സിംഗിൾ-സെക്സ് ടോയ്‌ലറ്റുകൾ സംബന്ധിച്ചുള്ള മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളെച്ചൊല്ലിയുള്ള നിയമപോരാട്ടത്തിൽ നിർണ്ണായക വിധിയുമായി യുകെ ഹൈക്കോടതി രംഗത്ത്. ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വ്യക്തികൾ പൊതു ഇടങ്ങളിലും ജോലിസ്ഥലങ്ങളിലും ഏത് ടോയ്‌ലറ്റുകൾ ഉപയോഗിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഇക്വാലിറ്റി ആൻഡ് ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് കമ്മീഷൻ (EHRC) പുറത്തിറക്കിയ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾക്കെതിരായ നിയമപരമായ വെല്ലുവിളി കോടതി തള്ളി. ഈ വിധി, സ്ത്രീകളുടെയും ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വ്യക്തികളുടെയും അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ആഗോള ചർച്ചകളിൽ വലിയ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

സ്ഥാപനങ്ങളും സേവനദാതാക്കളും നിയമം പാലിക്കണമെന്നും, ആവശ്യമെങ്കിൽ വിദഗ്ദ്ധോപദേശം തേടണമെന്നും, എന്നാൽ ടോയ്‌ലറ്റുകൾ പോലുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ ഒരുക്കുമ്പോൾ “സാമാന്യബുദ്ധി” ഉപയോഗിക്കണമെന്നും വിധിയിൽ കോടതി ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. ഈ വിഷയം സങ്കീർണ്ണമായ നിയമപരവും സാമൂഹികവുമായ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്ന ഒന്നാണ്.

എന്താണ് പുതിയ വിവാദം?

യുകെയിലെ മനുഷ്യാവകാശ നിരീക്ഷണ സമിതിയായ ഇക്വാലിറ്റി ആൻഡ് ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് കമ്മീഷൻ (EHRC) കഴിഞ്ഞ വർഷം ഒരു ഇടക്കാല മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു. സിംഗിൾ-സെക്സ് ടോയ്‌ലറ്റുകൾ പോലെയുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ ആവശ്യമുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിൽ, അവ ബയോളജിക്കൽ സെക്സ് (Biological Sex) അടിസ്ഥാനത്തിൽ വേർതിരിക്കണമെന്നായിരുന്നു ഇതിലെ പ്രധാന നിർദ്ദേശം.

ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു ട്രാൻസ് സ്ത്രീ (ബയോളജിക്കലായി പുരുഷനായി ജനിക്കുകയും പിന്നീട് സ്ത്രീയായി സ്വയം തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുന്ന വ്യക്തി) സ്ത്രീകളുടെ ടോയ്‌ലറ്റ് ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് പകരം പുരുഷന്മാരുടെയോ അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാവർക്കും ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ജെൻഡർ-ന്യൂട്രൽ (Gender-neutral) ടോയ്‌ലറ്റുകളോ ഉപയോഗിക്കണമെന്നും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തിൽ പറഞ്ഞിരുന്നു. ഈ നിർദ്ദേശമാണ് നിയമപോരാട്ടത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്.

ഗുഡ് ലോ പ്രോജക്റ്റ് (Good Law Project) എന്ന പ്രചാരണ സംഘടനയും പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത മൂന്ന് വ്യക്തികളും ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തെ കോടതിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്തു. ഇത് നിയമപരമായി നിലനിൽപ്പില്ലാത്തതും ലളിതവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടതുമാണെന്ന് അവർ വാദിച്ചു. ആശുപത്രികൾ, കടകൾ, റെസ്റ്റോറന്റുകൾ, മറ്റ് തൊഴിലിടങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തിന്റെ പരിധിയിൽ വരുമായിരുന്നു.

ഹൈക്കോടതി വിധിയുടെ കാതൽ

ജസ്റ്റിസ് സ്വിഫ്റ്റാണ് ഈ സുപ്രധാന കേസിൽ വിധി പറഞ്ഞത്. ഇഎച്ച്ആർസിയുടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ നിയമവിരുദ്ധമല്ലെന്നും, അത് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാനുള്ള തീരുമാനത്തിൽ നിയമപരമായ പിഴവുകളൊന്നും സംഭവിച്ചിട്ടില്ലെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. സിംഗിൾ-സെക്സ് ടോയ്‌ലറ്റുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വ്യക്തികളെ വിലക്കാൻ ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് അധികാരം നൽകുന്നു എന്ന വാദം കോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല.

മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരാതിക്കാരുടെ വായന ന്യായീകരിക്കത്തക്കതല്ലെന്ന് ജഡ്ജി നിരീക്ഷിച്ചു. ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വ്യക്തിയോട് ജെൻഡർ-ന്യൂട്രൽ ടോയ്‌ലറ്റ് ഉപയോഗിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നത് നിയമപ്രകാരം പ്രതികൂലമായ പരിഗണനയായി കണക്കാക്കാനാവില്ലെന്ന വാദവും കോടതി തള്ളി.

ഈ വിധിയോടെ, ഗുഡ് ലോ പ്രോജക്റ്റിന്റെ ജുഡീഷ്യൽ റിവ്യൂ അപേക്ഷ കോടതി തള്ളിയെങ്കിലും, അപ്പീൽ നൽകുന്ന കാര്യത്തിൽ എല്ലാ കക്ഷികളിൽ നിന്നും വിശദീകരണം തേടിയിട്ടുണ്ട്.

ഇക്വാലിറ്റി ആൻഡ് ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് കമ്മീഷന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ

2010-ലെ ഇക്വാലിറ്റി ആക്ട് പ്രകാരം ‘സ്ത്രീ’, ‘ലിംഗം’ എന്നീ വാക്കുകൾ ബയോളജിക്കൽ സ്ത്രീയെയും ബയോളജിക്കൽ ലിംഗത്തെയും ആണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് സുപ്രീം കോടതി വിധിച്ചതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെയാണ് ഇഎച്ച്ആർസി ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ പുറത്തിറക്കിയത്. പിന്നീട് ഇത് പിൻവലിച്ചെങ്കിലും, നിയമപരമായ ചർച്ചകൾക്ക് ഇത് തുടക്കമിട്ടു.

പൊതുസേവനങ്ങൾ നൽകുന്നവരും തൊഴിലുടമകളും സ്ത്രീ-പുരുഷ ഭേദമന്യേയുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ ഒരുക്കുമ്പോൾ അവ സിംഗിൾ-സെക്സ് സേവനങ്ങളായി കണക്കാക്കാനാവില്ലെന്ന് സുപ്രീം കോടതി വിധിയിൽ വ്യക്തമാക്കിയ കാര്യവും ഹൈക്കോടതി വിധിയിൽ പരാമർശിച്ചു. സ്ത്രീകളുടെ സ്വകാര്യതയും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ രൂപീകരിച്ചതെന്നാണ് ഇഎച്ച്ആർസിയുടെ നിലപാട്.

ഗുഡ് ലോ പ്രോജക്ടിന്റെ വാദങ്ങൾ

ഗുഡ് ലോ പ്രോജക്റ്റ് പ്രധാനമായും ഉന്നയിച്ചത്, ഇഎച്ച്ആർസിയുടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം ട്രാൻസ്ജെൻഡർ സമൂഹത്തോട് വിവേചനം കാണിക്കുന്നുവെന്നാണ്. ഒരു ട്രാൻസ് സ്ത്രീയെ സ്ത്രീകളുടെ ടോയ്‌ലറ്റിൽ നിന്ന് വിലക്കുന്നത് അവരുടെ അന്തസ്സിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിന് തുല്യമാണെന്ന് അവർ വാദിച്ചു.

ഇത്തരം നിയമങ്ങൾ ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വ്യക്തികളെ സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് ഒറ്റപ്പെടുത്താനും അവർക്കെതിരായ അതിക്രമങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിക്കാനും കാരണമാകുമെന്നും അവർ ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. നിയമം കൂടുതൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും എല്ലാ വ്യക്തികളുടെയും അവകാശങ്ങളെ മാനിക്കുന്നതുമാകണമെന്നാണ് അവരുടെ ആവശ്യം.

കോടതിയുടെ സുപ്രധാന നിരീക്ഷണങ്ങൾ

കേസ് പരിഗണിക്കുമ്പോൾ കോടതി നടത്തിയ ചില നിരീക്ഷണങ്ങൾ ഏറെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. കേസിൽ കക്ഷികൾ ഉപയോഗിച്ച തീവ്രമായ ഭാഷയെയും നിലപാടുകളെയും ജഡ്ജി വിമർശിച്ചു. ഒരു ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വ്യക്തി അവരുടെ ബയോളജിക്കൽ ലിംഗത്തിന് അനുസരിച്ചുള്ള ടോയ്‌ലറ്റ് “ഉപയോഗിച്ചേ മതിയാവൂ” എന്ന വാദവും, സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വ്യക്തികളുടെ അവകാശങ്ങളെക്കാൾ “മുകളിലാണ്” എന്ന ധാരണയും ശരിയല്ലെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

സൗകര്യങ്ങൾ നൽകുന്നവർ നിയമം പാലിക്കുന്നതിനൊപ്പം, കടുംപിടുത്തം നിറഞ്ഞ പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങൾക്ക് പിന്നാലെ പോകാതെ സാമാന്യബുദ്ധിയും ദയയും ഉപയോഗിക്കണമെന്ന കോടതിയുടെ പരാമർശം ഈ വിഷയത്തിലെ സങ്കീർണ്ണത വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇരുവിഭാഗത്തിന്റെയും അവകാശങ്ങളെ സന്തുലിതമായി പരിഗണിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയാണ് ഇത് അടിവരയിടുന്നത്.

ട്രാൻസ്ജെൻഡർ അവകാശങ്ങളും സ്ത്രീ സുരക്ഷയും

ഈ കേസ് കേവലം ടോയ്‌ലറ്റ് ഉപയോഗത്തിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വ്യക്തികളുടെ അവകാശങ്ങളും സ്ത്രീകളുടെ സുരക്ഷയും സ്വകാര്യതയും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള വലിയ ചർച്ചയുടെ ഭാഗമാണിത്. കോടതി വിധി നിയമപരമായി ശരിയാണെന്ന് ഇഎച്ച്ആർസി സ്വാഗതം ചെയ്തപ്പോൾ, ഗുഡ് ലോ പ്രോജക്റ്റ് വിധിയിലെ പല കാര്യങ്ങളിലും ആഴത്തിലുള്ള ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു.

അതേസമയം, ലിംഗഭേദം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള അവകാശങ്ങൾക്കായി വാദിക്കുന്ന ‘സെക്സ് മാറ്റേഴ്‌സ്’ (Sex Matters) പോലുള്ള സംഘടനകൾ വിധിയെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. നിയമം വ്യക്തമാണെന്നും, സുപ്രീം കോടതി വിധി നടപ്പാക്കുന്നതിൽ സർക്കാർ കാലതാമസം വരുത്തരുതെന്നും അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇത് സ്ത്രീകളുടെ സുരക്ഷിത ഇടങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ നിർണ്ണായകമാണെന്ന് അവർ കരുതുന്നു.

ഇന്ത്യയിലെയും കേരളത്തിലെയും സാഹചര്യം

യുകെയിലെ നിയമസംവിധാനവും ഇന്ത്യയിലേതും വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിലും, ഈ വിഷയം ഇന്ത്യയിലും കേരളത്തിലും പ്രസക്തമാണ്. ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വ്യക്തികളുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി ഇന്ത്യയിൽ 2019-ൽ ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വ്യക്തികളുടെ (അവകാശ സംരക്ഷണ) നിയമം നിലവിൽ വന്നിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും, പൊതു ഇടങ്ങളിലെ സൗകര്യങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് ഇപ്പോഴും വ്യക്തത കുറവുണ്ട്.

ട്രാൻസ്ജെൻഡർ പോളിസി നടപ്പിലാക്കിയ ആദ്യ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ കേരളം ഈ രംഗത്ത് ഏറെ മുന്നിലാണ്. എന്നിരുന്നാലും, സിംഗിൾ-സെക്സ് ടോയ്‌ലറ്റുകൾ പോലുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ സാമൂഹികമായ ചർച്ചകളും സംവാദങ്ങളും ഇനിയും ആവശ്യമാണ്. സ്ത്രീകളുടെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനൊപ്പം ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വ്യക്തികൾക്ക് വിവേചനമില്ലാതെ ജീവിക്കാനുള്ള സാഹചര്യം ഒരുക്കേണ്ടതും പ്രധാനമാണ്. ഈ യുകെ വിധി, ഇന്ത്യയിലെ നിയമനിർമ്മാതാക്കൾക്കും നയരൂപീകരണ വിദഗ്ദ്ധർക്കും ഒരു പഠനവിഷയമായേക്കാം.

എല്ലാ വിഭാഗം ജനങ്ങളുടെയും ആവശ്യങ്ങൾ പരിഗണിച്ച്, എല്ലാവർക്കും സുരക്ഷിതവും സൗകര്യപ്രദവുമായ പൊതു ഇടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ് വെല്ലുവിളി. ഇതിനായി തുറന്ന ചർച്ചകളും സംവാദങ്ങളും അനിവാര്യമാണ്.

മുന്നോട്ടുള്ള വഴി

യുകെയിലെ ഹൈക്കോടതി വിധി ഒരു അന്തിമ വാക്കല്ല. ഇഎച്ച്ആർസിയുടെ പൂർണ്ണമായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ ഇപ്പോഴും സർക്കാർ പരിഗണനയിലാണ്. ഈ വിഷയത്തിൽ അപ്പീൽ പോകാനുള്ള സാധ്യതയും നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ, നിയമപരമായ പോരാട്ടങ്ങൾ തുടരാനാണ് സാധ്യത.

ഈ വിധി നൽകുന്ന പ്രധാന സന്ദേശം, നിയമം വ്യാഖ്യാനിക്കുമ്പോൾ തീവ്രമായ നിലപാടുകൾ ഒഴിവാക്കി, പ്രായോഗികവും മനുഷ്യത്വപരവുമായ ഒരു സമീപനം സ്വീകരിക്കണമെന്നതാണ്. ട്രാൻസ്ജെൻഡർ സമൂഹത്തിന്റെ അവകാശങ്ങളെ മാനിക്കുന്നതിനൊപ്പം, കാലങ്ങളായി സ്ത്രീകൾക്കായി നിലവിലുള്ള സുരക്ഷിത ഇടങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം കുറച്ചുകാണാനും സാധിക്കില്ല. ഈ രണ്ടു കാര്യങ്ങളും ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുപോകുന്ന ഒരു പരിഹാരമാണ് സമൂഹം കണ്ടെത്തേണ്ടത്.