ഒരു തുള്ളി കണ്ണുനീർ പോലും പൊഴിക്കാനാവാത്ത വിധം കണ്ണുകളെ വരണ്ടു മുറുക്കുന്ന ഒരു രോഗം. കൺപോളകളുടെ ഉൾവശം പരുക്കനായി, ഒടുവിൽ ഓരോ തവണ കണ്ണടച്ചു തുറക്കുമ്പോഴും കൺപീലികൾ കണ്ണിന്റെ കൃഷ്ണമണിയെ ഉരസി മുറിവേൽപ്പിക്കുന്നു. കാലക്രമേണ കാഴ്ചയുടെ ലോകം എന്നെന്നേക്കുമായി ഇരുട്ടിലാണ്ടുപോകുന്നു. അന്ധതയിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്ന ഈ മഹാവിപത്തിനെ ഒരു രാജ്യം കീഴടക്കിയിരിക്കുന്നു. ആഭ്യന്തര സംഘർഷങ്ങളുടെയും പ്രതിസന്ധികളുടെയും നടുവിലും ലിബിയ, **ട്രാക്കോമ** എന്ന പകർച്ചവ്യാധിയെ പൊതുജനാരോഗ്യ ഭീഷണി അല്ലാതാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നുവെന്ന് ലോകാരോഗ്യ സംഘടന (WHO) ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥിരീകരിച്ചു.

ലിബിയയുടെ ഈ നേട്ടം കേവലം ഒരു രോഗത്തെ ഇല്ലാതാക്കൽ മാത്രമല്ല. വരും തലമുറകളെ തടയാനാവുന്ന അന്ധതയിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഉറപ്പാണ്. പ്രതിസന്ധികൾ എത്ര വലുതാണെങ്കിലും നിശ്ചയദാർഢ്യമുണ്ടെങ്കിൽ അവഗണിക്കപ്പെട്ട ഉഷ്ണമേഖലാ രോഗങ്ങളെപ്പോലും മറികടക്കാൻ കഴിയുമെന്നതിന്റെ ശക്തമായ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ കൂടിയാണിത്.

എന്താണ് ട്രാക്കോമ? എന്തുകൊണ്ട് ഇതൊരു വലിയ നേട്ടമാകുന്നു?

ക്ലമീഡിയ ട്രാക്കോമാറ്റിസ് (Chlamydia trachomatis) എന്ന ബാക്ടീരിയ മൂലമുണ്ടാകുന്ന ഒരു സാംക്രമിക നേത്രരോഗമാണ് ട്രാക്കോമ. വൃത്തിഹീനമായ സാഹചര്യങ്ങളിലും ശുദ്ധജല ദൗർലഭ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലുമാണ് ഇത് പ്രധാനമായും പടരുന്നത്. രോഗബാധിതനായ ഒരാളുടെ കണ്ണിലെ സ്രവങ്ങളുമായി നേരിട്ടുള്ള സമ്പർക്കത്തിലൂടെയോ, ഈച്ചകൾ വഴിയോ, രോഗിയുടെ തൂവാല പോലുള്ളവ ഉപയോഗിക്കുന്നതിലൂടെയോ ഇത് മറ്റൊരാളിലേക്ക് പകരാം.

തുടക്കത്തിൽ കണ്ണ് ചുവപ്പും ചെറിയ അസ്വസ്ഥതകളും മാത്രമാണുണ്ടാവുക. എന്നാൽ ചികിത്സ ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ കാര്യങ്ങൾ ഗുരുതരമാകും. തുടർച്ചയായ അണുബാധ കൺപോളയുടെ ഉൾവശത്ത് വടുക്കൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഇത് ക്രമേണ കൺപോളയുടെ ആകൃതി മാറ്റി, കൺപീലികൾ ഉള്ളിലേക്ക് വളയാൻ കാരണമാകുന്നു. ‘ട്രിക്കിയാസിസ്’ (Trichiasis) എന്ന ഈ അവസ്ഥ അത്യന്തം വേദനാജനകമാണ്. ഓരോ തവണ കണ്ണ് ചിമ്മുമ്പോഴും ഈ കൺപീലികൾ കോർണിയയിൽ ഉരസി സ്ഥിരമായ പാടുകൾ വീഴ്ത്തുകയും ഒടുവിൽ കാഴ്ച പൂർണ്ണമായും നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

പ്രതിസന്ധികൾക്കിടയിലെ വിജയം

വർഷങ്ങളായി തുടരുന്ന രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതയും ആഭ്യന്തര സംഘർഷങ്ങളും ലിബിയയുടെ ആരോഗ്യമേഖലയെ തളർത്തിയിരുന്നു. ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ പലായനം ചെയ്തു. ശുദ്ധജലം, ശുചിത്വം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ പോലും പലയിടത്തും താറുമാറായി. ഇത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തിലാണ് ട്രാക്കോമ പോലുള്ള രോഗങ്ങൾ പടർന്നുപിടിക്കാൻ ഏറ്റവും സാധ്യത. ഈ വെല്ലുവിളികളെയെല്ലാം അതിജീവിച്ചാണ് ലിബിയ ഈ നേട്ടം കൈവരിച്ചത് എന്നത് അതിന്റെ പ്രാധാന്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.

ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ ഡയറക്ടർ ജനറൽ ഡോ. ടെഡ്രോസ് അദാനോം ഗെബ്രിയേസസ് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചതുപോലെ, “ഈ നാഴികക്കല്ല് ലിബിയൻ ജനതയുടെ ആരോഗ്യ സംരക്ഷണത്തിലുള്ള ദൃഢനിശ്ചയത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ്. അവഗണിക്കപ്പെട്ട ഉഷ്ണമേഖലാ രോഗങ്ങൾക്കെതിരായ പുരോഗതി എവിടെയും സാധ്യമാണെന്ന നമ്മുടെ ബോധ്യം ഇത് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.”

നൂറ്റാണ്ട് നീണ്ട പോരാട്ടത്തിന്റെ കഥ

ലിബിയയിൽ ട്രാക്കോമയുടെ ചരിത്രത്തിന് ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെ പഴക്കമുണ്ട്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നടന്ന പല സർവേകളിലും രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ, രോഗം വ്യാപകമാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. 1970-കളിലും 80-കളിലും പകർച്ചവ്യാധികൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ ആരോഗ്യ മന്ത്രാലയം ചില ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് രാജ്യം നേരിട്ട പ്രതിസന്ധികളിൽ ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മന്ദഗതിയിലായി.

2017-ലാണ് ദേശീയ അന്ധതാ നിവാരണ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി ട്രാക്കോമ നിർമാർജ്ജനത്തിന് വീണ്ടും ഊന്നൽ നൽകിയത്. ലോകാരോഗ്യ സംഘടന, സൈറ്റ്സേവേഴ്സ്, ഇന്റർനാഷണൽ ട്രാക്കോമ ഇനിഷ്യേറ്റീവ് തുടങ്ങിയ അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകളുടെ പിന്തുണയോടെ പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് തുടക്കമിട്ടു.

• കൃത്യമായ സർവേ: 2022-ൽ രോഗം നിലനിൽക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് സംശയിച്ച തെക്കൻ ജില്ലകളിൽ പുതിയ സർവേകൾ നടത്തി.
• പ്രശ്നപരിഹാരം: മിക്കയിടത്തും രോഗവ്യാപനം ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ നിർമ്മാർജ്ജന പരിധിക്ക് താഴെയാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ വാദി അൽ ഹയാ എന്ന പ്രദേശത്ത് ട്രിക്കിയാസിസ് കേസുകൾ കൂടുതലായിരുന്നു.
• ശസ്ത്രക്രിയാ ക്യാമ്പുകൾ: ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കുന്നതിനായി അവിടെ പ്രത്യേക ശസ്ത്രക്രിയാ ക്യാമ്പുകൾ സംഘടിപ്പിച്ചു. കൺപീലികൾ ഉള്ളിലേക്ക് വളഞ്ഞവർക്ക് ശരിയായ ചികിത്സ നൽകി.
• അന്തിമ വിലയിരുത്തൽ: 2025-ൽ നടത്തിയ തുടർ സർവേയിൽ ട്രിക്കിയാസിസിന്റെ നിരക്കും അപകടകരമായ നിലയിൽ നിന്ന് താഴെയെത്തിയെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തി.

ഇതൊരു കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ വിജയമായിരുന്നു. ആരോഗ്യ പ്രവർത്തകർക്ക് പ്രത്യേക പരിശീലനം നൽകി, രോഗനിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തി, ശസ്ത്രക്രിയാ സൗകര്യങ്ങൾ വിപുലീകരിച്ചു. ദേശീയ, അന്തർദേശീയ പങ്കാളികളുടെ ഏകോപനമാണ് ഈ വിജയത്തിന് പിന്നിലെ പ്രധാന ഘടകം.

ലോകത്തിന് ലിബിയ നൽകുന്ന പാഠം

ലിബിയയുടെ ഈ നേട്ടത്തോടെ ലോകത്ത് ട്രാക്കോമയെ നിർമ്മാർജ്ജനം ചെയ്ത 28-ാമത്തെ രാജ്യമായി അവർ മാറി. കിഴക്കൻ മെഡിറ്ററേനിയൻ മേഖലയിലെ എട്ടാമത്തെ രാജ്യമാണ് ലിബിയ. യുദ്ധവും അഭയാർത്ഥി പ്രവാഹവും പോലുള്ള കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളിലും പൊതുജനാരോഗ്യ ലക്ഷ്യങ്ങൾ കൈവരിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന വലിയ സന്ദേശമാണ് ഇത് ലോകത്തിന് നൽകുന്നത്.

ഇന്ത്യ 2017-ൽ തന്നെ സജീവമായ ട്രാക്കോമ അണുബാധയിൽ നിന്ന് മുക്തമായതായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. എങ്കിലും, ശുചിത്വവും പരിസര ശുചീകരണവും ഇപ്പോഴും രാജ്യത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും ഒരു വെല്ലുവിളിയായി തുടരുന്നുണ്ട്. കേരളം ഇക്കാര്യത്തിൽ ഏറെ മുന്നിലാണെങ്കിലും, അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിലെയും സാഹചര്യങ്ങൾ പരിഗണിച്ച് നാം ജാഗ്രത പുലർത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു രോഗം പൂർണ്ണമായി തുടച്ചുനീക്കിയാലും, അത് തിരികെ വരാനുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുക എന്നത് പ്രധാനമാണ്.

കണ്ണുതുറപ്പിക്കുന്ന വിജയം

ലിബിയയുടെ ഇടക്കാല ആരോഗ്യമന്ത്രി ഡോ. മുഹമ്മദ് അൽ-ഘോജിന്റെ വാക്കുകൾ ഈ വിജയത്തിന്റെ പിന്നിലെ മനുഷ്യത്വപരമായ മുഖം വ്യക്തമാക്കുന്നു. “ഇത് ലിബിയയുടെ അഭിമാനമാണ്. ഞങ്ങളുടെ ആരോഗ്യ പ്രവർത്തകരുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും പ്രതിബദ്ധതയുടെ സാക്ഷ്യപത്രമാണ്. പ്രയാസകരമായ വർഷങ്ങളിലും, നേത്രാരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലും ആരും പിന്നോട്ട് പോകുന്നില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിലും ഞങ്ങൾ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. തടയാവുന്ന അന്ധതയില്ലാത്ത ഒരു ഭാവി ഉറപ്പാക്കാൻ എല്ലാ ജില്ലകളിലുമെത്തിയ ഞങ്ങളുടെ ഡോക്ടർമാരുടെയും നഴ്സുമാരുടെയും ആരോഗ്യ പ്രവർത്തകരുടെയും അർപ്പണബോധമില്ലാതെ ഈ വിജയം സാധ്യമാകുമായിരുന്നില്ല.”

അതെ, ഇതൊരു കണക്കിലെ വിജയം മാത്രമല്ല. വേദനയില്ലാതെ കൺചിമ്മാനും, ലോകത്തെ വ്യക്തമായി കാണാനും ഒരു ജനതയ്ക്ക് ലഭിച്ച അവസരമാണ്. പ്രതിസന്ധിയുടെ ഇരുട്ടിൽ നിന്ന് പ്രതീക്ഷയുടെ വെളിച്ചത്തിലേക്കുള്ള ലിബിയയുടെ ഈ യാത്ര ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ആരോഗ്യ പ്രവർത്തകർക്ക് പ്രചോദനമാണ്.