്ന ഭക്ഷണത്തിന് സമാനം.
- ഇറാഡിയേറ്റഡ് (Irradiated): റേഡിയേഷൻ ഉപയോഗിച്ച് സൂക്ഷ്മാണുക്കളെ നശിപ്പിച്ച് കേടുകൂടാതെ സൂക്ഷിക്കുന്ന മാംസം പോലുള്ള വിഭവങ്ങൾ.
ഈ ഭക്ഷണങ്ങൾ തയ്യാറാക്കാൻ പേടകത്തിൽ ചെറിയ സംവിധാനങ്ങളുണ്ട്. വെള്ളം ആവശ്യമുള്ള വിഭവങ്ങൾക്കായി ഒരു പോർട്ടബിൾ വാട്ടർ ഡിസ്പെൻസറും, ഭക്ഷണം ചൂടാക്കാനായി ഒരു ബ്രീഫ്കേസിന്റെ വലുപ്പമുള്ള ഫുഡ് വാമറും ഓറിയോണിലുണ്ടാകും.
യാത്രികരുടെ ഇഷ്ടം പ്രധാനം
ദിവസങ്ങളോളം ഒരേതരം ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത് ആർക്കാണ് ഇഷ്ടപ്പെടുക? ഈയൊരു മാനുഷിക പരിഗണന നാസയുടെ മെനു തയ്യാറാക്കലിലുണ്ട്. ദൗത്യത്തിന് പോകുന്ന നാല് യാത്രികർക്കും അവരുടെ ഇഷ്ടവിഭവങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ അവസരം നൽകിയിരുന്നു.
ദൗത്യത്തിന് മാസങ്ങൾക്ക് മുൻപ് തന്നെ, ലഭ്യമായ എല്ലാ ബഹിരാകാശ വിഭവങ്ങളും യാത്രികർക്ക് രുചിച്ചുനോക്കാൻ നൽകും. അവർ ഓരോന്നിനും റേറ്റിംഗ് നൽകും. ഈ ഇഷ്ടങ്ങൾ, അവരുടെ ശരീരത്തിനാവശ്യമായ പോഷകങ്ങൾ, പേടകത്തിലെ സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം പരിഗണിച്ചാണ് അന്തിമ മെനു തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഓരോ യാത്രികന്റെയും രണ്ട്-മൂന്ന് ദിവസത്തേക്കുള്ള ഭക്ഷണം ഒരുമിച്ച് ഒരു കണ്ടെയ്നറിൽ പാക്ക് ചെയ്യും. ഇത് അവർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ഭക്ഷണം തിരഞ്ഞെടുത്ത് കഴിക്കാൻ സൗകര്യമൊരുക്കുന്നു.
യാത്രയുടെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പ്രത്യേക മെനു
ദൗത്യത്തിന്റെ എല്ലാ ഘട്ടത്തിലും ഒരേ തരം ഭക്ഷണമല്ല യാത്രികർ കഴിക്കുന്നത്. വിക്ഷേപണം, ചന്ദ്രനിലേക്കുള്ള യാത്ര, തിരികെ ഭൂമിയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം തുടങ്ങിയ അതിനിർണായക ഘട്ടങ്ങളിൽ ഭക്ഷണക്രമത്തിലും മാറ്റങ്ങളുണ്ടാകും.
ഉദാഹരണത്തിന്, വിക്ഷേപണ സമയത്തും ഭൂമിയിലേക്ക് തിരികെയിറങ്ങുമ്പോഴും യാത്രികർക്ക് സീറ്റ് ബെൽറ്റ് ധരിച്ച് ഇരിക്കേണ്ടി വരും. ഈ സമയത്ത് വെള്ളം ഉപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കേണ്ട ഭക്ഷണങ്ങൾ കഴിക്കാൻ സാധിക്കില്ല. കാരണം, വാട്ടർ ഡിസ്പെൻസർ പോലുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ ഈ ഘട്ടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിപ്പിക്കില്ല. അതിനാൽ, ഈ സമയങ്ങളിൽ പാക്കറ്റ് തുറന്ന് നേരിട്ട് കഴിക്കാവുന്ന ലളിതമായ ഭക്ഷണങ്ങളാണ് നൽകുക. പേടകം സുരക്ഷിതമായ ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തിയാൽ പിന്നെ എല്ലാ സംവിധാനങ്ങളും പ്രവർത്തനക്ഷമമാവുകയും കൂടുതൽ വിഭവങ്ങൾ ലഭ്യമാവുകയും ചെയ്യും.
ഭാവിയിലെ ബഹിരാകാശ രുചികൾ
ചന്ദ്രനിലേക്കും ചൊവ്വയിലേക്കുമുള്ള ദീർഘദൂര ദൗത്യങ്ങൾ മനുഷ്യരാശി സ്വപ്നം കാണുമ്പോൾ, അതിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളിലൊന്ന് ഈ ബഹിരാകാശ ഭക്ഷണം തന്നെയായിരിക്കും. യാത്രികരുടെ ശാരീരിക ആരോഗ്യം മാത്രമല്ല, മാനസികാരോഗ്യവും നിലനിർത്തുന്നതിൽ നല്ല ഭക്ഷണത്തിന് വലിയ പങ്കുണ്ട്. മാസങ്ങളോ വർഷങ്ങളോ നീളുന്ന യാത്രകളിൽ വീട്ടിലെ രുചി ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വിഭവം നൽകുന്ന ആശ്വാസം ചെറുതായിരിക്കില്ല.
അതുകൊണ്ട് തന്നെ, ആർട്ടെമിസ് II ദൗത്യത്തിലെ ഭക്ഷണക്രമം കേവലം ഒരു മെനു മാത്രമല്ല, ഭാവിയിലെ ബഹിരാകാശ പര്യവേക്ഷണങ്ങൾക്കുള്ള ഒരു സുപ്രധാന ചവിട്ടുപടി കൂടിയാണ്. ആകാശത്ത് തിളങ്ങുന്ന ചന്ദ്രനെ നോക്കുമ്പോൾ, അവിടെ മനുഷ്യന്റെ കാൽപ്പാടുകൾക്കൊപ്പം അവന്റെ തീൻമേശയിലെ വിഭവങ്ങളുടെ ചരിത്രവും എഴുതിച്ചേർക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന് ഓർക്കാം.
