1936-ൽ, ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന സൂര്യന് താഴെ, ഇന്നത്തെ ഇറാഖിലെ ബാഗ്ദാദിനടുത്തുള്ള ഖുജുത് റബു എന്ന പുരാതന ഗ്രാമത്തിൽ പുതിയൊരു റെയിൽപാതയ്ക്കായി മണ്ണുമാറ്റുന്നതിനിടെ തൊഴിലാളികൾ അസാധാരണമായ ഒന്ന് കണ്ടെത്തി. ഏകദേശം ആറിഞ്ചോളം ഉയരമുള്ള, കാലപ്പഴക്കം കൊണ്ട് നിറംമങ്ങിയ ഒരു കളിമൺഭരണി. ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ പുരാതനമായ ഒരു പാത്രം എന്നതിലുപരി പ്രാധാന്യമൊന്നും തോന്നില്ലെങ്കിലും, അതിനുള്ളിലെ വസ്തുക്കളാണ് ചരിത്രത്തെയും ശാസ്ത്രത്തെയും ഒരുപോലെ കുഴപ്പത്തിലാക്കിയത്. ആ ചെറിയ ഭരണി, രണ്ടായിരം വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് മെസൊപ്പൊട്ടേമിയയിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന മനുഷ്യർക്ക് വൈദ്യുതിയെക്കുറിച്ച് അറിവുണ്ടായിരുന്നോ എന്ന ഞെട്ടിക്കുന്ന ചോദ്യമാണ് ഉയർത്തിയത്.
ഭരണിക്കുള്ളിൽ ഒരു ചെമ്പ് സിലിണ്ടർ, അതിനെ പുറംലോകവുമായി ബന്ധമില്ലാത്ത വിധം അടച്ചുറപ്പിക്കാൻ ഒരു കീൽ (asphalt) അടപ്പ്. ആ ചെമ്പ് സിലിണ്ടറിനുള്ളിൽ, ഒട്ടും സ്പർശിക്കാത്ത രീതിയിൽ മറ്റൊരു ഇരുമ്പ് ദണ്ഡ്. ഈ ഘടന യാദൃശ്ചികമായി കണ്ട അന്നത്തെ ഇറാഖ് നാഷണൽ മ്യൂസിയത്തിന്റെ ഡയറക്ടറായിരുന്ന ഓസ്ട്രിയൻ പുരാവസ്തു ഗവേഷകൻ വിൽഹെം കോനിഗിന്റെ (Wilhelm König) നെറ്റി ചുളിഞ്ഞു. കാരണം, ഈ ഘടനയ്ക്ക് അലസാണ്ട്രോ വോൾട്ട 1800-ൽ കണ്ടുപിടിച്ച ആദ്യത്തെ ആധുനിക ബാറ്ററിയുമായി അവിശ്വസനീയമായ, തള്ളിക്കളയാനാവാത്ത സാമ്യമുണ്ടായിരുന്നു.
ഒരു പുരാതന വൈദ്യുത സെൽ?
വിൽഹെം കോനിഗ് 1938-ൽ ഈ കണ്ടെത്തലിനെക്കുറിച്ച് ഒരു പ്രബന്ധം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതോടെയാണ് ലോകം ഈ നിഗൂഢവസ്തുവിനെ ശ്രദ്ധിച്ചുതുടങ്ങിയത്. ‘ബാഗ്ദാദ് ബാറ്ററി’ (Baghdad Battery) എന്ന് പിന്നീട് പ്രശസ്തമായ ഈ കളിമൺഭരണിയുടെ ഘടന ലളിതവും എന്നാൽ അതീവ കൗതുകകരവുമായിരുന്നു. കോനിഗ് അതിനെ വിശദമായി രേഖപ്പെടുത്തി:
- കളിമൺ ഭരണി: ഏകദേശം 5.5 ഇഞ്ച് (14 സെന്റിമീറ്റർ) ഉയരവും 3 ഇഞ്ച് വ്യാസവുമുള്ള മഞ്ഞകലർന്ന കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഒരു പാത്രം.
- ചെമ്പ് സിലിണ്ടർ: ഭരണിക്കുള്ളിൽ ഭംഗിയായി ഉറപ്പിച്ച, 3.8 ഇഞ്ച് ഉയരവും 1 ഇഞ്ച് വ്യാസവുമുള്ള, ചുരുിയെടുത്ത ശുദ്ധമായ ചെമ്പ് തകിട്.
- ഇരുമ്പ് ദണ്ഡ്: ചെമ്പ് സിലിണ്ടറിന് കൃത്യം നടുവിലായി സ്ഥാപിച്ച, തുരുമ്പെടുക്കാൻ തുടങ്ങിയ ഒരു ഇരുമ്പ് ദണ്ഡ്. ഇത് ചെമ്പിൽ ഒരിടത്തും സ്പർശിച്ചിരുന്നില്ല എന്നത് നിർണ്ണായകമായിരുന്നു.
- കീൽ അടപ്പ്: മുകൾഭാഗം കീൽ ഉപയോഗിച്ച് ഭദ്രമായി അടച്ചിരുന്നു. ഇത് ഇരുമ്പ് ദണ്ഡിനെ സ്ഥാനത്തുറപ്പിക്കുകയും ചെമ്പ് സിലിണ്ടറിൽ നിന്ന് വൈദ്യുതപരമായി വേർതിരിക്കുകയും (insulate) ചെയ്തു.
ഈ ഘടന ഒരു ഗാൽവാനിക് സെല്ലിന്റെ (Galvanic Cell) അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളുമായി പൂർണ്ണമായും യോജിക്കുന്നതായിരുന്നു. രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ലോഹങ്ങൾ (ചെമ്പും ഇരുമ്പും), ഒരു ഇലക്ട്രോലൈറ്റിന്റെ (electrolyte) സാന്നിധ്യത്തിൽ വൈദ്യുത ചാർജ്ജ് ഉത്പാദിപ്പിക്കും. ഇവിടെ ഇലക്ട്രോലൈറ്റായി പുളിപ്പിച്ച മുന്തിരിച്ചാറോ, വിനാഗിരിയോ, നാരങ്ങാനീരോ പോലുള്ള ഏതെങ്കിലും അമ്ലദ്രാവകം ഒഴിച്ചാൽ, ഈ സംവിധാനത്തിന് ഏകദേശം 0.5 മുതൽ 1.1 വോൾട്ട് വരെ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് കോനിഗ് വാദിച്ചു. അലസാണ്ട്രോ വോൾട്ടയുടെ വിപ്ലവകരമായ കണ്ടുപിടുത്തത്തിനും 1800 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് മെസൊപ്പൊട്ടേമിയയിൽ ആളുകൾ വൈദ്യുതി നിർമ്മിച്ചിരുന്നുവോ? അതായിരുന്നു ഉയർന്നു വന്ന വലിയ ചോദ്യം.
നിഗൂഢതയുടെ ചുരുളഴിയുമ്പോൾ
ബാഗ്ദാദ് ബാറ്ററി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ വസ്തു കണ്ടെത്തിയത് പാർഥിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ (Parthian Empire) കാലഘട്ടത്തിലെ (250 BC – 224 AD) അവശിഷ്ടങ്ങൾക്കിടയിൽ നിന്നാണ്. എന്നാൽ ചില ഗവേഷകർ ഇത് സസാനിയൻ കാലഘട്ടത്തിലേതാണെന്നും (224–650 AD) വാദിക്കുന്നു. ഈ വസ്തുവിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉദ്ദേശ്യം എന്തായിരുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് നിരവധി സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. ഓരോ സിദ്ധാന്തത്തിനും അതിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നവരും എതിർക്കുന്നവരുമുണ്ട്.
സിദ്ധാന്തം 1: ഇലക്ട്രോപ്ലേറ്റിംഗ് (Electroplating)
വിൽഹെം കോനിഗ് മുന്നോട്ടുവെച്ച പ്രധാന സിദ്ധാന്തം ഇതായിരുന്നു. ചെറിയ ആഭരണങ്ങളിലും മറ്റ് വസ്തുക്കളിലും സ്വർണ്ണമോ വെള്ളിയോ പൂശുന്ന ഇലക്ട്രോപ്ലേറ്റിംഗ് എന്ന പ്രക്രിയക്ക് ഈ ബാറ്ററി ഉപയോഗിച്ചിരിക്കാം. വളരെ നേർത്ത പാളികളായി സ്വർണ്ണം പൂശിയ ചില പുരാവസ്തുക്കൾ ഇറാഖിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയത് ഈ വാദത്തിന് ശക്തി പകർന്നു. 1970-കളിൽ ജർമ്മൻ ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഡോ. ആർനെ എഗ്ഗെബ്രെക്റ്റ് (Dr. Arne Eggebrecht) ബാഗ്ദാദ് ബാറ്ററിയുടെ പകർപ്പുകൾ നിർമ്മിച്ച് മുന്തിരിച്ചാർ ഇലക്ട്രോലൈറ്റായി ഉപയോഗിച്ച് ഒരു പരീക്ഷണം നടത്തി. പത്തോളം ബാറ്ററികൾ ശ്രേണിയായി ഘടിപ്പിച്ചപ്പോൾ ഒരു ചെറിയ വെള്ളിപ്രതിമയിൽ സ്വർണ്ണം പൂശാൻ സാധിച്ചുവെന്ന് അദ്ദേഹം അവകാശപ്പെട്ടു.
എതിർവാദം: പുരാവസ്തു ഗവേഷകർ ഈ സിദ്ധാന്തത്തെ ശക്തമായി എതിർക്കുന്നു. ഒന്നാമതായി, മെസൊപ്പൊട്ടേമിയൻ കാലഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് ഇലക്ട്രോപ്ലേറ്റിംഗ് നടത്തിയതായി സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ട ഒരു വസ്തു പോലും ഇതുവരെ കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല. അക്കാലത്ത് സ്വർണ്ണം പൂശാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് ‘ഫയർ-ഗിൽഡിംഗ്’ (fire-gilding) അഥവാ മെർക്കുറി ഉപയോഗിച്ച് സ്വർണ്ണം ഉരുക്കി പുരട്ടുന്ന വിദ്യയായിരുന്നു എന്നതിന് വ്യക്തമായ തെളിവുകളുണ്ട്. രണ്ടാമതായി, ഒരു ബാറ്ററി മാത്രം കൊണ്ട് കാര്യമില്ല. ഇലക്ട്രോപ്ലേറ്റിംഗിന് ആവശ്യമായ വയറുകളോ, ക്ലിപ്പുകളോ, മറ്റ് അനുബന്ധ ഉപകരണങ്ങളോ ഒന്നും തന്നെ ആ പ്രദേശത്തുനിന്നോ ആ കാലഘട്ടത്തിൽനിന്നോ കണ്ടെടുക്കാനായിട്ടില്ല.
സിദ്ധാന്തം 2: വൈദ്യചികിത്സയും മതപരമായ ആവശ്യങ്ങളും
മറ്റൊരു സിദ്ധാന്തം പറയുന്നത്, ഈ ഉപകരണം വൈദ്യചികിത്സയ്ക്കായി ഉപയോഗിച്ചിരിക്കാമെന്നാണ്. പുരാതന ഗ്രീക്കുകാരും ഈജിപ്തുകാരും വേദനസംഹാരിയായി ഇലക്ട്രിക് ഈൽ പോലുള്ള മത്സ്യങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി രേഖകളുണ്ട്. അതുപോലെ, സൂചികളിലൂടെ ചെറിയ അളവിൽ വൈദ്യുതി കടത്തിവിടുന്ന ഇലക്ട്രോ-അക്യുപങ്ചർ (electro-acupuncture) പോലുള്ള ചികിത്സകൾക്ക് ഈ ബാറ്ററി ഉപയോഗിച്ചിരിക്കാമെന്ന് ചിലർ കരുതുന്നു. ശരീരത്തിലെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ചെറിയ വൈദ്യുത തരിപ്പുകൾ ഏൽപ്പിക്കുന്നത് വേദന കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കുമെന്ന അറിവ് അവർക്കുണ്ടായിരുന്നിരിക്കാം.
ഇതിലും കൗതുകകരമായ ഒരു സാധ്യത മതപരമായ ചടങ്ങുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഒരു ക്ഷേത്രത്തിലെ ദേവന്റെ ലോഹവിഗ്രഹത്തിനുള്ളിൽ ഇത്തരം നിരവധി ബാറ്ററികൾ ഘടിപ്പിച്ച്, അതിൽ സ്പർശിക്കുന്ന ഭക്തർക്ക് ചെറിയൊരു വൈദ്യുതാഘാതം നൽകി അത്ഭുതം സൃഷ്ടിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കാം. ഇത് ഒരുതരം ‘ദിവ്യാനുഭവമായി’ അവതരിപ്പിച്ച് പുരോഹിതന്മാർ തങ്ങളുടെ ശക്തിയും വിശ്വാസ്യതയും വർദ്ധിപ്പിച്ചിരിക്കാനുള്ള സാധ്യതയും തള്ളിക്കളയാനാവില്ല.
എതിർവാദം: ഈ സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്കും ഭാവനയ്ക്കപ്പുറം ഭൗതികമായ തെളിവുകളുടെ പിന്തുണയില്ല. അക്കാലത്തെ വൈദ്യശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങളിലോ, മതപരമായ ആചാരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള രേഖകളിലോ ഇത്തരമൊരു ഉപകരണത്തെക്കുറിച്ചോ ചികിത്സാരീതിയെയോ അത്ഭുതപ്രവൃത്തിയെയോ കുറിച്ച് യാതൊരു പരാമർശവുമില്ല. ഇത് പൂർണ്ണമായും ഊഹങ്ങളെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചുള്ള വാദമാണ്.
സിദ്ധാന്തം 3: വിശുദ്ധ ചുരുളുകൾ സൂക്ഷിക്കാനുള്ള ഭരണി
മുഖ്യധാരാ പുരാവസ്തു ഗവേഷകർക്കിടയിൽ ഏറ്റവും സ്വീകാര്യമായ സിദ്ധാന്തം ഇതാണ്. ഈ കളിമൺഭരണി വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ളതായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് വിശുദ്ധമായ എഴുത്തുചുരുളുകൾ (sacred scrolls) സൂക്ഷിക്കാനുള്ള ഒരു പാത്രം മാത്രമായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയത്തിലെ ഡോ. പോൾ ക്രാഡോക്കിനെ (Dr. Paul Craddock) പോലുള്ള വിദഗ്ദ്ധർ ഈ വാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. ഈ സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച്, പാപ്പിറസിലോ മൃഗത്തോലിലോ എഴുതിയ ചുരുൾ ഒരു ഇരുമ്പ് ദണ്ഡിൽ ചുറ്റി, അതിനെ ഈർപ്പത്തിൽ നിന്നും കീടങ്ങളിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കാനായി ഒരു ചെമ്പ് സിലിണ്ടറിനുള്ളിലാക്കി, കീൽ കൊണ്ട് ഭദ്രമായി അടച്ചു. കാലക്രമേണ ജൈവവസ്തുവായ ചുരുളുകൾ പൂർണ്ണമായും ദ്രവിച്ചുപോയപ്പോൾ അവശേഷിച്ച അമ്ലാംശമാണ് (acidic residue) പിന്നീട് ഇലക്ട്രോലൈറ്റിന്റെ സാന്നിധ്യമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ടത്. ബാഗ്ദാദ് ബാറ്ററി കണ്ടെത്തിയ സ്ഥലത്തിന് സമാനമായ സെലൂഷ്യ (Seleucia) പോലുള്ള പുരാതന നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് ചുരുളുകളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളോടുകൂടിയ സമാനമായ ഭരണികൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
എതിർവാദം: ഈ സിദ്ധാന്തം ബാറ്ററിയുടെ സവിശേഷമായ ഘടനയെ പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കുന്നില്ല. ഒരു ചുരുൾ സൂക്ഷിക്കാൻ എന്തിനാണ് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ലോഹങ്ങൾ ഒരു പ്രത്യേക രീതിയിൽ, പരസ്പരം സ്പർശിക്കാതെ സ്ഥാപിച്ചത്? കേവലം സംരക്ഷണം മാത്രമായിരുന്നു ലക്ഷ്യമെങ്കിൽ ഇതിലും ലളിതമായ മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ലേ? എന്തിനാണ് മുകൾഭാഗം വൈദ്യുതി കടക്കാത്ത കീൽ കൊണ്ട് ഇത്ര ഭദ്രമായി അടച്ചത്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ‘ചുരുൾ സൂക്ഷിക്കാനുള്ള ഭരണി’ എന്ന സിദ്ധാന്തം വ്യക്തമായ ഉത്തരം നൽകുന്നില്ല.
ഇന്നും ഉത്തരം കിട്ടാത്ത ചോദ്യങ്ങൾ
2003-ലെ ഇറാഖ് അധിനിവേശത്തിനിടെ നടന്ന വ്യാപകമായ കൊള്ളയിൽ ബാഗ്ദാദിലെ നാഷണൽ മ്യൂസിയത്തിൽ നിന്ന് ഈ അമൂല്യമായ പുരാവസ്തു മോഷണം പോയി. ഇതോടെ, ഈ നിഗൂഢതയുടെ യഥാർത്ഥ രഹസ്യം കണ്ടെത്താനുള്ള ആധുനിക ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനകൾക്കുള്ള സാധ്യതകൾക്ക് എന്നെന്നേക്കുമായി മങ്ങലേറ്റു. ഇന്ന് നമുക്ക് പഠനത്തിനായി അവശേഷിക്കുന്നത് പഴയ ചിത്രങ്ങളും വിവരണങ്ങളും പരീക്ഷണശാലയിലെ പകർപ്പുകളും മാത്രമാണ്.
ബാഗ്ദാദ് ബാറ്ററി ഉയർത്തുന്ന പ്രധാന ചോദ്യങ്ങൾ ഇവയാണ്:
- ഇതൊരു ബാറ്ററി ആയിരുന്നെങ്കിൽ, എന്തിനായിരുന്നു അത് ഉപയോഗിച്ചത്? അതിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രായോഗിക ലക്ഷ്യം എന്തായിരുന്നു?
- അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റ് ഉപകരണങ്ങൾ (വയറുകൾ, കണക്ടറുകൾ, സ്വിച്ചുകൾ) എവിടെ? ഒരു സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഒരംശം മാത്രം എങ്ങനെ ഒറ്റപ്പെട്ട് കാണപ്പെട്ടു?
- ഇതൊരു പ്രവർത്തിക്കുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ ആയിരുന്നെങ്കിൽ, എന്തുകൊണ്ട് അത് കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുകയോ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല? എന്തുകൊണ്ട് അത് ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായി?
- മെസൊപ്പൊട്ടേമിയൻ സംസ്കാരത്തിലെ ലിഖിതങ്ങളിലോ ചിത്രങ്ങളിലോ എവിടെയും വൈദ്യുതിയെക്കുറിച്ച് ഒരു സൂചന പോലുമില്ലാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്?
- ഇതൊരു ഒറ്റപ്പെട്ട കണ്ടുപിടുത്തമായിരുന്നോ, അതോ നമുക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ഒരു പുരാതന സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ അവസാനത്തെ കണ്ണിയായിരുന്നോ?
ഒരുപക്ഷേ ബാഗ്ദാദ് ബാറ്ററി എന്നത് ആധുനികശാസ്ത്രത്തിന്റെ കണ്ണുകളിലൂടെ പുരാതന വസ്തുക്കളെ നോക്കുമ്പോൾ സംഭവിക്കുന്ന ഒരു തെറ്റിദ്ധാരണ മാത്രമായിരിക്കാം. അല്ലെങ്കിൽ, ചരിത്രപുസ്തകങ്ങൾ പറയുന്നതിനും അപ്പുറം അറിവും കഴിവും ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു ജനതയുടെ, കാലത്തിന്റെ തിരശ്ശീലയ്ക്ക് പിന്നിൽ മറഞ്ഞുപോയ ജ്ഞാനത്തിന്റെ നിശബ്ദമായ ഒരു സാക്ഷിയാവാം അത്. ലളിതമായ ഒരു കളിമൺഭരണി, ശാസ്ത്രലോകത്തിന് മുന്നിൽ ഒരു വലിയ ചോദ്യചിഹ്നമായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ആ പുരാതന പാത്രത്തിനുള്ളിൽ വൈദ്യുതിയുടെ രഹസ്യം ഒളിഞ്ഞിരിപ്പുണ്ടോ, അതോ കാലം മായ്ച്ചുകളഞ്ഞ ഒരു വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ മാത്രമാണോ അത്? ഉത്തരം ഒരുപക്ഷേ എന്നെന്നേക്കുമായി ചരിത്രത്തിന്റെ ഇരുട്ടിൽ മറഞ്ഞിരിക്കാം.
