ചന്ദ്രഗുപ്തനെ വാർത്തെടുത്ത ചാണക്യതന്ത്രം: നേതൃത്വത്തിന്റെ പാഠങ്ങൾ

മഗധയിലെ ഒരു കൊച്ചുഗ്രാമം. ആകാശത്ത് നിന്ന് തീമഴ പെയ്യുന്നതുപോലുള്ള ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ഉച്ചവെയിൽ. ആ ഗ്രാമത്തിലെ പൊടിപിടിച്ച വഴിയരികിൽ, വലിയൊരു ആൽമരത്തിന്റെ തണലിൽ ഒരുകൂട്ടം കുട്ടികൾ കളിക്കുകയാണ്. ചൂടുകാറ്റിൽ പറക്കുന്ന ഉണക്കയിലകളുടെ ശബ്ദമല്ലാതെ മറ്റൊന്നും അവിടെ കേൾക്കാനില്ല. അവരുടെ കളി വെറുമൊരു വിനോദമായിരുന്നില്ല, അതൊരു ഗൗരവമേറിയ ‘രാജസദസ്സ്’ ആയിരുന്നു. മണ്ണുകൊണ്ട് കഷ്ടപ്പെട്ട് ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു ഉയർന്ന തറയിൽ പന്ത്രണ്ടോളം വയസ്സുള്ള ഒരു ബാലൻ ഇരിക്കുന്നുണ്ട്. അവനാണ് ആ കളിവീട്ടിലെ രാജാവ്. താഴെ നിൽക്കുന്നവർ പ്രജകളും മന്ത്രിമാരും കുറ്റവാളികളുമാണ്. കുറ്റവാളിയായി പിടിക്കപ്പെട്ട ഒരുവനെ വിസ്തരിക്കുകയാണ് ആ കൊച്ചു ‘രാജാവ്’. അവന്റെ മുഖത്തെ അസാധാരണമായ ഗാംഭീര്യം, വാക്കുകളിലെ മൂർച്ച, തെല്ലും പതറാതെ തീർപ്പുകൽപ്പിക്കുന്നതിലെ അചഞ്ചലമായ നീതിബോധം—ഇതൊക്കെ കണ്ട് ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന ഒരാളുടെ കണ്ണുകൾ വികസിച്ചു.

മെലിഞ്ഞ ശരീരവും, വെയിലേറ്റു കറുത്ത നിറവും, തിളങ്ങുന്ന കൂർത്ത കണ്ണുകളും, നെറ്റിയിൽ ആഴത്തിലുള്ള വരമ്പുകളുമുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണൻ ആ കാഴ്ച നോക്കി നിശ്ചലനായി നിന്നു. കാറ്റിൽ പാറിക്കളിക്കുന്ന അയാളുടെ അഴിഞ്ഞുവീണ ശിഖ ആ മുഖത്തിന് കൂടുതൽ രൗദ്രഭാവം നൽകിയിരുന്നു. അയാളുടെ പേര് വിഷ്ണുഗുപ്തൻ എന്നായിരുന്നു. ലോകം പിന്നീട് അയാളെ ബുദ്ധിയുടെ പര്യായമായ ചാണക്യൻ എന്ന് വിളിച്ചു.

നന്ദവംശത്തിലെ അഹങ്കാരിയായ ഭരണാധികാരി ധനനന്ദന്റെ സഭയിൽ നിന്നേറ്റ അപമാനത്തിന്റെ കനൽ ചാണക്യന്റെ ഉള്ളിൽ അപ്പോഴും ഒരു അഗ്നിപർവ്വതം പോലെ എരിയുകയായിരുന്നു. തന്നെ അപമാനിച്ചിറക്കിവിട്ടപ്പോൾ, തന്റെ അഴിഞ്ഞുവീണ ശിഖ നന്ദവംശത്തെ വേരോടെ പിഴുതെറിഞ്ഞതിന് ശേഷം മാത്രമേ കെട്ടിവെക്കൂ എന്ന് ശപഥം ചെയ്ത ആ ബ്രാഹ്മണൻ, തന്റെ ലക്ഷ്യ പൂർത്തീകരണത്തിനായി മൂർച്ചയുള്ള ഒരു ആയുധം തിരയുകയായിരുന്നു. അവിടെ, ആ പൊടിമണ്ണിൽ കളിക്കുന്ന, കീറിയ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച ബാലന്റെ കണ്ണുകളിലെ തീക്ഷ്ണതയിൽ ചാണക്യൻ ഭാരതത്തിന്റെ ഭാവി ചക്രവർത്തിയെ കണ്ടു. ആ കുട്ടിയായിരുന്നു ചന്ദ്രഗുപ്ത മൗര്യൻ. അവിടെ നിന്നാണ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ അധ്യായങ്ങളിലൊന്നിന്റെ, ഒരു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉദയത്തിന്റെ തുടക്കം കുറിക്കുന്നത്.

രാജാവിനെ തിരിച്ചറിയുന്ന ഗുരു

ചാണക്യൻ മെല്ലെ ആ കുട്ടിയുടെ അടുത്തേക്ക് നടന്നുചെന്നു. ആ മുഖത്തെ ഭാവങ്ങൾ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു പരീക്ഷണം നടത്താൻ തന്നെ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു. ബ്രാഹ്മണനായ തനിക്ക് എന്തെങ്കിലും ദാനം നൽകാൻ അദ്ദേഹം ആ കൊച്ചു രാജാവിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. “ഹേ രാജൻ, ദരിദ്രനായ ഈ ബ്രാഹ്മണന് അങ്ങ് എന്ത് ദാനമാണ് നൽകുക?” ചാണക്യൻ ഗൗരവത്തോടെ ചോദിച്ചു.

രാജകീയമായ ഗാംഭീര്യത്തോടെ, തന്റെ സിംഹാസനത്തിൽ നിന്നെഴുന്നേറ്റ് ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ദൂരെയുള്ള ഒരു പശുവിൻകൂട്ടത്തെ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച് പറഞ്ഞു: “ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ആ കാണുന്ന പശുക്കളെ നിങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമുള്ളത്ര കൊണ്ടുപൊയ്ക്കൊള്ളുക. എന്റെ രാജ്യത്ത് ആരും ദാരിദ്ര്യം അനുഭവിക്കാൻ പാടില്ല.” ഇത് കേട്ടപ്പോൾ ചാണക്യൻ ഉള്ളിൽ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പുറമെ ഗൗരവം നടിച്ച് ചോദിച്ചു, “പക്ഷേ കുട്ടീ, ആ പശുക്കൾ മറ്റാരുടേതെങ്കിലുമാണെങ്കിലോ? ഞാൻ അവയെ കൊണ്ടുപോയാൽ പശുക്കളുടെ ഉടമസ്ഥർ എന്നെ തടയില്ലേ? എനിക്ക് ശിക്ഷ ലഭിക്കില്ലേ?”

ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ മറുപടി ചാണക്യനെ ശരിക്കും വിസ്മയിപ്പിച്ചു. അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റ് വീശിയടിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. “ഞാൻ ഈ ഭൂമിയുടെ രാജാവാണ്. എന്റെ പ്രജകൾക്ക് ദാനം നൽകാൻ എനിക്ക് ആരുടേയും അനുവാദം ആവശ്യമില്ല. ആരെങ്കിലും തടഞ്ഞാൽ, രാജാവിന്റെ വാളായിരിക്കും അവർക്ക് മറുപടി നൽകുക.” ആ വാക്കുകളിൽ ഒരു സാധാരണ കുട്ടിയുടെ കുസൃതിയല്ല, മറിച്ച് താൻ എടുക്കുന്ന തീരുമാനങ്ങളിലെ ഉറപ്പും, ഒരു യഥാർത്ഥ ഭരണാധികാരിയുടെ ധൈര്യവും ആത്മവിശ്വാസവുമാണ് ചാണക്യൻ ദർശിച്ചത്. നേതൃപാടവം (Leadership) എന്നത് ജന്മനാ ചിലരിൽ കുടികൊള്ളുന്ന ഒരു തീപ്പൊരിയാണെന്ന് ചാണക്യന് അറിയാമായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ തീപ്പൊരിയെ ആളിക്കത്തിക്കാൻ ഒരു ഉല വേണം, കാറ്റടിക്കണം. ഈ കളിമണ്ണിനെ ശരിയായ രൂപത്തിലാക്കാൻ തനിക്ക് കഴിയുമെന്ന് അദ്ദേഹം ഉറപ്പിച്ചു. ഉടൻ തന്നെ ആ കുട്ടിയുടെ വളർത്തച്ഛനെ സമീപിച്ച്, തന്റെ പക്കലുണ്ടായിരുന്ന ആയിരം കാർഷാപണം (Karshapana) നൽകി ചാണക്യൻ അവനെ തന്നോടൊപ്പം കൂട്ടി. ഭാരതത്തിന്റെ തലവര മാറ്റിയെഴുതാൻ പോകുന്ന ആ യാത്ര ചെന്നവസാനിച്ചത് പുരാതന ഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിദ്യാകേന്ദ്രമായ തക്ഷശിലയിലായിരുന്നു.

തക്ഷശിലയിലെ കനലെരിയുന്ന കളരി

തക്ഷശിലയിൽ എത്തിയതോടെ ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ ജീവിതം പൂർണ്ണമായും മാറിമറിഞ്ഞു. അതൊരു രാജകുമാരന്റെ സുഖലോലുപമായ ജീവിതമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും കഠിനനായ ഗുരുവിന്റെ കീഴിലെ അവസാനിക്കാത്ത അഗ്നിപരീക്ഷയായിരുന്നു അത്. വെളുപ്പിന് ബ്രാഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ, കോച്ചുന്ന തണുപ്പിൽ എഴുന്നേൽക്കുന്നതുമുതൽ അർദ്ധരാത്രി വരെ നീളുന്ന കഠിനമായ പരിശീലനം. വാൾപ്പയറ്റും, അമ്പെയ്ത്തും, കുതിരസവാരിയും, മല്ലയുദ്ധവും മാത്രമല്ല ചാണക്യൻ അവനെ പഠിപ്പിച്ചത്. അർത്ഥശാസ്ത്രം, ദണ്ഡനീതി, രാജതന്ത്രം, ശത്രുക്കളുടെ മനഃശാസ്ത്രം, ചാരപ്രവർത്തനം എന്നിവയിലെല്ലാം ആ ബാലൻ ആഴത്തിലുള്ള അവഗാഹം നേടി. പലപ്പോഴും വാളേറ്റു മുറിഞ്ഞ കൈകളുമായി ചന്ദ്രഗുപ്തൻ തളർന്നിരിക്കുമ്പോൾ ചാണക്യൻ പറയുമായിരുന്നു, “മുറിവുകളിൽ നിന്ന് ചോരയല്ല, സാമ്രാജ്യം വെട്ടിപ്പിടിക്കാനുള്ള നിശ്ചയദാർഢ്യമാണ് പുറത്തുവരേണ്ടത്.”

ചാണക്യൻ തന്റെ ശിഷ്യനോട് ഒട്ടും കരുണ കാണിച്ചില്ല. വികാരങ്ങളെ എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കണം എന്നതായിരുന്നു ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ആദ്യത്തെ പാഠം. തന്റെ ബാല്യകാലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മകളോ, വേദനയോ അവനെ അലട്ടുമ്പോൾ ചാണക്യൻ ശാസിക്കും. “വിശപ്പും ദാഹവും ഉറക്കവും അമിതമായ കാരുണ്യവും ഒരു രാജാവിനെ സ്വാധീനിക്കാൻ പാടില്ല. സ്വന്തം വികാരങ്ങൾക്ക് മേൽ ആധിപത്യമില്ലാത്തവന് ഒരിക്കലും ഒരു വലിയ സാമ്രാജ്യത്തെ ഭരിക്കാൻ കഴിയില്ല,” ചാണക്യൻ എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ശത്രുക്കൾ പ്രയോഗിക്കാൻ സാധ്യതയുള്ള വിഷങ്ങളെ ചെറുക്കാൻ, ദിവസവും ചെറിയ അളവിൽ വിഷം കലർത്തിയ ഭക്ഷണമാണ് ചന്ദ്രഗുപ്തന് നൽകിയിരുന്നത്. ഓരോ ദിവസവും അവനെ ശാരീരികമായും മാനസികമായും തളർത്തുന്ന പരീക്ഷണങ്ങൾ ചാണക്യൻ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. തോൽവികളിൽ എങ്ങനെ തളരാതിരിക്കണം എന്നും, വിജയങ്ങളിൽ എങ്ങനെ അഹങ്കരിക്കാതിരിക്കണം എന്നും, ശത്രുവിന്റെ ചിന്തകളെ മുൻകൂട്ടി കണ്ട് എങ്ങനെ കരുക്കൾ നീക്കണം എന്നും ചന്ദ്രഗുപ്തൻ പഠിച്ചത് ഈ കഠിനമായ കളരിയിൽ നിന്നാണ്.

ശില്പിയുടെ കൈകളിലെ കളിമണ്ണ്

വർഷങ്ങൾ അതിവേഗം കടന്നുപോയി. ഗ്രാമത്തിലെ പൊടിമണ്ണിൽ കളിച്ചിരുന്ന ആ ചെറിയ ബാലൻ തക്ഷശിലയുടെ കനൽച്ചൂടിൽ വെന്തുപാകമായി ഒരു വജ്രം പോലെ തിളങ്ങാൻ തുടങ്ങി. അവന്റെ പേശികൾ ഇരുമ്പുപോലെ ദൃഢമായി, ചിന്തകൾ വാളിനേക്കാൾ മൂർച്ചയുള്ളതായി. യവനന്മാരുടെ പടയോട്ടങ്ങളെയും, മഗധയിലെ അതിശക്തമായ നന്ദസാമ്രാജ്യത്തെയും നേരിടാൻ അവൻ പൂർണ്ണമായും സജ്ജനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ചാണക്യന്റെ കുറ്റമറ്റ തന്ത്രവും (Strategy) ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ അസാമാന്യമായ പരാക്രമവും ചേർന്നപ്പോൾ അത് ഭാരതം കണ്ട ഏറ്റവും അജയ്യമായ ഒരു ശക്തിയായി മാറി. പോർക്കളത്തിൽ ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ വാൾ ശത്രുക്കളുടെ തലയറുക്കുമ്പോൾ, അതിന് പിന്നിലെ ബുദ്ധി പൂർണ്ണമായും ചാണക്യന്റേതായിരുന്നു.

ചന്ദ്രഗുപ്തൻ തന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഒരിക്കൽപ്പോലും തന്റെ ഗുരുവിനെ ചോദ്യം ചെയ്തില്ല. ഗുരുവിന്റെ കാർക്കശ്യത്തിന് പിന്നിലെ അഗാധമായ സ്നേഹവും വലിയ ലക്ഷ്യവും അവന് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നു. കേവലം ഒരു സാമ്രാജ്യം വെട്ടിപ്പിടിക്കുക എന്നതിലുപരി, വിഘടിച്ചുനിൽക്കുന്ന നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിച്ച് ധർമ്മത്തിലധിഷ്ഠിതമായ ഒരു അഖണ്ഡഭാരതം സ്ഥാപിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ചാണക്യന്റെ ലക്ഷ്യം. അതിനുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച ഉപകരണം മാത്രമായിരുന്നു ചന്ദ്രഗുപ്തൻ. തന്നെ ഇത്രത്തോളം രൂപപ്പെടുത്തിയ ശില്പിക്ക് മുന്നിൽ പൂർണ്ണമായി സമർപ്പിച്ച ഒരു വെറും കളിമണ്ണായിരുന്നു അവൻ. തന്റെ അഹംഭാവത്തെ ഇല്ലാതാക്കിയ ഈ പൂർണ്ണ സമർപ്പണമാണ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്രാജ്യങ്ങളിലൊന്നായ മൗര്യസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്.

ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന പാഠം: ഗുരുത്വവും സമർപ്പണവും

മൗര്യസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വീരകഥ വായിക്കുമ്പോൾ പലപ്പോഴും നാം കാണാതെ പോകുന്ന ഒരു വലിയ സത്യമുണ്ട്. കഴിവ് (Talent) എന്നത് മിക്കവാറും എല്ലാവരിലുമുണ്ട്. എന്നാൽ ആ കഴിവ് മാത്രം പോരാ വലിയ വിജയങ്ങൾ നേടാൻ. അതിനെ ശരിയായ ദിശയിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടാൻ, ചെത്തിമിനുക്കി പരുവപ്പെടുത്താൻ ഒരു മികച്ച ഗുരു ആവശ്യമാണ്. ചന്ദ്രഗുപ്തനിൽ രാജാവാകാനുള്ള ഗുണങ്ങൾ ജന്മനാ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നത് സത്യമാണ്. എന്നാൽ ചാണക്യൻ എന്ന മെന്റർ (Mentor) ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, അവൻ ആ മഗധയിലെ ഗ്രാമത്തിൽ വെറുമൊരു സാധാരണക്കാരനായി, ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ഒരിടത്തും ഇടംനേടാതെ ഒടുങ്ങുമായിരുന്നു.

ഇവിടെ നാം പഠിക്കേണ്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പാഠം ശിഷ്യന്റെ അഹംഭാവമില്ലായ്മയാണ്. ഇന്നത്തെ കാലത്ത് തനിക്ക് അല്പം കഴിവുണ്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ തന്നെ മനുഷ്യരിൽ വലിയ അഹങ്കാരം ജനിക്കുന്നു. തനിക്ക് എല്ലാം അറിയാമെന്ന മിഥ്യാധാരണ അവരെ പുതിയ കാര്യങ്ങൾ പഠിക്കുന്നതിൽ നിന്നും മുന്നോട്ട് പോകുന്നതിൽ നിന്നും തടയുന്നു. എന്നാൽ ചന്ദ്രഗുപ്തൻ തന്റെ എല്ലാ അഹംഭാവവും ചാണക്യന് മുന്നിൽ നിരുപാധികം അടിയറവുവെച്ചു. എത്ര കഠിനമായ പരീക്ഷണങ്ങൾ നൽകിയപ്പോഴും, എത്ര കടുത്ത ശിക്ഷകൾ ഏറ്റുവാങ്ങേണ്ടി വന്നപ്പോഴും അവനത് സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു. “അഗ്നിയിൽ കുരുത്ത പൊന്ന് കൂടുതൽ തിളങ്ങും” എന്ന് പറയുന്നതുപോലെ, കഷ്ടപ്പാടുകളിലൂടെയും അച്ചടക്കത്തിലൂടെയും കടന്നുപോകുമ്പോൾ മാത്രമേ ഒരു മികച്ച വ്യക്തിത്വം രൂപപ്പെടുകയുള്ളൂ എന്ന് ഈ ചരിത്രകഥ നമ്മെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

ആധുനിക ജീവിതത്തിലേക്കുള്ള ചാണക്യസൂത്രങ്ങൾ

ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് നടന്ന ഈ കഥ വെറുമൊരു ചരിത്രമല്ല, ഇന്നത്തെ ആധുനിക ലോകത്തും ഇത് തികച്ചും പ്രസക്തമാണ്. ഇന്നത്തെ കോർപ്പറേറ്റ് ലോകം, കായികരംഗം, കലാരംഗം എന്നിവയെല്ലാം പരിശോധിക്കുക. ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും മികച്ച സി.ഇ.ഒ-മാർക്കോ, ബിസിനസ്സ് സാമ്രാജ്യങ്ങൾ കെട്ടിപ്പടുത്തവർക്കോ, ഒളിമ്പിക്സിൽ സ്വർണ്ണം നേടുന്ന കായികതാരങ്ങൾക്കോ എല്ലാം അവർക്ക് പിന്നിൽ ശക്തനായ ഒരു പരിശീലകൻ (Coach) അല്ലെങ്കിൽ ഒരു വഴികാട്ടി ഉണ്ടാകും. ഈ വഴികാട്ടി പലപ്പോഴും ചാണക്യനെപ്പോലെ കണിശക്കാരനും, തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാൻ മടിയില്ലാത്ത കാർക്കശ്യക്കാരനുമായിരിക്കും.

• തൊഴിലിടങ്ങളിലെ മെന്റർഷിപ്പ്: നിങ്ങളുടെ ഓഫീസിൽ നിങ്ങളെ എപ്പോഴും തിരുത്തുകയും, നിങ്ങളുടെ കംഫർട്ട് സോണിൽ (Comfort Zone) നിന്ന് പുറത്തുകൊണ്ടുവരാൻ കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ നൽകി ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു മാനേജർ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവരെ വെറുക്കുന്നതിന് മുൻപ് ഒന്ന് ചിന്തിക്കുക. ഒരുപക്ഷേ അവർ നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ യഥാർത്ഥ കഴിവിനെ പുറത്തുകൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ ‘ചാണക്യൻ’ ആയിരിക്കാം. അവരുടെ ശകാരങ്ങളെ ശാപമായി കാണാതെ അനുഗ്രഹമായി കാണാൻ ശ്രമിക്കുക.
• വിമർശനങ്ങളെ നേരിടാനുള്ള കഴിവ്: ചന്ദ്രഗുപ്തൻ തന്റെ ഗുരുവിന്റെ കടുത്ത വിമർശനങ്ങളെ വലിയ സഹിഷ്ണുതയോടെ നേരിട്ടു. ആധുനിക ലോകത്ത്, ഫീഡ്‌ബാക്ക് (Feedback) സ്വീകരിക്കാനുള്ള തുറന്ന മനസ്സാണ് ഒരു വ്യക്തിയുടെ വളർച്ചയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. വിമർശനങ്ങളെ ഒരിക്കലും വ്യക്തിപരമായി എടുക്കാതെ, അതിൽ നിന്ന് പാഠം ഉൾക്കൊണ്ട് സ്വയം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ സാധിക്കണം.
• കുറുക്കുവഴികളില്ലാത്ത വിജയം: ഇന്നത്തെ തലമുറ പെട്ടെന്നുള്ള വിജയങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ് (Instant Success). എളുപ്പത്തിൽ പണക്കാരനാകാനും പ്രശസ്തനാകാനും അവർ കുറുക്കുവഴികൾ തേടുന്നു. എന്നാൽ യഥാർത്ഥവും കാലാതിവർത്തിയായി നിലനിൽക്കുന്നതുമായ വിജയം വർഷങ്ങളുടെ കഠിനാധ്വാനത്തിലൂടെയും, വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത അച്ചടക്കത്തിലൂടെയും മാത്രമേ നേടാനാകൂ എന്ന് ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ തക്ഷശിലയിലെ കനലെരിയുന്ന വർഷങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു.

ഒരു പുതിയ സ്ഥാപനം കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സംരംഭകനോ (Entrepreneur), ജീവിതത്തിൽ വലിയ ലക്ഷ്യങ്ങളുള്ള ഒരു വിദ്യാർത്ഥിയോ, സ്പോർട്സിൽ തിളങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വ്യക്തിയോ ആകട്ടെ, ഒരു ശരിയായ വഴികാട്ടിയെ കണ്ടെത്തുക എന്നത് വിജയത്തിന്റെ ആദ്യ പടിയാണ്. ആ വഴികാട്ടി നിങ്ങളുടെ സുഹൃത്തോ, അദ്ധ്യാപകനോ, മാതാപിതാക്കളോ അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങൾ വായിക്കുന്ന ഒരു പുസ്തകമോ ആകാം. എന്നാൽ അവരോടുള്ള നിങ്ങളുടെ സമർപ്പണം ചന്ദ്രഗുപ്തനെപ്പോലെ അചഞ്ചലമായിരിക്കണം.

ചന്ദ്രഗുപ്തനും ചാണക്യനും കാലയവനികയ്ക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞുവെങ്കിലും, അവർ ലോകത്തിന് നൽകിയ പാഠങ്ങൾ ഇന്നും സജീവമാണ്. മികച്ച ഒരു മനോഹര സൃഷ്ടിയുണ്ടാകണമെങ്കിൽ ശില്പിയുടെ കൈകളിലെ ഉളിയേറ്റ് വേദനിക്കാൻ ശില എപ്പോഴും തയ്യാറാകണം. നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് ഒന്ന് തിരിഞ്ഞുനോക്കുക. നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ അപാരമായ കഴിവിനെ പുറത്തുകൊണ്ടുവരാൻ, നിങ്ങളെ ശരിയായ ദിശയിലേക്ക് നയിക്കാൻ ഒരു ചാണക്യനെ നിങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ടോ? അതോടൊപ്പം, ആ ഗുരുവിന്റെ കഠിനമായ പാഠങ്ങളെയും വിമർശനങ്ങളെയും ഇരുകൈയ്യും നീട്ടി സ്വീകരിക്കാൻ തക്കവിധം നിങ്ങളുടെ മനസ്സിനെ ഒരു ചന്ദ്രഗുപ്തനെപ്പോലെ പാകപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടോ? ഈ ലളിതമായ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരത്തിലാണ് നിങ്ങളുടെ ശോഭനമായ ഭാവിയുടെ സാമ്രാജ്യം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.