കാശിയിലെ തെരുവില്‍ ശങ്കരാചാര്യരെ തോല്‍പ്പിച്ച അജ്ഞാതന്‍

ഗംഗാനദിയിലെ കുളിർമയുള്ള പുണ്യസ്നാനത്തിന് ശേഷം മടങ്ങുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. കാശിയിലെ ഇടുങ്ങിയ തെരുവുകൾ. ഉച്ചവെയിൽ തലയ്ക്ക് മീതെ അഗ്നിയായി കത്തിനിൽക്കുന്നുണ്ട്. കാറ്റിൽ പാറിപ്പറക്കുന്ന കാവിവസ്ത്രം ധരിച്ച, വേദമന്ത്രങ്ങൾ ഉരുവിടുന്ന നിരവധി ശിഷ്യഗണങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന് ചുറ്റും ഒരു വലയം തീർത്തിട്ടുണ്ട്. അറിവിന്റെയും പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെയും കൊടുമുടി കയറിയ, ഭാരതം മുഴുവൻ ആദരിക്കുന്ന സാക്ഷാൽ ആദി ശങ്കരാചാര്യർ. അദ്ദേഹം നടന്നു വരുമ്പോൾ വഴിയിലുള്ളവർ ഭക്തിയോടെ മാറിനിൽക്കുകയും, ചിലർ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അന്തരീക്ഷത്തിൽ ചന്ദനത്തിന്റെയും കർപ്പൂരത്തിന്റെയും സുഗന്ധം നിറഞ്ഞുനിന്നു. പെട്ടെന്നാണ് ആ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ എതിർദിശയിൽ നിന്ന് ഒരാൾ കടന്നുവന്നത്. മുഷിഞ്ഞ് കീറിയ വസ്ത്രം ധരിച്ച, ശരീരമാകെ അഴുക്കും പൊടിയും പുരണ്ട, സമൂഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും താഴേത്തട്ടിലുള്ള ഒരു ചണ്ഡാലൻ. അയാളുടെ ഒപ്പം കുരച്ചുചാടാൻ വെമ്പുന്ന നാല് നായ്ക്കളുമുണ്ട്. വിശുദ്ധിയോടെ, ഈശ്വരചിന്തയോടെ നടന്നു വരുന്ന ആചാര്യന്റെ മുന്നിലേക്ക് തീർത്തും അശുദ്ധിയായ ഒരു ചണ്ഡാലൻ കടന്നുവരുന്നത് ശിഷ്യന്മാരെ വല്ലാതെ രോഷാകുലരാക്കി. അവർ തങ്ങളുടെ അധികാരസ്വരത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: “ഹേയ് അശുദ്ധനായവനേ, മാറി നിൽക്കൂ… സാക്ഷാൽ ജഗദ്ഗുരുവാണ് എഴുന്നള്ളുന്നത്. നിന്റെ അശുദ്ധമായ നിഴൽ പോലും ഈ പുണ്യശരീരത്തിൽ പതിക്കാൻ പാടില്ല. വഴിമാറി നിൽക്കൂ…” എന്നാൽ ആ മനുഷ്യൻ അനങ്ങിയില്ല. വഴിമാറാൻ അയാൾക്ക് യാതൊരു ഭാവവുമില്ലായിരുന്നു. അയാളുടെ മുഖത്ത് ഒരുതരം നിസ്സംഗതയായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, തന്റെ മാർഗ്ഗം തടസ്സപ്പെട്ടതിൽ അനിഷ്ടം തോന്നിയ ശങ്കരാചാര്യർ തന്നെ സ്വരം കടുപ്പിച്ച് ശാസനാരുപത്തിൽ പറഞ്ഞു: “ഗച്ഛ… ഗച്ഛ…” (മാറിനിൽക്കൂ, ദൂരെ പോകൂ).

പെട്ടെന്ന് ആ തെരുവ് നിശബ്ദമായി. കാറ്റിന്റെ ഇരമ്പൽ പോലും നിലച്ചതുപോലെ. ഭയത്തോടെ പിന്മാറുന്നതിന് പകരം, ആ ചണ്ഡാലൻ ശങ്കരാചാര്യരുടെ തിളങ്ങുന്ന കണ്ണുകളിലേക്ക് നേരെ നോക്കി. എന്നിട്ട്, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളുടെ സാമൂഹിക ബോധങ്ങളെയും പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ അഹങ്കാരങ്ങളെയും ഒരൊറ്റ നിമിഷം കൊണ്ട് ചുട്ടെരിക്കുന്ന ഒരു ചോദ്യം അയാൾ ചോദിച്ചു: “ഹേ യതീന്ദ്രാ, നിങ്ങൾ എന്നോട് മാറിനിൽക്കാൻ പറയുന്നത് എന്തിനാണ്? മണ്ണിൽ നിന്ന് ജനിച്ച് മണ്ണിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങുന്ന ഈ അന്നമയ കോശത്തെയാണോ (ശരീരത്തെയാണോ), അതോ ഇതിനകത്ത് വസിക്കുന്ന ജീവചൈതന്യത്തെയോ? എന്റെ ശരീരവും നിങ്ങളുടെ ശരീരവും ഒരേ അന്നത്താൽ നിർമ്മിതമാണ്. രക്തത്തിനും മാംസത്തിനും ഒരേ നിറമാണ്, ഒരേ സ്വഭാവമാണ്. അതിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവുമില്ല. ഇനി എന്റെ ഉള്ളിലെ ആത്മാവിനോടാണ് മാറിനിൽക്കാൻ പറയുന്നതെങ്കിൽ, സർവ്വവ്യാപിയായ ആത്മാവ് ഒന്ന് തന്നെയല്ലേ? അങ്ങയുടെ മഹത്തായ അദ്വൈത ദർശനം പറയുന്നത് ഈ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നത് ഒരേയൊരു ബ്രഹ്മമാണെന്നല്ലേ? ഈ കാണുന്നതെല്ലാം ഒന്നാണെന്നിരിക്കെ, പിന്നെ എങ്ങനെയാണ് ഒരു ബ്രഹ്മത്തിന് മറ്റൊരു ബ്രഹ്മത്തോട് മാറിനിൽക്കാൻ പറയാനാവുക? അങ്ങ് പ്രസംഗിക്കുന്ന അദ്വൈതം വെറും വാചകക്കസർത്ത് മാത്രമാണോ?”

കാലടിയിൽ നിന്നാരംഭിച്ച ജ്ഞാനയാത്ര

ചണ്ഡാലന്റെ ആ ചോദ്യം കേട്ട നിമിഷം ശങ്കരാചാര്യരുടെ മനസ്സിലൂടെ തന്റെ കഴിഞ്ഞകാല ജീവിതം ഒരു മിന്നൽപ്പിണർ പോലെ മിന്നിമറഞ്ഞു. കേരളത്തിലെ പ്രകൃതിരമണീയമായ കാലടി എന്ന കൊച്ചുഗ്രാമത്തിൽ ജനിച്ച ഒരു ബാലൻ. ലോകത്തിലെ എല്ലാ സുഖസൗകര്യങ്ങളും ക്ഷണികമായ മായയാണെന്ന് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, സന്യാസം സ്വീകരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചവൻ. പൂർണ്ണാനദിയിൽ കുളിക്കാനിറങ്ങിയപ്പോൾ മുതല കാലിൽ പിടിച്ചതും, സന്യാസത്തിന് അനുമതി നൽകിയാൽ മാത്രമേ മുതല തന്നെ വിടുകയുള്ളൂ എന്ന് പറഞ്ഞ് കരയുന്ന അമ്മയുടെ സമ്മതം വാങ്ങിയതും അദ്ദേഹത്തിന് ഓർമ്മവന്നു. അമ്മ മരിക്കുമ്പോൾ ചിതയ്ക്ക് തീകൊളുത്താൻ, ഏത് ലോകത്തായാലും താൻ ഓടിയെത്തുമെന്ന് വാക്ക് നൽകിയാണ് ആ കൊച്ചുബാലൻ നാടുവിട്ടത്. ആ യാത്ര അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല.

പിന്നീട് കൊടുംകാടുകളും കുതിച്ചൊഴുകുന്ന നദികളും മഞ്ഞുമലകളും താണ്ടിയുള്ള നീണ്ട യാത്രകളായിരുന്നു. വിശപ്പും ദാഹവും വകവെയ്ക്കാതെ സത്യമന്വേഷിച്ചുള്ള യാത്ര. ഒടുവിൽ നർമ്മദയുടെ തീരത്ത് വെച്ച് ഗോവിന്ദ ഭഗവത്പാദരെ ഗുരുവായി സ്വീകരിച്ചു. ഭാരതം മുഴുവൻ കാൽനടയായി സഞ്ചരിച്ചു. വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും ഹൃദിസ്ഥമാക്കി. എവിടെയെല്ലാം അറിവുള്ളവരുണ്ടോ, അവിടെയെല്ലാം ചെന്ന് അവരുമായി സംവാദത്തിലേർപ്പെട്ടു. അദ്വൈതം (രണ്ടല്ലാത്തത് – അതായത് ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവും ഒന്നാണ് എന്ന സത്യം) എന്ന മഹത്തായ ദർശനം ഭാരതമൊട്ടാകെ അദ്ദേഹം പ്രചരിപ്പിച്ചു. താൻ നേടിയെടുത്ത അറിവുകൾ ലോകത്തിന് പകർന്നുനൽകാൻ അദ്ദേഹം അക്ഷീണം പ്രയത്നിച്ചു.

മഹിഷ്മതിയിലെ മഹാസംവാദം

യാത്രകൾക്കിടയിൽ ശങ്കരാചാര്യർ മഹിഷ്മതിയിലെത്തി. അക്കാലത്തെ ഏറ്റവും വലിയ പണ്ഡിതനായ മണ്ഡനമിശ്രനെ വാദപ്രതിവാദത്തിൽ തോൽപ്പിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. കർമ്മകാണ്ഡത്തിൽ അടിയുറച്ച് വിശ്വസിച്ചിരുന്ന മണ്ഡനമിശ്രനുമായുള്ള സംവാദം ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്. വലിയൊരു സദസ്സിന് മുന്നിലായിരുന്നു ആ ബൗദ്ധിക പോരാട്ടം. മണ്ഡനമിശ്രന്റെ പത്നിയായ അതിബുദ്ധിമതിയായ ഉഭയഭാരതിയായിരുന്നു സംവാദത്തിലെ വിധികർത്താവ്. ഇരുവരുടെയും കഴുത്തിൽ ഉഭയഭാരതി സുഗന്ധം വമിക്കുന്ന ഓരോ പുഷ്പഹാരങ്ങൾ അണിയിച്ചു. എന്നിട്ട് അവർ പ്രഖ്യാപിച്ചു: “ആരുടെ കഴുത്തിലെ മാലയാണോ ആദ്യം വാടുന്നത്, അവർ പരാജയപ്പെട്ടതായി കണക്കാക്കും. കാരണം ആന്തരികമായ കോപവും അസ്വസ്ഥതയുമാണ് ശരീരത്തെ ചൂടുപിടിപ്പിക്കുകയും പുഷ്പങ്ങളെ വാടാൻ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്.”

ദിവസങ്ങളോളം നീണ്ട തർക്കങ്ങൾ. വേദവാക്യങ്ങളുടെ അർത്ഥതലങ്ങൾ അവിടെ ഇഴകീറി പരിശോധിക്കപ്പെട്ടു. തത്വശാസ്ത്രത്തിന്റെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ അവർ അനാവരണം ചെയ്തു. ഒടുവിൽ മണ്ഡനമിശ്രന്റെ കഴുത്തിലെ മാല മെല്ലെ വാടാൻ തുടങ്ങി. സംവാദത്തിൽ തനിക്ക് അടിപതറുന്നുവെന്ന തോന്നൽ, കോപവും തോൽക്കുമെന്ന ഭയവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തെ ചൂടുപിടിപ്പിച്ചതാണ് മാല വാടാൻ കാരണമായത്. എന്നാൽ ശങ്കരാചാര്യരുടെ കഴുത്തിലെ മാല അപ്പോഴും പുതിയതുപോലെ വാടാതെ നിന്നു, കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് ഒരു ശാന്തമായ തടാകം പോലെയായിരുന്നു. മണ്ഡനമിശ്രൻ തോൽവി സമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് ഉഭയഭാരതിയും അദ്ദേഹത്തോട് സംവാദം നടത്തി. അറിവിന്റെ എല്ലാ പടവുകളും കയറി, ആർക്കും തോൽപ്പിക്കാനാവാത്ത അദ്വൈത വേദാന്തിയായി, സാക്ഷാൽ ജഗദ്ഗുരുവായി ശങ്കരാചാര്യർ മാറി. ആ ജ്ഞാനത്തിന്റെ കൊടുമുടിയിൽ, പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ അത്യുന്നതങ്ങളിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹം ഇന്ന് കാശിയിലെ ഈ പൊടിപിടിച്ച തെരുവിൽ നിൽക്കുന്നത്.

അഹംഭാവത്തിന്റെ പതനം

കാലടിയിൽ നിന്നാരംഭിച്ച ആ നീണ്ട യാത്രകൾ, കഠിനമായ സാധനയിലൂടെ നേടിയെടുത്ത അറിവുകൾ, സംവാദങ്ങളിൽ കീഴടക്കിയ പണ്ഡിതന്മാർ… എല്ലാം ആ ചണ്ഡാലന്റെ ഒറ്റ ചോദ്യത്തിന് മുന്നിൽ നിഷ്പ്രഭമായി പോയി. “ഒന്നായ ബ്രഹ്മത്തിന് എങ്ങനെയാണ് മറ്റൊരു ബ്രഹ്മത്തോട് മാറിനിൽക്കാൻ പറയാനാവുക?” ഈ ചോദ്യം ഒരു കൂരമ്പ് പോലെയാണ് ശങ്കരാചാര്യരുടെ ഹൃദയത്തിൽ തറച്ചത്.

ശങ്കരാചാര്യർ സ്തബ്ധനായി നിന്നുപോയി. ചുറ്റുമുള്ള ലോകം നിശ്ചലമായതുപോലെ അദ്ദേഹത്തിന് തോന്നി. പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്നും വേദങ്ങളിൽ നിന്നും താൻ പഠിച്ച അദ്വൈതം വെറും സിദ്ധാന്തം മാത്രമാണെന്നും, അത് സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ പ്രാവർത്തികമാക്കാൻ തനിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ലെന്നും അദ്ദേഹം വേദനയോടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. പുറമെ സർവ്വസംഗപരിത്യാഗിയായ സന്യാസിയാണെങ്കിലും, സമൂഹത്തിൽ താനൊരു ഉയർന്ന ജാതിക്കാരനാണെന്നും, അറിവുള്ളവനാണെന്നും, മറ്റുള്ളവർ അശുദ്ധരും വിവരമില്ലാത്തവരുമാണെന്നുമുള്ള അതിസൂക്ഷ്മമായ അഹംഭാവം തന്റെ ഉള്ളിന്റെയുള്ളിൽ എവിടെയോ ഒളിഞ്ഞുകിടപ്പുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം ഞെട്ടലോടെ മനസ്സിലാക്കി.

പെട്ടെന്ന് ശങ്കരാചാര്യർക്ക് മുന്നിലുള്ള ആ രൂപം മാറി. അതൊരു സാധാരണ ചണ്ഡാലനായിരുന്നില്ല, നാല് നായ്ക്കളുടെ രൂപത്തിൽ നാല് വേദങ്ങളെയും ഒപ്പം കൂട്ടിയ സാക്ഷാൽ പരമശിവനായിരുന്നു ആ രൂപത്തിലെന്ന് പുരാണകഥകൾ പറയുന്നു. എന്നാൽ അതിലുപരി, അത് പ്രപഞ്ചസത്യത്തിന്റെ ഒരു വലിയ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായിരുന്നു. അറിവിന്റെ അഹങ്കാരത്തെ ഇല്ലാതാക്കാൻ പ്രകൃതി തന്നെ ഒരുക്കിയ ഒരു നാടകം. ശങ്കരാചാര്യർ മറ്റൊന്നും ചിന്തിച്ചില്ല. തന്റെ വിശുദ്ധമായ കാവിവസ്ത്രം പൊടിപുരളുമെന്നോ, ചുറ്റും നിൽക്കുന്ന ശിഷ്യന്മാരും നാട്ടുകാരും എന്ത് വിചാരിക്കുമെന്നോ അദ്ദേഹം നോക്കിയില്ല. ആ ഇടുങ്ങിയ തെരുവിലെ പൊടിമണ്ണിൽ വീണ് ആ ചണ്ഡാലന്റെ പാദങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. തന്റെ കണ്ണുനീർ കൊണ്ട് അദ്ദേഹം ആ പാദങ്ങൾ കഴുകി. അവിടെ വെച്ച് അദ്ദേഹം ‘മനീഷാ പഞ്ചകം’ എന്ന വിഖ്യാതമായ സ്തോത്രം രചിച്ചു. “ആരുടെ മനസ്സാണോ എല്ലാറ്റിലും ബ്രഹ്മത്തെ ദർശിക്കുന്നത്, അവൻ ബ്രാഹ്മണനായാലും ചണ്ഡാലനായാലും അവനാണ് എന്റെ യഥാർത്ഥ ഗുരു” എന്ന് അദ്ദേഹം ഉറക്കെ പ്രഖ്യാപിച്ചു.

ഈ കഥയിലെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സത്യം

ഈ കഥ വെറുമൊരു പുരാണകഥയോ ഭക്തികഥയോ അല്ല. ഇത് മനുഷ്യന്റെ ആന്തരികമായ പരിണാമത്തിന്റെ, അഹംഭാവത്തിൽ നിന്നും തിരിച്ചറിവിലേക്കുള്ള യാത്രയുടെ കഥയാണ്. പലപ്പോഴും നമ്മൾ വിചാരിക്കുന്നത് ആദി ശങ്കരാചാര്യർ ജനനം മുതൽ തന്നെ പൂർണ്ണനായ, തെറ്റുകൾ പറ്റാത്ത ഒരു ദൈവമായിരുന്നു എന്നാണ്. എന്നാൽ ഈ സംഭവം കാണിച്ചുതരുന്നത്, അദ്ദേഹവും മനുഷ്യസഹജമായ കുറവുകളിലൂടെയും മുൻവിധികളിലൂടെയും കടന്നുപോയിട്ടുണ്ടെന്നാണ്. സ്വന്തം തെറ്റുകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ഒരു സാധാരണക്കാരന്റെ മുന്നിൽ അത് തിരുത്താൻ അദ്ദേഹം കാണിച്ച ആ വലിയ മനസ്സാണ്, ആ വിനയമാണ് അദ്ദേഹത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജഗദ്ഗുരുവാക്കിയത്.

മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയ യാത്രയിലെ ഏറ്റവും വലിയ തടസ്സം അജ്ഞാനമല്ല, മറിച്ച് ‘എനിക്ക് എല്ലാം അറിയാം’ എന്ന അറിവിന്റെ അഹങ്കാരമാണ് (The illusion of knowledge). പണത്തിന്റെയോ അധികാരത്തിന്റെയോ അഹങ്കാരത്തേക്കാൾ അപകടകരമാണ് അറിവിന്റെ അഹങ്കാരം എന്ന് ഇത് നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. അദ്വൈതം പോലെ ഇത്രയും വലിയൊരു ദർശനം തലച്ചോറിൽ സൂക്ഷിച്ചാലും, അത് ഹൃദയത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലാൻ, അത് ജീവിതചര്യയായി മാറാൻ എത്ര ബുദ്ധിമുട്ടാണെന്ന് ഈ കഥ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ഒരാളുടെ വേഷമോ, കുലമോ, ജോലിയോ അല്ല അയാളുടെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ അളവുകോൽ. സത്യം ഏത് രൂപത്തിലും, എവിടെ നിന്നും വരാം എന്ന് ഈ കഥ നമ്മോട് സംശയലേശമന്യേ പറയുന്നു.

ആധുനിക ജീവിതത്തിലെ ചണ്ഡാലന്മാർ

ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള ഈ കഥയ്ക്ക് ഇന്നത്തെ നമ്മുടെ ജീവിതവുമായി എന്താണ് ബന്ധം? ഒന്ന് ചിന്തിച്ചു നോക്കൂ. ഇന്ന് നമ്മുടെ കോർപ്പറേറ്റ് ഓഫീസുകളിലും, ഭരണസിരാകേന്ദ്രങ്ങളിലും, എന്തിനു നമ്മുടെ വീടുകളിൽ പോലും ഈ ‘ഗച്ഛ ഗച്ഛ’ (മാറിനിൽക്കൂ) എന്ന മനോഭാവം നാം നിത്യേന കാണാറില്ലേ? ജാതിയുടെ പേരിൽ മാത്രമല്ല, ഇന്ന് പല രൂപത്തിലും നമ്മൾ ഈ മാറ്റിനിർത്തലുകൾ നടത്തുന്നുണ്ട്.

ഒരു വലിയ സ്ഥാപനത്തിൽ, വിദേശത്ത് നിന്ന് വലിയ ബിരുദങ്ങളും ഉന്നത സ്ഥാനങ്ങളുമുള്ള ഒരു മാനേജർ, താഴേത്തട്ടിലുള്ള ഒരു സാധാരണ ജീവനക്കാരൻ നൽകുന്ന മികച്ചൊരു ആശയം കേൾക്കാൻ പോലും തയ്യാറാകാതെ പുച്ഛിച്ച് തള്ളിക്കളഞ്ഞേക്കാം. അവിടെ ആ മാനേജർ തന്റെ സ്ഥാനത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ, ഒരു വലിയ ആശയത്തെയാണ് പുറത്താക്കുന്നത്. ഇന്നത്തെ കാലത്ത് ഒരാളുടെ മൂല്യം നാം നിശ്ചയിക്കുന്നത് അയാളുടെ വസ്ത്രം, ബാങ്ക് ബാലൻസ്, പഠിച്ച കോളേജിന്റെ പേര്, സംസാരിക്കുന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയുടെ ശൈലി, അല്ലെങ്കിൽ സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ ഫോളോവേഴ്സിന്റെ എണ്ണം എന്നിവയൊക്കെ നോക്കിയാണ്. ഈ കൃത്രിമമായ ലേബലുകൾക്ക് പുറത്തുള്ളവരെ നാം ഒരുതരം ‘ആധുനിക ചണ്ഡാലന്മാരായി’ കാണുകയും അവരെ നമ്മുടെ സൗഹൃദവലയങ്ങളിൽ നിന്നും മുഖ്യധാരയിൽ നിന്നും മാറ്റിനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

• സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ മാറ്റിനിർത്തലുകൾ: സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ, നമ്മൾ നമുക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള അഭിപ്രായങ്ങൾ മാത്രം കേൾക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും, വ്യത്യസ്തമായ ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അഭിപ്രായങ്ങൾ പറയുന്നവരെ ‘ബ്ലോക്ക്’ ചെയ്ത് അകറ്റി നിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതും ഒരുതരം ‘ഗച്ഛ ഗച്ഛ’ മനോഭാവം തന്നെയാണ്.
• കുടുംബങ്ങളിലെ വിവേചനം: വീടുകളിൽ പോലും പ്രായമായ മാതാപിതാക്കളുടെയോ കൊച്ചുകുട്ടികളുടെയോ വാക്കുകൾക്ക് വിലകൽപ്പിക്കാതെ, പണം സമ്പാദിക്കുന്നവന്റെ ശബ്ദത്തിന് മാത്രം പ്രാധാന്യം നൽകുന്നതും ഇതേ അഹങ്കാരത്തിന്റെ മറ്റൊരു രൂപമാണ്.

എന്നാൽ ലോകചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ നമുക്ക് മനസ്സിലാകും, ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടുപിടുത്തങ്ങളും, മികച്ച കലാസൃഷ്ടികളും, വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങളും പലപ്പോഴും വന്നിട്ടുള്ളത് സമൂഹത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിൽ നിന്ന് മാറ്റിനിർത്തപ്പെട്ടവരിൽ നിന്നാണ്. സത്യത്തിന് അതിർത്തികളില്ല. അത് അധികാരശ്രേണികളെ ബഹുമാനിക്കുന്നില്ല. നിങ്ങളുടെ ബിസിനസ്സിനെ മാറ്റിമറിക്കാൻ പോകുന്ന മികച്ചൊരു ആശയം ഒരുപക്ഷേ നിങ്ങളുടെ ഓഫീസിലെ തൂപ്പുകാരനിൽ നിന്നോ, അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ വീട്ടിലെ കൊച്ചുകുട്ടിയിൽ നിന്നോ ആകാം വരുന്നത്. അത് കേൾക്കാനും അംഗീകരിക്കാനുമുള്ള വിനയം (Humility) നമുക്കുണ്ടോ എന്നതാണ് കാതലായ ചോദ്യം.

ജീവിതത്തിൽ നാം നേടുന്ന വലിയ ബിരുദങ്ങളും അറിവുകളും സമ്പത്തും നമ്മെ കൂടുതൽ അഹങ്കാരികളാക്കുകയാണെങ്കിൽ, ആ അറിവ് കൊണ്ട് ഒരു പ്രയോജനവുമില്ല. കാശിയിലെ ആ ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന തെരുവിൽ, തന്നേക്കാൾ താഴെയാണെന്ന് ലോകം മുഴുവൻ വിശ്വസിക്കുന്ന ഒരാളുടെ മുന്നിൽ തന്റെ പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ കിരീടം അഴിച്ചുവെച്ച് പൊടിമണ്ണിൽ മുട്ടുകുത്താൻ ശങ്കരാചാര്യർ കാണിച്ച ആ ധൈര്യമാണ് യഥാർത്ഥ വിദ്യാഭ്യാസം. പുറമെയുള്ള എല്ലാ വ്യത്യാസങ്ങൾക്കപ്പുറം, എല്ലാ മനുഷ്യരിലും ഒരേ ചൈതന്യമാണ് കുടികൊള്ളുന്നത് എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഫിലോസഫി. അടുത്ത തവണ ഒരാളെ അയാളുടെ ബാഹ്യരൂപം വെച്ച് അളക്കാനും മാറ്റിനിർത്താനും ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, കാശിയിലെ ആ തെരുവിൽ മുഴങ്ങിയ ചോദ്യം നമ്മുടെ കാതുകളിലും മുഴങ്ങട്ടെ — “നീ ഈ ശരീരത്തെയാണോ അതോ ഉള്ളിലെ ചൈതന്യത്തെയാണോ മാറ്റിനിർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നത്?”