നിങ്ങളുടെ സ്മാർട്ട്ഫോൺ ഒരു ഡിജിറ്റൽ നിലവറയാണ്. സ്വകാര്യ സന്ദേശങ്ങൾ, ചിത്രങ്ങൾ, ബാങ്കിംഗ് വിവരങ്ങൾ, കോൺടാക്റ്റുകൾ… അങ്ങനെ എല്ലാം അതിലുണ്ട്. ആ നിലവറയുടെ താക്കോൽ നഷ്ടപ്പെട്ടാലോ? അല്ലെങ്കിൽ ആരെങ്കിലും ആ താക്കോൽ മോഷ്ടിച്ച് തുറന്നാലോ? ചിന്തിക്കാൻ പോലും പ്രയാസമാണ്. എന്നാൽ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പോലീസ് സേനകൾക്ക് ഈ ‘മാസ്റ്റർ താക്കോൽ’ നൽകുന്ന ഒരു കമ്പനിയുണ്ട് – ഇസ്രായേൽ ആസ്ഥാനമായുള്ള സെലിബ്രൈറ്റ് (Cellebrite).

ഏത് പൂട്ടിയ ഫോണും തുറന്ന് അതിലെ വിവരങ്ങൾ ചോർത്താൻ സഹായിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങളാണ് ഇവരുടെ ഉൽപ്പന്നം. കുറ്റാന്വേഷണത്തിന് ഇത് വലിയ സഹായമാണെങ്കിലും, സർക്കാരുകൾ ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകർക്കും മാധ്യമപ്രവർത്തകർക്കും എതിരെ പ്രയോഗിക്കുമ്പോഴാണ് കാര്യങ്ങൾ വഷളാകുന്നത്. ഈയടുത്ത് സെലിബ്രൈറ്റിന്റെ നിലപാടുകളിൽ പ്രകടമാകുന്ന ഇരട്ടത്താപ്പ് വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. ചില രാജ്യങ്ങൾക്ക് നേരെ വാളോങ്ങുമ്പോൾ, മറ്റ് ചിലരുടെ നിയമലംഘനങ്ങൾക്ക് നേരെ അവർ കണ്ണടയ്ക്കുന്നു.

സെർബിയയിൽ സംഭവിച്ചത് ഒരു മാതൃക

കഴിഞ്ഞ വർഷം സെലിബ്രൈറ്റ് ഒരു അപ്രതീക്ഷിത പ്രഖ്യാപനം നടത്തി. സെർബിയൻ പോലീസുമായുള്ള എല്ലാ ഇടപാടുകളും റദ്ദാക്കുന്നു എന്നായിരുന്നു അത്. വെറുമൊരു പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നില്ല അത്. തങ്ങളുടെ ഫോൺ ഹാക്കിംഗ് ടൂളുകൾ ഉപയോഗിച്ച് സെർബിയൻ ഭരണകൂടം ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെയും മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകന്റെയും ഫോണുകൾ ചോർത്തുകയും അതിൽ ചാര സോഫ്റ്റ്‌വെയറുകൾ (Spyware) സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണലിന്റെ റിപ്പോർട്ടിനെ തുടർന്നായിരുന്നു ഈ കടുത്ത നടപടി.

തങ്ങളുടെ സാങ്കേതികവിദ്യ ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെട്ടാൽ കർശന നടപടിയെടുക്കും എന്ന കമ്പനിയുടെ പ്രഖ്യാപിത നയത്തിന് അടിവരയിടുന്നതായിരുന്നു ഈ തീരുമാനം. മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങളുടെ പേരിൽ ഒരു ഉപഭോക്താവിനെ പരസ്യമായി ഒഴിവാക്കുന്നത് സെലിബ്രൈറ്റിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ അപൂർവമായിരുന്നു. ഇത് സാങ്കേതിക ലോകത്ത് അവർക്ക് നല്ല പേര് നേടിക്കൊടുത്തു.

എന്നാൽ ആ നല്ല പേരിന് ഇപ്പോൾ മങ്ങലേറ്റിരിക്കുന്നു.

പുതിയ ആരോപണങ്ങൾ, പുതിയ നിലപാട്

ടൊറന്റോ സർവകലാശാലയുടെ കീഴിലുള്ള പ്രശസ്തമായ ഗവേഷണ സ്ഥാപനമാണ് ‘ദി സിറ്റിസൺ ലാബ്’ (The Citizen Lab). ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ചാര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ദുരുപയോഗങ്ങൾ പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്നതിൽ അവർ പേരുകേട്ടവരാണ്. ഈയടുത്ത് അവർ കെനിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് രണ്ട് നിർണായക റിപ്പോർട്ടുകൾ പുറത്തുവിട്ടു.

കെനിയയിലെ പ്രമുഖ സാമൂഹിക പ്രവർത്തകനായ ബോണിഫേസ് മവാംഗി പോലീസ് കസ്റ്റഡിയിലായിരുന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഫോൺ അൺലോക്ക് ചെയ്യാൻ കെനിയൻ സർക്കാർ സെലിബ്രൈറ്റ് ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുവെന്നായിരുന്നു ആദ്യ റിപ്പോർട്ട്. സമാനമായി, ജോർദാനിലെ നിരവധി മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകരുടെ ഫോണുകൾ സർക്കാർ തങ്ങളുടെ ടൂളുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഹാക്ക് ചെയ്തുവെന്ന് രണ്ടാമത്തെ റിപ്പോർട്ടും ആരോപിച്ചു.

കണ്ടെത്തിയ തെളിവുകൾ

വെറും ഊഹാപോഹങ്ങളായിരുന്നില്ല സിറ്റിസൺ ലാബിന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ. ഇരകളുടെ ഫോണുകളിൽ നടത്തിയ സാങ്കേതിക പരിശോധനയിൽ, സെലിബ്രൈറ്റുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ള ഒരു പ്രത്യേക ആപ്ലിക്കേഷന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ അവർ കണ്ടെത്തി. ഈ ആപ്ലിക്കേഷൻ നേരത്തെ തന്നെ വൈറസ് ടോട്ടൽ (VirusTotal) പോലുള്ള മാൽവെയർ ശേഖരണ വെബ്സൈറ്റുകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതും സെലിബ്രൈറ്റിന്റെ ഡിജിറ്റൽ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ഉപയോഗിച്ച് ഒപ്പിട്ടതുമാണ്. അതിനാൽ, സെലിബ്രൈറ്റ് ഫോൺ ഹാക്കിംഗ് ടൂളുകൾ ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു എന്നതിന് ഇത് “വളരെ ശക്തമായ സൂചന” (high confidence signal) ആണെന്ന് ഗവേഷകർ ഉറപ്പിച്ചുപറയുന്നു.

സെർബിയയുടെ കാര്യത്തിൽ ആംനസ്റ്റിയുടെ റിപ്പോർട്ട് വിശ്വസിച്ച് നടപടിയെടുത്ത സെലിബ്രൈറ്റ്, സിറ്റിസൺ ലാബിന്റെ ഇത്രയും വ്യക്തമായ തെളിവുകളോട് പ്രതികരിച്ചത് വിചിത്രമായാണ്.

ഒഴിഞ്ഞുമാറി സെലിബ്രൈറ്റ്

പുതിയ ആരോപണങ്ങളെക്കുറിച്ച് മാധ്യമങ്ങൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ സെലിബ്രൈറ്റ് വക്താവ് വിക്ടർ കൂപ്പറിന്റെ മറുപടി ഒഴുക്കൻ മട്ടിലായിരുന്നു. “അടിസ്ഥാനരഹിതമായ ഊഹാപോഹങ്ങളോട് ഞങ്ങൾ പ്രതികരിക്കാറില്ല. വ്യക്തമായ തെളിവുകളുണ്ടെങ്കിൽ അത് നേരിട്ട് ഞങ്ങളെ അറിയിക്കുക,” എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതികരണം.

സെർബിയയുടെ കാര്യത്തിൽ സ്വീകരിച്ച നിലപാടിൽ നിന്ന് എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇപ്പോൾ വ്യത്യാസം എന്ന ചോദ്യത്തിന്, “ആ രണ്ട് സാഹചര്യങ്ങളും താരതമ്യം ചെയ്യാനാവില്ല” എന്നും “വളരെ ശക്തമായ സൂചന എന്നത് നേരിട്ടുള്ള തെളിവല്ല” എന്നും പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം കൈമലർത്തി.

ഈ വിഷയത്തിൽ ഒരു അന്വേഷണം നടത്തുമോ എന്ന് മാധ്യമങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് ചോദിച്ചിട്ടും കമ്പനി മൗനം പാലിക്കുകയാണ്. സെർബിയയിലെ തെളിവും കെനിയയിലെ തെളിവും തമ്മിൽ കമ്പനി കാണുന്ന വ്യത്യാസം എന്താണെന്ന് വ്യക്തമാക്കാൻ അവർ തയ്യാറാകുന്നില്ല. ഇത് അവരുടെ ഉദ്ദേശ്യശുദ്ധിയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

തിരഞ്ഞെടുത്തുള്ള വിലക്കുകളുടെ ചരിത്രം

ഇതാദ്യമായല്ല സെലിബ്രൈറ്റ് രാജ്യങ്ങൾക്ക് വിലക്കേർപ്പെടുത്തുന്നത്. മുൻപ് തങ്ങളുടെ ടൂളുകൾ ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെട്ടുവെന്ന റിപ്പോർട്ടുകളെ തുടർന്ന് അവർ പല രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം വിച്ഛേദിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആ പട്ടിക ഇതാ:

• ബംഗ്ലാദേശ്
• മ്യാൻമർ
• റഷ്യ
• ബെലാറസ്
• ഹോങ്കോംഗ്, ചൈന

ഈ രാജ്യങ്ങളുടെയെല്ലാം കാര്യത്തിൽ മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങളുടെ പേരിൽ നടപടിയെടുക്കാൻ ധൈര്യം കാണിച്ച കമ്പനി, എന്തുകൊണ്ട് കെനിയയുടെയും ജോർദാന്റെയും കാര്യത്തിൽ പിന്നോട്ട് പോകുന്നു? ഇത് രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവുമായ താൽപ്പര്യങ്ങൾ കൊണ്ടാണോ എന്ന സംശയം ശക്തമാണ്.

സുതാര്യതയ്ക്കുള്ള മുറവിളി

സിറ്റിസൺ ലാബിലെ ഗവേഷകർ ഇപ്പോൾ സെലിബ്രൈറ്റിനോട് കൂടുതൽ സുതാര്യത ആവശ്യപ്പെടുകയാണ്. “കെനിയൻ അധികാരികൾക്ക് ഉപകരണങ്ങൾ വിൽക്കാൻ നിങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച മാനദണ്ഡങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണെന്ന് പരസ്യമാക്കണം. കഴിഞ്ഞ കാലങ്ങളിൽ എത്ര ലൈസൻസുകൾ നിങ്ങൾ റദ്ദാക്കിയിട്ടുണ്ടെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തണം,” ഗവേഷകരിലൊരാളായ ജോൺ സ്കോട്ട്-റെയിൽട്ടൺ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. “തങ്ങളുടെ പരിശോധനകൾ കർശനമാണെന്ന് സെലിബ്രൈറ്റ് അവകാശപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അത് പരസ്യമാക്കാൻ അവർക്ക് ഒരു മടിയും ഉണ്ടാകരുത്.”

ഇത്തരം ശക്തമായ സെലിബ്രൈറ്റ് ഫോൺ ഹാക്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങൾ വിൽക്കുന്നതിന് കർശനമായ നിയമങ്ങളും മാനദണ്ഡങ്ങളും ആവശ്യമാണെന്ന വാദം ശക്തമാവുകയാണ്. സാങ്കേതികവിദ്യ നല്ലതോ ചീത്തയോ അല്ല, അത് ഉപയോഗിക്കുന്നവരുടെ കൈകളിലാണ് അതിന്റെ ഫലം. എന്നാൽ ആ കൈകൾ ആരുടേതായിരിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നതിൽ നിർമ്മാതാക്കൾക്കും വലിയ പങ്കുണ്ട്.

നീതിയുടെ താക്കോൽ ആരുടെ കയ്യിൽ?

സെലിബ്രൈറ്റിന്റെ ഈ ഇരട്ടത്താപ്പ് ഒരു വലിയ ചോദ്യം ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. നിയമപാലനവും പൗരന്റെ സ്വകാര്യതയും തമ്മിലുള്ള അതിർവരമ്പ് എവിടെയാണ്? ഒരു കമ്പനിക്ക് അവരുടെ സാമ്പത്തിക താൽപ്പര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ കഴിയുമോ? സെർബിയയോട് കാണിച്ച നീതി എന്തുകൊണ്ട് കെനിയയിലെയും ജോർദാനിലെയും പൗരന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്നില്ല?

ഇന്ത്യയെപ്പോലുള്ള ഒരു വലിയ ജനാധിപത്യ രാജ്യത്തും ഇത്തരം ഉപകരണങ്ങൾ ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത തള്ളിക്കളയാനാവില്ല. പൗരന്മാരുടെ സ്വകാര്യത സംരക്ഷിക്കുമെന്ന് ഭരണകൂടങ്ങൾ ഉറപ്പുനൽകുമ്പോഴും, അത്തരം ഉറപ്പുകളെ കാറ്റിൽപ്പറത്താൻ ശേഷിയുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വിപണിയിൽ സുലഭമാണ്. അതിനാൽ, സെലിബ്രൈറ്റ് പോലുള്ള കമ്പനികളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ കൂടുതൽ സുതാര്യതയും ശക്തമായ നിയന്ത്രണങ്ങളും കൊണ്ടുവരേണ്ടത് കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യമാണ്. അല്ലെങ്കിൽ, ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ നീതി എന്നത് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവർക്ക് മാത്രം ലഭിക്കുന്ന ഒന്നായി മാറും.