ടെക് ലോകത്തെ അതികായന്മാരിൽ ഒരാളാണ് സ്റ്റീവ് ബോൾമർ. മൈക്രോസോഫ്റ്റിനെ പതിറ്റാണ്ടോളം നയിച്ച, ഇന്ന് കോടികളുടെ ആസ്തിയുള്ള മനുഷ്യൻ. അങ്ങനെയുള്ള ഒരാൾ, “ഞാൻ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ടു, ഒരു വിഡ്ഢിയായതുപോലെ തോന്നുന്നു” എന്ന് പരസ്യമായി പറഞ്ഞാൽ അതിനർത്ഥം കാര്യങ്ങൾ കൈവിട്ടുപോയി എന്ന് തന്നെയാണ്. സിലിക്കൺ വാലിയിലെ ഏറ്റവും പുതിയ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് തട്ടിപ്പ് കഥയിലെ നായകൻ ബോൾമറാണ്, വില്ലൻ അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ച് പണം മുടക്കിയ ഒരു സംരംഭകനും.
അസ്പിരേഷൻ പാർട്ണേഴ്സ് (Aspiration Partners) എന്ന ഫിൻടെക് സ്റ്റാർട്ടപ്പിലാണ് ബോൾമർ ദശലക്ഷങ്ങൾ നിക്ഷേപിച്ചത്. എന്നാൽ സ്ഥാപകനായ ജോസഫ് സാൻബെർഗ് സാമ്പത്തിക തട്ടിപ്പ് കേസിൽ കുറ്റം സമ്മതിച്ചതോടെയാണ് ഈ നിക്ഷേപത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചിത്രം പുറത്തുവന്നത്. ഇത് വെറുമൊരു സാമ്പത്തിക നഷ്ടത്തിന്റെ കഥയല്ല, മറിച്ച് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സമർത്ഥരായ നിക്ഷേപകരെ പോലും എങ്ങനെ വാചകമടിയിലൂടെയും വ്യാജരേഖകളിലൂടെയും വലയിലാക്കാം എന്നതിന്റെ കണ്ണുതുറപ്പിക്കുന്ന ഉദാഹരണമാണ്.
ഹരിത സ്വപ്നങ്ങൾ വിറ്റ അസ്പിരേഷൻ
എന്തായിരുന്നു അസ്പിരേഷൻ? ഒറ്റവാക്കിൽ പറഞ്ഞാൽ, പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ബാങ്കിംഗ് സേവനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത ഒരു ഫിൻടെക് (Fintech) കമ്പനി. ഫോസിൽ ഇന്ധനങ്ങളിൽ നിക്ഷേപം നടത്താത്ത, നിങ്ങൾ ക്രെഡിറ്റ് കാർഡ് ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഓരോ തവണയും ഒരു മരം നടുന്ന ഒരു ബാങ്കിംഗ് പങ്കാളി. ഈ ആശയം കേൾക്കാൻ വളരെ ആകർഷകമായിരുന്നു. സ്റ്റീവ് ബോൾമറെപ്പോലുള്ള പ്രമുഖർ ഈ ഹരിത സ്വപ്നത്തിൽ പണം മുടക്കിയതിൽ അതിശയിക്കാനില്ല.
2021-ൽ 2.3 ബില്യൺ ഡോളർ മൂല്യത്തിൽ ഒരു സ്പാക് ലയനത്തിലൂടെ (SPAC merger) പബ്ലിക് ആകാൻ പോലും കമ്പനി പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ ആ ഇടപാട് ഒരിക്കലും നടന്നില്ല. പുറമെ കാണുന്ന ഈ പച്ചപ്പിനടിയിൽ തട്ടിപ്പിന്റെ വലിയൊരു ലോകം ഒളിഞ്ഞിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് നിക്ഷേപകർ വൈകിയാണ് തിരിച്ചറിഞ്ഞത്.
തട്ടിപ്പിന്റെ ചുരുളഴിയുമ്പോൾ
യു.എസ്. ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് ജസ്റ്റിസിന്റെ (DOJ) അന്വേഷണത്തിലാണ് സാൻബെർഗിന്റെ തട്ടിപ്പുകൾ ഒന്നൊന്നായി പുറത്തുവന്നത്. കേവലം പെരുപ്പിച്ചു കാണിക്കലായിരുന്നില്ല, തികച്ചും ആസൂത്രിതമായ വഞ്ചനയായിരുന്നു നടന്നത്. പ്രധാന ആരോപണങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു:
- വ്യാജ വരുമാനം: സാൻബെർഗിന്റെ സ്വന്തം ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള മറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്ന് അസ്പിരേഷനിലേക്ക് വരുമാനം വരുന്നതായി വ്യാജ രേഖകളുണ്ടാക്കി. കമ്പനിക്ക് സ്ഥിരമായി ഉപഭോക്താക്കളും വരുമാനവുമുണ്ടെന്ന് നിക്ഷേപകരെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കാനായിരുന്നു ഇത്.
- കള്ളക്കണക്കുകൾ: കമ്പനിയുടെ കയ്യിൽ 250 മില്യൺ ഡോളർ പണമായിട്ടുണ്ടെന്ന് കാണിക്കുന്ന ഓഡിറ്റ് കമ്മിറ്റിയുടെ ഒരു കത്ത് സാൻബെർഗ് നിക്ഷേപകരെ കാണിച്ചു. യഥാർത്ഥത്തിൽ കമ്പനിയുടെ അക്കൗണ്ടിൽ 1 മില്യൺ ഡോളറിൽ താഴെ മാത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്.
- വായ്പാ തട്ടിപ്പ്: വ്യാജ സാമ്പത്തിക രേഖകൾ ചമച്ച് 145 മില്യൺ ഡോളറിന്റെ വായ്പകൾ കമ്പനി തരപ്പെടുത്തി. ഈ കേസിൽ സാൻബെർഗിനൊപ്പം ഒരു ബോർഡ് അംഗവും കുറ്റം സമ്മതിച്ചിട്ടുണ്ട്.
വയർ ഫ്രോഡ് (wire fraud) ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുരുതരമായ രണ്ട് കുറ്റങ്ങളാണ് സാൻബെർഗ് സമ്മതിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഓരോ കുറ്റത്തിനും 20 വർഷം വരെ തടവുശിക്ഷ ലഭിക്കാം.
“എല്ലാവരും വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടു” – ബോൾമറുടെ തുറന്ന കത്ത്
സാൻബെർഗിന്റെ ശിക്ഷ വിധിക്കുന്നതിന് മുന്നോടിയായി, തട്ടിപ്പിനിരയായവരോട് കോടതിയിൽ തങ്ങളുടെ അനുഭവം വിവരിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ അവസരത്തിലാണ് സ്റ്റീവ് ബോൾമർ ഒരു തുറന്ന കത്തിലൂടെ തന്റെ രോഷവും നിരാശയും പരസ്യമാക്കിയത്. “ഞാൻ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ടു, അതിൽ എനിക്ക് നാണക്കേട് തോന്നുന്നു. അസ്പിരേഷനിൽ വിശ്വസിച്ച ജീവനക്കാരും ഉപഭോക്താക്കളും നിക്ഷേപകരുമെല്ലാം വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടു. എല്ലാവരും ഇപ്പോഴും നഷ്ടങ്ങൾ കണക്കുകൂട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്,” ബോൾമർ തന്റെ എക്സ് (X) അക്കൗണ്ടിൽ കുറിച്ചു.
കത്തിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ നഷ്ടങ്ങൾ അക്കമിട്ട് നിരത്തുന്നു. മൊത്തം 60 മില്യൺ ഡോളറാണ് (ഏകദേശം 500 കോടി രൂപ) ബോൾമർക്ക് ഈ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് തട്ടിപ്പ് വഴി നഷ്ടമായത്. പണം മാത്രമല്ല, തന്റെ സൽപ്പേരിനും വലിയ കളങ്കമുണ്ടായതായി അദ്ദേഹം പറയുന്നു.
കാരണം, ബോൾമർ വെറുമൊരു നിക്ഷേപകൻ മാത്രമായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള എൻബിഎ ബാസ്കറ്റ്ബോൾ ടീമായ ലോസ് ഏഞ്ചൽസ് ക്ലിപ്പേഴ്സിന്റെ (LA Clippers) പ്രധാന സ്പോൺസർമാരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അസ്പിരേഷൻ. ക്ലിപ്പേഴ്സിന്റെ സ്റ്റേഡിയത്തിന് കാർബൺ-ഓഫ്സെറ്റിംഗ് പ്രോഗ്രാമുകൾ നൽകാനും അസ്പിരേഷനുമായി കരാറുണ്ടായിരുന്നു.
വിവാദം കായികരംഗത്തേക്കും പടരുന്നു
അസ്പിരേഷനുമായുള്ള ഈ ബന്ധം ബോൾമർക്ക് പുതിയ തലവേദനകളാണ് സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നത്. ക്ലിപ്പേഴ്സും അസ്പിരേഷനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശസ്തമായ ഒരു സ്പോർട്സ് പോഡ്കാസ്റ്റ് അന്വേഷണാത്മക പരമ്പര പുറത്തുവിട്ടിരുന്നു. ക്ലിപ്പേഴ്സിലെ ഒരു സൂപ്പർ താരത്തിന് സാലറി ക്യാപ് (salary cap) നിയമങ്ങൾ മറികടക്കാൻ അസ്പിരേഷൻ സഹായിച്ചു എന്നതുപോലുള്ള ഗുരുതരമായ ആരോപണങ്ങളാണ് പോഡ്കാസ്റ്റ് ഉന്നയിച്ചത്.
ഈ ആരോപണങ്ങളെല്ലാം ബോൾമർ തന്റെ കത്തിൽ നിഷേധിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഈ ബന്ധം കാരണം താൻ നിയമനടപടികൾ നേരിടുകയാണെന്നും എൻബിഎയുടെ അന്വേഷണം നേരിടുകയാണെന്നും അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു. ഒരു നിക്ഷേപം വരുത്തിവെച്ച വിന എത്രത്തോളമുണ്ടെന്ന് ഇതിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാണ്.
സിലിക്കൺ വാലിയുടെ പാഠം
സിലിക്കൺ വാലിയിൽ സംരംഭകർ തങ്ങളുടെ ആശയങ്ങൾ അല്പം പൊലിപ്പിച്ചു പറയുന്നത് ഒരു പതിവാണ്. ‘fake it till you make it’ എന്നൊരു ചൊല്ലുതന്നെയുണ്ട്. എന്നാൽ അസ്പിരേഷന്റെ കഥ കാണിക്കുന്നത് ആ അതിർവരമ്പ് ലംഘിക്കപ്പെട്ടാൽ എന്ത് സംഭവിക്കുമെന്നാണ്.
ഈ സംഭവം നിക്ഷേപകർക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്ത്യയിലെയും കേരളത്തിലെയും വളർന്നുവരുന്ന സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ലോകത്ത് പണം മുടക്കുന്നവർക്ക് ഒരു വലിയ പാഠമാണ്. ഒരു സംരംഭകന്റെ വാഗ്ദാനങ്ങളെയും വ്യക്തിപ്രഭാവത്തെയും മാത്രം വിശ്വസിക്കരുത്. കടലാസിലെ കണക്കുകൾ കൃത്യമായി പരിശോധിക്കണം. സ്റ്റാർട്ടപ്പ് തട്ടിപ്പ് എന്നത് വിദൂരമായ ഒരു കാര്യമല്ലെന്നും, ഏറ്റവും വലിയ നിക്ഷേപകർക്കുപോലും കാലിടറുമെന്നും ഈ സംഭവം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. സ്റ്റീവ് ബോൾമറുടെ 60 മില്യൺ ഡോളർ നഷ്ടം, കേവലം ഒരു സംഖ്യയല്ല, മറിച്ച് അതൊരു മുന്നറിയിപ്പാണ്.
