ചാണക്യന്റെ ശപഥം: ഒരു സാമ്രാജ്യം വീണ കഥ

മഗധയുടെ രാജധാനിയായ പാടലീപുത്രത്തിലെ രാജകൊട്ടാരത്തിൽ വീഞ്ഞിന്റെയും വിജയത്തിന്റെയും ലഹരി തിരമാലകൾ പോലെ അലയടിക്കുന്നു. അമൂല്യമായ പരവതാനികളിൽ ചിന്തിയ മുല്ലപ്പൂക്കളുടെയും, അടുപ്പുകളിൽ വെന്തുരുകുന്ന മാംസത്തിന്റെയും, വിലകൂടിയ വീഞ്ഞിന്റെയും ഗന്ധം അന്തരീക്ഷത്തിൽ തങ്ങിനിന്നു. സംഗീതവും നൃത്തവും അതിന്റെ ഉച്ചസ്ഥായിയിലായിരുന്നു. സമൃദ്ധമായ വിരുന്നിനൊടുവിൽ, അധികാരത്തിന്റെ കൊടുമുടിയിൽ മദിച്ചുല്ലസിച്ചിരിക്കുകയാണ് നന്ദവംശത്തിലെ അവസാനത്തെ ചക്രവർത്തിയായ ധനനന്ദൻ. സദസ്സിലെ സ്തുതിപാഠകരുടെ വാഴ്ത്തുപാട്ടുകളിൽ അയാളുടെ അഹങ്കാരം ഒരു പർവ്വതം പോലെ വളർന്നു. അപ്പോഴാണ് സദസ്സിന്റെ ഒരറ്റത്ത് ഒരു കാഴ്ച അയാളുടെ മത്തുപിടിച്ച കണ്ണിലുടക്കിയത്. പണ്ഡിതർക്കും ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠർക്കുമായി ഒരുക്കിവെച്ച പ്രധാനപ്പെട്ട ദാനാദ്ധ്യക്ഷ പദവിയിൽ, മെലിഞ്ഞുണങ്ങിയ, കറുത്ത നിറമുള്ള, ലളിതമായ വസ്ത്രം ധരിച്ച ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഇരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രൂപം സ്വർണ്ണവും രത്നങ്ങളും നിറഞ്ഞ ആ സദസ്സിന്റെ പ്രൗഢിക്ക് ഒരുതരത്തിലും ചേർന്നതായിരുന്നില്ല. ധനനന്ദന്റെ ചുണ്ടിൽ ഒരു പുച്ഛച്ചിരി വിരിഞ്ഞു.

“ആരാണ് അയാൾ? ആ വിരൂപനായ ദരിദ്രവാസിയെ ആരാണ് എന്റെ സദസ്സിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചത്?” രാജാവിന്റെ ഘനഗംഭീരമായ ശബ്ദം സംഗീതത്തെ ഭേദിച്ച് സദസ്സിൽ മുഴങ്ങി. ഒരു നിമിഷം എല്ലാവരും നിശ്ശബ്ദരായി. നർത്തകരുടെ ചിലങ്കകൾ നിലച്ചു. ആ ബ്രാഹ്മണൻ ശാന്തനായി, നിർഭയനായി രാജാവിനെ നോക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകളിൽ ഭയമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഒരു കൊടുങ്കാറ്റിന് മുൻപുള്ള ശാന്തതയും ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെ കനലുകളുമായിരുന്നു ജ്വലിച്ചത്. രാജാവിന്റെ പരിഹാസം കൂടുതൽ ഉച്ചത്തിലായി, സദസ്സിലെ മറ്റുള്ളവരും അതിൽ പങ്കുചേർന്നു. “എന്റെ സദസ്സിലെ പ്രധാന ആസനത്തിൽ ഇരിക്കാൻ ഇവന് എന്ത് യോഗ്യത? ഒരു രാജസദസ്സ് എങ്ങനെയെന്ന് ഇവനറിയില്ലെന്നുണ്ടോ? ഭിക്ഷക്കാരനെപ്പോലുള്ള ഇവനെ പിടിച്ചുപുറത്താക്കൂ!”

രാജകല്പന കേട്ട ഭടന്മാർ ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ അടുത്തേക്ക് പാഞ്ഞടുത്തു. അവർ അദ്ദേഹത്തെ ബലമായി പിടിച്ചെഴുന്നേൽപ്പിച്ച് പുറത്തേക്ക് തള്ളി. ആ പിടിവലിയിൽ അദ്ദേഹം നിലത്തു വീണു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഖ (കുടുമ) അഴിഞ്ഞുലഞ്ഞ് ചെളിപുരണ്ട തറയിൽ പരന്നുകിടന്നു. സദസ്സിൽ  കൂട്ടച്ചിരി ഉയർന്നു. എന്നാൽ നിലത്തുനിന്ന് ഒരു ഫീനിക്സ് പക്ഷിയെപ്പോലെ എഴുന്നേറ്റ ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ മുഖഭാവം കണ്ട് സദസ്സ് പതിയെ നിശ്ശബ്ദമായി. ആ കണ്ണുകളിലെ അഗ്നി, ഒരു സാമ്രാജ്യത്തെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിക്കാൻ പോന്നതായിരുന്നു. അദ്ദേഹം തന്റെ അഴിഞ്ഞുലർന്ന, നിലത്ത് ചിതറിയ മുടിയിഴകൾ കയ്യിലെടുത്തു. എന്നിട്ട് ധനനന്ദന്റെ മുഖത്തുനോക്കി ഒരു ഇടിമുഴക്കം പോലെ പ്രഖ്യാപിച്ചു.

“ഹേ, മദയാനയെപ്പോലെ അഹങ്കരിക്കുന്ന രാജാവേ! അധികാരത്തിന്റെ ലഹരിയിൽ നീ എന്നെ മാത്രമല്ല, വിദ്യയെയും ജ്ഞാനത്തെയുമാണ് അപമാനിച്ചത്. ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ ശിഖ അവന്റെ അഭിമാനമാണ്. ഈ അഴിച്ചിട്ട എന്റെ ശിഖ ഞാൻ ഇനി കെട്ടുകയില്ല. നിന്നെയും നിന്റെ ഈ നന്ദവംശത്തെയും പൂർണ്ണമായി വേരോടെ പിഴുതെറിഞ്ഞ്, ഈ സിംഹാസനത്തിൽ ധർമ്മം അനുശാസിക്കുന്ന, അർഹനായ ഒരുവനെ വാഴിച്ചതിനു ശേഷം മാത്രമേ ഈ ചാണക്യൻ തന്റെ ശിഖ വീണ്ടും കെട്ടുകയുള്ളൂ!”

അതൊരു വെറും വാക്കല്ലായിരുന്നു. ഒരു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ മരണമണിയായിരുന്നു. ധനനന്ദൻ ആ വാക്കുകളെ പുച്ഛിച്ച് വീണ്ടും പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു. “ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണൻ സാമ്രാജ്യങ്ങളെ വീഴ്ത്തുമെന്നോ? പോയി നിന്റെ ജോലി നോക്ക്!” അയാൾ ആക്രോശിച്ചു. എന്നാൽ ചരിത്രം സാക്ഷിയാണ്, ചിരിച്ചവന്റെ ചിരി മായും മുൻപേ, വാക്കിന്റെ വില എന്തെന്ന് ചാണക്യൻ എന്ന വിഷ്ണുഗുപ്തൻ ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുത്തു.

അപമാനത്തിന്റെ തീച്ചൂളയിൽ വിരിഞ്ഞ ശപഥം

കൊട്ടാരത്തിന്റെ പടവുകളിറങ്ങി പാടലീപുത്രത്തിലെ ഇരുണ്ട തെരുവുകളിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ ചാണക്യന്റെ മനസ്സിൽ പ്രതികാരത്തിന്റെ തീ ആളിക്കത്തുകയായിരുന്നു. അതൊരു സാധാരണ പകയായിരുന്നില്ല. വ്യക്തിപരമായ അപമാനത്തെ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ഭാവിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജ്ഞാനത്തിന് കഴിഞ്ഞു. ധനനന്ദൻ അഹങ്കാരിയും ജനദ്രോഹിയുമാണ്. അവന്റെ ഭരണത്തിൽ ജനങ്ങൾ പൊറുതിമുട്ടിയിരിക്കുന്നു. നികുതികൾ സാധാരണക്കാരന്റെ നടുവൊടിക്കുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള ഒരു രാജാവിനെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കുന്നത് കേവലം പ്രതികാരമല്ല, അതൊരു ധർമ്മം (Dharma) കൂടിയാണ് എന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ആ അപമാനം വ്യക്തിപരമായിരുന്നില്ല, അത് ജ്ഞാനത്തിന് നേരെയുള്ള അധികാരത്തിന്റെ കടന്നുകയറ്റമായിരുന്നു.

പക്ഷേ, സൈന്യമോ സമ്പത്തോ ഇല്ലാത്ത ഒരു സാധാരണ ബ്രാഹ്മണൻ എങ്ങനെയാണ് മഗധപോലെ ശക്തമായ ഒരു സാമ്രാജ്യത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുക? ചാണക്യന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്നത് ഒരേയൊരു ആയുധമാണ് – അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബുദ്ധി. ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും മൂർച്ചയേറിയ ആയുധം.

അദ്ദേഹം വർഷങ്ങളോളം അലഞ്ഞുനടന്നു. ഓരോ നാടിന്റെയും ശക്തിയും ദൗർബല്യവും പഠിച്ചു. സാധാരണ കർഷകരോടും വ്യാപാരികളോടും സംസാരിച്ച് അവരുടെ ദുരിതങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി. രാജതന്ത്രവും അർത്ഥശാസ്ത്രവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിരകളിൽ അലിഞ്ഞുചേർന്നിരുന്നു. തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടാൻ ഒരു മുഖം വേണമെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു. തന്റെ ബുദ്ധിയും തന്ത്രങ്ങളും പ്രയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന, രാജാവാകാൻ യോഗ്യതയുള്ള ഒരുവൻ. ആ അന്വേഷണമാണ് അദ്ദേഹത്തെ വിന്ധ്യ പർവതനിരകളുടെ താഴ്‌വരയിലെ ഒരു ഗ്രാമത്തിലെത്തിച്ചത്.

അവിടെ, കുറച്ചുകുട്ടികൾ ‘രാജകീലം’ കളിക്കുന്ന ഒരു രംഗം അദ്ദേഹം കണ്ടു. ഒരു കുട്ടി കല്ലുകൊണ്ട് തീർത്ത ഒരു സിംഹാസനത്തിൽ രാജാവായിരുന്ന് മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് അതിവിദഗ്ദ്ധമായി തീർപ്പുകൽപ്പിക്കുന്നു. അവന്റെ കണ്ണുകളിലെ പ്രൗഢിയും വാക്കുകളിലെ പക്വതയും നീതിബോധവും കണ്ട് ചാണക്വൻ ഒരു നിമിഷം നിന്നു. ഒരു തർക്കത്തിൽ, അവൻ തെറ്റ് ചെയ്ത തന്റെ കൂട്ടുകാരന് പോലും ശിക്ഷ വിധിച്ചു. ആ നിഷ്പക്ഷത ചാണക്യനെ ആകർഷിച്ചു. ഈ കുട്ടിയല്ലേ താൻ തിരയുന്ന ചക്രവർത്തി? ആട്ടിടയനായിരുന്ന ആ ബാലൻ ചന്ദ്രഗുപ്തനായിരുന്നു. ചാണക്വൻ ആ കുട്ടിയുടെ രക്ഷിതാക്കളെ സമീപിച്ച് അവനെ തന്നോടൊപ്പം അയക്കാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഒരു സാധാരണ ബാലനെ ഭാരതത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയാക്കാമെന്ന് ആ ഗുരു വാക്കുനൽകി.

ഒരു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശില്പി

ചാണക്യന്റെ തക്ഷശിലയിലെ ഗുരുകുലത്തിൽ ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ പുതിയ ജീവിതം ആരംഭിച്ചു. അത് പുഷ്പമെത്തയായിരുന്നില്ല, കഠിനമായ പരിശീലനത്തിന്റെ നാളുകളായിരുന്നു. പുലർച്ചെ എഴുന്നേറ്റ് രാത്രി വൈകുവോളം നീളുന്ന പഠനം. ചാണക്യൻ അവനെ ആയുധവിദ്യ പഠിപ്പിച്ചു, അതിലുപരി രാജതന്ത്രം പഠിപ്പിച്ചു. ശത്രുവിനെ എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയണം, മിത്രങ്ങളെ എങ്ങനെ കൂടെ നിർത്തണം, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വങ്ങൾ, ചാരവൃത്തിയുടെ പ്രാധാന്യം, ഒരു രാജാവിന്റെ കർത്തവ്യങ്ങൾ – അങ്ങനെ ഒരു സാമ്രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുക്കാനും അത് നിലനിർത്താനും വേണ്ടതെല്ലാം അദ്ദേഹം ഒരു കുടത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് എന്നപോലെ അവനിലേക്ക് പകർന്നു നൽകി.

അതൊരു ചെസ്സ് കളിയുടെ ആരംഭമായിരുന്നു. കരുക്കൾ ഒന്നൊന്നായി നീക്കപ്പെട്ടു.

• തന്ത്രപരമായ സഖ്യങ്ങൾ: ചാണക്വൻ ആദ്യം ചെയ്തത് നന്ദസാമ്രാജ്യത്തോട് അതൃപ്തിയുള്ള ചെറിയ രാജ്യങ്ങളെയും നാട്ടുരാജാക്കന്മാരെയും കണ്ടെത്തുകയായിരുന്നു. പർവ്വതകനെപ്പോലുള്ള ശക്തരായ രാജാക്കന്മാരെ അദ്ദേഹം ചന്ദ്രഗുപ്തനെ മുൻനിർത്തി സന്ദർശിച്ചു. ‘ശത്രുവിന്റെ ശത്രു മിത്രം’ എന്ന തത്വം അദ്ദേഹം പ്രയോഗിച്ചു. ധനനന്ദന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ മുറിവേറ്റ പല രാജാക്കന്മാരും ആ സഖ്യത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ പങ്കുചേർന്നു.
• ജനകീയ മുന്നേറ്റം: ധനനന്ദന്റെ ദുർഭരണത്തിൽ പൊറുതിമുട്ടിയ ജനങ്ങളെ അവർ സംഘടിപ്പിച്ചു. ചാണക്യന്റെ ചാരന്മാർ ഗ്രാമങ്ങൾ തോറും യാത്ര ചെയ്ത് രാജാവിന്റെ ദുർഭരണത്തിന്റെ കഥകൾ പ്രചരിപ്പിച്ചു. നികുതിഭാരംകൊണ്ടും രാജാവിന്റെ ധൂർത്തുകൊണ്ടും വലഞ്ഞ സാധാരണക്കാർ ചന്ദ്രഗുപ്തനിൽ ഒരു രക്ഷകനെ കണ്ടു. അതൊരു സൈനിക നീക്കം മാത്രമല്ല, ഒരു ജനകീയ വിപ്ലവം കൂടിയായി മാറി.
• അതിർത്തികളിൽ നിന്നുള്ള ആക്രമണം: നേരിട്ട് തലസ്ഥാനമായ പാടലീപുത്രം ആക്രമിക്കുന്നത് ആത്മഹത്യാപരമാണെന്ന് ചാണക്യന് അറിയാമായിരുന്നു. ചൂടുള്ള പായസത്തിന്റെ നടുക്ക് കൈവെക്കാതെ, വശങ്ങളിൽ നിന്ന് തണുപ്പിച്ച് കഴിക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു ആ തന്ത്രം. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങൾ ഒന്നൊന്നായി അവർ കീഴടക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് നന്ദന്റെ സൈന്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലായി വിഭജിക്കാനും അവരുടെ ശക്തി ക്ഷയിപ്പിക്കാനും സഹായിച്ചു.

ഓരോ നീക്കവും വർഷങ്ങളുടെ ആസൂത്രണത്തിന്റെ ഫലമായിരുന്നു. ധനനന്ദൻ തന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെ സുഖലോലുപതയിൽ മുഴുകി, ചാണക്യനെയും ചന്ദ്രഗുപ്തനെയും ഒരു ചെറിയ ശല്യമായി മാത്രം കണ്ടു. തനിക്ക് നേരെ വളരുന്ന ആ കൊടുങ്കാറ്റിന്റെ ശക്തി അയാൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. ആ പഴയ ബ്രാഹ്മണന്റെ ശപഥം അയാൾ എപ്പോഴോ മറന്നുപോയിരുന്നു. എന്നാൽ ചാണക്യൻ ഒന്നും മറന്നിരുന്നില്ല. ഓരോ ദിവസവും തന്റെ അഴിഞ്ഞുലർന്ന ശിഖ അദ്ദേഹത്തെ ആ അപമാനവും ശപഥവും ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.

അധികാരത്തെ അന്ധമാക്കുന്ന അഹങ്കാരം

ചാണക്യന്റെ കഥ കേവലം ഒരു പ്രതികാരകഥയായി മാത്രം വായിക്കുന്നവർക്ക് അതിന്റെ ആഴം മനസ്സിലാകില്ല. ഇതൊരു വ്യക്തിയുടെ പകയുടെ കഥയല്ല, മറിച്ച് അഹങ്കാരം അധികാരത്തെ എങ്ങനെ നശിപ്പിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. ധനനന്ദന്റെ പതനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം ചാണക്യന്റെ ബുദ്ധിയോ ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ വാളോ ആയിരുന്നില്ല; അത് ധനനന്ദന്റെ അഹങ്കാരം തന്നെയായിരുന്നു.

ഈ കഥയിലെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പാഠം ഇതാണ്:

ഒരാളുടെ പുറംമോടി കണ്ട് അയാളുടെ കഴിവിനെ ഒരിക്കലും വിലയിരുത്തരുത്. ധനനന്ദൻ ചാണക്യന്റെ രൂപത്തെയും ലളിതമായ വസ്ത്രത്തെയുമാണ് പരിഹസിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയ്ക്കുള്ളിലെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ആഴം കാണാൻ രാജാവിന്റെ അഹങ്കാരം അയാളെ അനുവദിച്ചില്ല. ഒരു തീപ്പൊരിയെ നിസ്സാരമായി കാണുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അത്. ആ തീപ്പൊരിക്ക് ഒരു സാമ്രാജ്യത്തെ മുഴുവൻ ചാമ്പലാക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് അയാൾ ഓർത്തില്ല. ശക്തി പ്രകടനപരമല്ല, അത് പലപ്പോഴും ശാന്തവും അദൃശ്യവുമാണ്.

ചാണക്യന്റെ ശപഥം വെറുമൊരു വൈകാരിക പ്രകടനമായിരുന്നില്ല. അതൊരു ‘സങ്കൽപ്പ’മായിരുന്നു (Sankalpa). അതായത്, മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ച, പ്രപഞ്ചത്തോട് നടത്തിയ ഒരു പ്രതിജ്ഞ. അപമാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഊർജ്ജത്തെ അദ്ദേഹം വെറുപ്പിനായി ഉപയോഗിച്ചില്ല, പകരം ഒരു പുതിയ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ നിർമ്മിതിക്കായി ഉപയോഗിച്ചു. നിഷേധാത്മകമായ ഒരു അനുഭവത്തെ എങ്ങനെ ക്രിയാത്മകമായ ഒരു ശക്തിയാക്കി മാറ്റാം എന്നതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പാഠപുസ്തകമാണ് ചാണക്യന്റെ ജീവിതം. അദ്ദേഹം അപമാനത്തെ ഇന്ധനമാക്കി, പ്രതികാരത്തെ ഒരു രാഷ്ട്രനിർമ്മാണമാക്കി മാറ്റി.

യഥാർത്ഥ ശക്തി പണത്തിലോ പദവിയിലോ സൈന്യത്തിലോ അല്ല, മറിച്ച് ലക്ഷ്യബോധമുള്ള ഒരു മനസ്സിലാണ് കുടികൊള്ളുന്നത്. നിശ്ചയദാർഢ്യമുള്ള ഒരൊറ്റ മനുഷ്യന് ഒരു സൈന്യത്തേക്കാൾ അപകടകാരിയാകാൻ കഴിയും. ധനനന്ദൻ തന്റെ സ്വർണ്ണ സിംഹാസനത്തിലിരുന്ന് ചിരിച്ചപ്പോൾ, ചാണക്യൻ ഒരു പുതിയ സിംഹാസനം മനസ്സിൽ പണിയുകയായിരുന്നു.

ഇന്നത്തെ ലോകത്തിലെ ചാണക്യനും നന്ദനും

ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും ചാണക്യന്റെയും ധനനന്ദന്റെയും കഥയ്ക്ക് പ്രസക്തി നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല. കാരണം, ഈ കഥാപാത്രങ്ങളെ നമുക്ക് ഇന്നും ചുറ്റും കാണാം. ഓഫീസുകളിൽ, കച്ചവട സ്ഥാപനങ്ങളിൽ, രാഷ്ട്രീയത്തിൽ, എന്തിന് നമ്മുടെ കുടുംബങ്ങളിൽ പോലും.

കോർപ്പറേറ്റ് ലോകം: ഇന്നത്തെ ഭീമൻ കമ്പനികളെ ധനനന്ദനോട് ഉപമിക്കാം. അവർ വിപണിയിലെ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം കണ്ട് അഹങ്കരിക്കുന്നു. പുതിയ ആശയങ്ങളുമായി വരുന്ന ചെറിയ സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളെ (ചാണക്യൻ) അവർ പുച്ഛത്തോടെ നോക്കുന്നു. “ഈ ചെറിയ കമ്പനി നമ്മളെ എന്തു ചെയ്യാനാണ്?” എന്ന് അവർ ചിന്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ ചരിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് മറ്റൊന്നാണ്. നെറ്റ്ഫ്ലിക്സ് എന്ന ചെറിയ ആശയത്തെ ബ്ലോക്ക്ബസ്റ്റർ എന്ന ഭീമൻ പരിഹസിച്ചു. ഗൂഗിളിനെ വാങ്ങാനുള്ള അവസരം യാഹൂ നിസ്സാരമായി തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ഫലം എന്തായിരുന്നുവെന്ന് നമുക്കറിയാം. ആ ചെറിയ ‘ചാണക്യന്മാർ’ വലിയ ‘നന്ദസാമ്രാജ്യങ്ങളെ’ തകർത്തെറിഞ്ഞു. പുതുമയെയും ചെറിയ തുടക്കങ്ങളെയും വിലകുറച്ച് കാണുന്ന ഏതൊരു സ്ഥാപനവും ഒരു ധനനന്ദന്റെ പാതയിലാണ്.

ഓഫീസ് രാഷ്ട്രീയം: ഒരു മാനേജർ തന്റെ കീഴിലുള്ള, മിടുക്കനും എന്നാൽ ഒതുങ്ങിക്കഴിയുന്നവനുമായ ഒരു ജീവനക്കാരനെ എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽ വെച്ച് അപമാനിക്കുന്നുവെന്ന് കരുതുക. ഒരു മീറ്റിംഗിൽ വെച്ച് അയാളുടെ ആശയത്തെ “വിഡ്ഢിത്തം” എന്ന് പറഞ്ഞ് തള്ളിക്കളയുന്നു. ആ ജീവനക്കാരൻ ഒരുപക്ഷേ ഒന്നും മിണ്ടാതെ സഹിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ ആ അപമാനം അയാളുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു തീയായി മാറും. അയാൾ കൂടുതൽ കഠിനാധ്വാനം ചെയ്ത് ആ മാനേജരേക്കാൾ വലിയ സ്ഥാനത്തെത്താം, അല്ലെങ്കിൽ തന്റെ കഴിവുകളുമായി ഒരു എതിരാളി കമ്പനിയിലേക്ക് പോയി പഴയ കമ്പനിക്ക് വലിയ നഷ്ടമുണ്ടാക്കാം. ഓരോ സ്ഥാപനത്തിലും പുറമെ ശാന്തരായി കാണുന്ന, എന്നാൽ ഉള്ളിൽ വലിയ കഴിവുകളുള്ള ‘ചാണക്യന്മാർ’ ഉണ്ടാകാം. അവരെ അപമാനിക്കുന്നത് സ്വയം കുഴിക്കുന്ന കുഴിയാണ്.

സാമൂഹിക ജീവിതം: സാമ്പത്തികമായി പിന്നോക്കം നിൽക്കുന്ന ഒരു വിദ്യാർത്ഥിയെ സഹപാഠികൾ അവന്റെ വസ്ത്രത്തിന്റെയും സാഹചര്യങ്ങളുടെയും പേരിൽ കളിയാക്കുന്നു. ആ കുട്ടിക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം മാത്രമാണ് ഏക ആശ്രയം. ആ പരിഹാസങ്ങൾ അവനെ തളർത്തുന്നില്ല, മറിച്ച് കൂടുതൽ ശക്തിയോടെ പഠിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം അവൻ ഉയർന്ന പദവിയിൽ എത്തുമ്പോൾ, തന്നെ പരിഹസിച്ചവർ സഹായത്തിനായി അവന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കേണ്ടി വരുന്നു. ഓരോ വ്യക്തിയുടെ ഉള്ളിലും ഒരു അഗ്നിയുണ്ട്, അതിനെ ആളിക്കത്തിക്കാൻ ഒരു അപമാനം മാത്രം മതിയാകും.

ഒരാളുടെ ആശയത്തെയോ സ്വപ്നത്തെയോ നിസ്സാരമായി തള്ളിക്കളയുന്നത് ധനനന്ദന്റെ അതേ തെറ്റാണ്. നിങ്ങൾ പരിഹസിക്കുന്ന ആ വ്യക്തി, നാളെ നിങ്ങൾ ആരാധനയോടെ നോക്കുന്ന ഒരാളായി മാറിയേക്കാം. കഴിവ്, അറിവ്, നിശ്ചയദാർഢ്യം എന്നിവയ്ക്ക് മുന്നിൽ പദവിക്കോ പണത്തിനോ വലിയ വിലയില്ലെന്ന് ഈ കഥ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

ഒടുവിൽ, ചാണക്യൻ തന്റെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കി. പാടലീപുത്രം ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ സൈന്യത്തിന് മുന്നിൽ വീണു. ധനനന്ദനെയും നന്ദവംശത്തെയും നാമാവശേഷമാക്കി, ചാണക്യൻ തന്റെ ശിഷ്യനായ ചന്ദ്രഗുപ്തനെ മഗധയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി. അഖണ്ഡഭാരതത്തിലെ ആദ്യത്തെ വലിയ സാമ്രാജ്യമായ മൗര്യസാമ്രാജ്യത്തിന് അദ്ദേഹം അടിസ്ഥാനമിട്ടു. വിജയത്തിന് ശേഷം, നിറഞ്ഞ രാജസദസ്സിൽ വെച്ച്, പുതിയ ചക്രവർത്തിയായ ചന്ദ്രഗുപ്തൻ നോക്കിനിൽക്കെ, ചാണക്യൻ ശാന്തനായി നിലത്തിരുന്നു. വർഷങ്ങളായി അഴിച്ചിട്ടിരുന്ന, തന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറിയ ശിഖ, അദ്ദേഹം സാവധാനം വീണ്ടും കെട്ടി. ആ ശപഥം പൂർത്തിയായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ കഥ അവസാനിക്കുന്നില്ല. ഓരോ തലമുറയോടും അത് സംസാരിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ എത്രയോ ധനനന്ദന്മാരെ നാം കണ്ടുമുട്ടുന്നു. അതിലുപരി, അറിയാതെയാണെങ്കിലും, ചിലപ്പോഴെങ്കിലും നമ്മൾ ഓരോരുത്തരും ഒരു ധനനന്ദനായി മാറിയിട്ടുണ്ടോ? മറ്റൊരാളുടെ കഴിവിനെ, രൂപത്തിന്റെയോ പദവിയുടെയോ പേരിൽ വിലകുറച്ച് കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പാഠം ഒരുപക്ഷേ ഇതായിരിക്കാം: ഒരു തീപ്പൊരിയെ ഒരിക്കലും നിസ്സാരമായി കാണരുത്. ഒരു കാടിനെ മുഴുവൻ വിഴുങ്ങാൻ അതിന് കഴിഞ്ഞേക്കും.