വീട്ടിൽ സ്വർണ്ണവും വിലപിടിപ്പുള്ള രേഖകളും സൂക്ഷിക്കാൻ പലർക്കും പേടിയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ബാങ്ക് ലോക്കറുകളെ ആശ്രയിക്കുന്നവരാണ് നമ്മളിൽ ഭൂരിഭാഗവും. നമ്മുടെ സമ്പാദ്യം ഏറ്റവും സുരക്ഷിതമായിരിക്കുന്ന ഒരിടം എന്ന വിശ്വാസമാണ് ഇതിന് പിന്നിൽ. എന്നാൽ ആ വിശ്വാസം എത്രത്തോളം ശരിയാണ്? ലോക്കറിൽ വെച്ച സാധനങ്ങൾ മോഷണം പോയാലോ, പ്രകൃതി ദുരന്തങ്ങളിൽ നശിച്ചുപോയാലോ ബാങ്ക് ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കുമോ? പലർക്കും ഇതേക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ ധാരണയില്ല.

പുതിയ ബാങ്ക് ലോക്കർ നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ഉപഭോക്താവിന്റെയും ബാങ്കിന്റെയും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ കൃത്യമായി നിർവചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരു ലോക്കർ എടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് ഓരോ വ്യക്തിയും ഈ കാര്യങ്ങൾ അറിഞ്ഞിരിക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ ഭാവിയിൽ വലിയ നഷ്ടങ്ങൾ സഹിക്കേണ്ടി വരും.

ബാങ്കിന് എപ്പോഴാണ് ഉത്തരവാദിത്തം ഇല്ലാത്തത്?

നമ്മൾ കരുതുന്നതുപോലെ എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും ലോക്കറിലെ വസ്തുക്കളുടെ പൂർണ്ണ ഉത്തരവാദിത്തം ബാങ്കിനില്ല. സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ (SBI) പോലുള്ള പ്രമുഖ ബാങ്കുകളുടെ ലോക്കർ കരാർ പരിശോധിച്ചാൽ ഇക്കാര്യം വ്യക്തമാകും. ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ ബാങ്കിന് കൈമലർത്താനാകും.

പ്രളയം, ഭൂകമ്പം, ഇടിമിന്നൽ പോലുള്ള പ്രകൃതി ദുരന്തങ്ങൾ മൂലമോ, കലാപം, യുദ്ധം, തീവ്രവാദി ആക്രമണം എന്നിവ മൂലമോ ലോക്കറിലെ വസ്തുക്കൾക്ക് എന്തെങ്കിലും നാശനഷ്ടം സംഭവിച്ചാൽ ബാങ്കിന് യാതൊരു ബാധ്യതയുമുണ്ടായിരിക്കില്ല. ഇത് കരാറിൽ വ്യക്തമായി പറയുന്നുണ്ട്. അതായത്, അപ്രതീക്ഷിതമായ ഇത്തരം സംഭവങ്ങളിൽ നഷ്ടം പൂർണ്ണമായും ഉപഭോക്താവ് സഹിക്കേണ്ടി വരും.

മാത്രമല്ല, ഉപഭോക്താവിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നുണ്ടാകുന്ന ഏതെങ്കിലും പിഴവുകൾ കാരണമോ അശ്രദ്ധ മൂലമോ ആണ് നഷ്ടം സംഭവിക്കുന്നതെങ്കിലും ബാങ്ക് ഉത്തരവാദിയായിരിക്കില്ല. ഉദാഹരണത്തിന്, ലോക്കർ ശരിയായി പൂട്ടാതെ പോകുക, താക്കോൽ നഷ്ടപ്പെടുത്തുക തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങൾ ഉപഭോക്താവിന് തന്നെ തലവേദനയാകും.

അടുത്തിടെ ഡൽഹിയിൽ സംഭവിച്ചതെന്ത്?

ബാങ്ക് ലോക്കറുകൾ പൂർണ്ണമായും സുരക്ഷിതമാണെന്ന് കണ്ണടച്ച് വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സംഭവം അടുത്തിടെ ഡൽഹിയിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു. കീർത്തി നഗറിലെ ഒരു പ്രമുഖ ബാങ്കിന്റെ ശാഖയിൽ നിന്ന് തന്റെ 60 ലക്ഷം രൂപ വിലമതിക്കുന്ന സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ കാണാനില്ലെന്ന് ഒരു സ്ത്രീ പരാതി നൽകി. ബാങ്ക് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ എല്ലാ നടപടിക്രമങ്ങളും പാലിച്ചാണ് ലോക്കർ തുറന്നതെന്ന് പോലീസ് പറയുമ്പോൾ, തന്റെ ആഭരണങ്ങൾ മോഷണം പോയെന്ന നിലപാടിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുകയാണ് പരാതിക്കാരി. ഈ സംഭവം വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചിട്ടുണ്ട്.

ലോക്കർ നിയമവിരുദ്ധമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ എന്ത് സംഭവിക്കും?

ബാങ്ക് ലോക്കറുകൾ നിയമപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി മാത്രമാണ് നൽകുന്നത്. മയക്കുമരുന്ന്, ആയുധങ്ങൾ, സ്ഫോടക വസ്തുക്കൾ അല്ലെങ്കിൽ കള്ളപ്പണം പോലുള്ള നിയമവിരുദ്ധമായ ഒന്നും ലോക്കറിൽ സൂക്ഷിക്കാൻ പാടില്ല. ഉപഭോക്താവ് ലോക്കർ ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്നുവെന്ന് ബാങ്കിന് സംശയം തോന്നിയാൽ കർശന നടപടിയെടുക്കാൻ അവർക്ക് അധികാരമുണ്ട്.

ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ, നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിച്ച് ഉപഭോക്താവിന്റെ ലോക്കർ തുറന്നുപരിശോധിക്കാനും, ലോക്കർ ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അവകാശം റദ്ദാക്കാനും ബാങ്കിന് കഴിയും. ഇത് ലോക്കർ കരാറിന്റെ ലംഘനമായി കണക്കാക്കുകയും ഉപഭോക്താവിനെതിരെ നിയമനടപടികൾ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യും.

ഉപഭോക്താവിനെ അറിയിക്കാതെ ലോക്കർ തുറക്കാൻ ബാങ്കിന് കഴിയുമോ?

ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉപഭോക്താവിന്റെ അറിവോ സമ്മതമോ ഇല്ലാതെ തന്നെ ലോക്കർ തുറക്കാൻ ബാങ്കിന് അധികാരമുണ്ട്. ഇത് എപ്പോഴൊക്കെയാണെന്ന് നോക്കാം:

• വാടക കുടിശ്ശിക: തുടർച്ചയായി മൂന്ന് വർഷം ലോക്കറിന്റെ വാടക അടയ്ക്കാതിരുന്നാൽ ബാങ്കിന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയ ശേഷം ലോക്കർ തുറക്കാം.
• പ്രവർത്തനരഹിതമായ ലോക്കർ: വാടക കൃത്യമായി അടയ്ക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, തുടർച്ചയായി ഏഴ് വർഷത്തേക്ക് ലോക്കർ തുറക്കുകയോ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യാതിരിക്കുകയും, ഉപഭോക്താവിനെ ഒരു തരത്തിലും ബന്ധപ്പെടാൻ സാധിക്കാതെ വരികയും ചെയ്താൽ ബാങ്കിന് ലോക്കർ തുറക്കാൻ അധികാരമുണ്ട്. പലപ്പോഴും വിദേശത്തുള്ള എൻആർഐ (NRI) നിക്ഷേപകർ ഇക്കാര്യം ശ്രദ്ധിക്കണം.
• കരാർ അവസാനിപ്പിക്കുമ്പോൾ: ലോക്കർ ഒഴിയണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ബാങ്ക് നോട്ടീസ് നൽകുകയും, നോട്ടീസിൽ പറഞ്ഞ കാലാവധിക്കുള്ളിൽ ഉപഭോക്താവ് ലോക്കർ ഒഴിയാതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ ബാങ്കിന് അത് തുറന്നു സാധനങ്ങൾ മാറ്റാം.

ഇങ്ങനെ തുറക്കുമ്പോൾ ലോക്കറിലുള്ള സാധനങ്ങൾ ബാങ്ക് ഒരു പ്രത്യേക അക്കൗണ്ടിലേക്ക് മാറ്റുകയും ഉപഭോക്താവ് പിന്നീട് വരുമ്പോൾ കൈമാറുകയും ചെയ്യും. എന്നാൽ ഇതിന്റെ ചെലവുകൾ ഉപഭോക്താവിൽ നിന്ന് ഈടാക്കും.

വാടക കൂടാതെ മറ്റ് ചാർജുകൾ എന്തൊക്കെ?

ബാങ്ക് ലോക്കർ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ വാർഷിക വാടക മാത്രം നൽകിയാൽ പോരാ. മറ്റ് പല ചാർജുകളും ഉപഭോക്താവ് അറിഞ്ഞിരിക്കണം. ഇവ ഓരോ ബാങ്കിലും വ്യത്യാസപ്പെടാം.

• രജിസ്ട്രേഷൻ ചാർജ്: ലോക്കർ എടുക്കുമ്പോൾ ഒറ്റത്തവണയായി നൽകേണ്ട ഫീസാണിത്.
• വിസിറ്റ് ചാർജ്: ഒരു വർഷം സൗജന്യമായി ലോക്കർ സന്ദർശിക്കാവുന്നതിന് ഒരു പരിധിയുണ്ടാകും. അതിൽ കൂടുതൽ തവണ സന്ദർശിച്ചാൽ അധിക ചാർജ് നൽകേണ്ടി വരും.
• വാടക കുടിശ്ശിക പിഴ: വാടക കൃത്യസമയത്ത് അടച്ചില്ലെങ്കിൽ അതിന് പിഴ ഈടാക്കും.
• ലോക്കർ തുറക്കുന്നതിനുള്ള ചാർജ് (Break open charge): മുകളിൽ പറഞ്ഞ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ബാങ്കിന് ലോക്കർ തുറക്കേണ്ടി വന്നാൽ അതിന്റെ ചെലവ് ഉപഭോക്താവിൽ നിന്ന് ഈടാക്കും.

പലപ്പോഴും, ലോക്കർ അനുവദിക്കുന്ന സമയത്ത് തന്നെ മൂന്ന് വർഷത്തെ വാടകയും, ലോക്കർ തുറക്കേണ്ടി വന്നാലുള്ള ചാർജും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്ഥിര നിക്ഷേപം (Term Deposit) തുടങ്ങാൻ ബാങ്കുകൾ ആവശ്യപ്പെടാറുണ്ട്. ഇത് ബാങ്കിന്റെ ഒരു സുരക്ഷാ മാർഗ്ഗമാണ്.

നിങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യം എങ്ങനെ സുരക്ഷിതമാക്കാം?

ബാങ്ക് ലോക്കറുകൾക്ക് പല പരിമിതികളും ഉണ്ടെന്ന് ഇപ്പോൾ വ്യക്തമായല്ലോ. അതുകൊണ്ട് ലോക്കർ എടുക്കുമ്പോൾ ചില കാര്യങ്ങൾ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കാം. ബാങ്ക് ലോക്കർ നിയമങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്ന കരാർ ഒപ്പിടുന്നതിന് മുൻപ് പൂർണ്ണമായും വായിച്ചു മനസ്സിലാക്കുക. സംശയങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ ചോദിച്ച് വ്യക്തത വരുത്തുക. ലോക്കറിൽ വെക്കുന്ന വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്തുക്കളുടെ ഒരു ലിസ്റ്റ് തയ്യാറാക്കി സൂക്ഷിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്. സാധ്യമെങ്കിൽ ആഭരണങ്ങളുടെ ഫോട്ടോയും ബില്ലുകളും കൈയിൽ കരുതുക. ഇത് ഭാവിയിൽ എന്തെങ്കിലും തർക്കങ്ങളുണ്ടായാൽ സഹായകമാകും.

ഓർക്കുക, ബാങ്ക് ലോക്കർ ഒരു സുരക്ഷാ സംവിധാനം മാത്രമാണ്, സമ്പൂർണ്ണ ഗ്യാരണ്ടിയല്ല. ഉപഭോക്താവ് എന്ന നിലയിൽ ജാഗ്രത പുലർത്തേണ്ടത് നമ്മുടെ കൂടി ഉത്തരവാദിത്തമാണ്.