കോവിഡ് കാലത്തെ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള മരണങ്ങൾ: മായാത്ത നോവ്

“അച്ഛൻ ആശുപത്രിയിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് മരിച്ചുപോയല്ലോ എന്നോർക്കുമ്പോൾ ഇന്നും എന്റെ നെഞ്ച് പിടയും,” റിവ്ക ഗോട്ലീബിന്റെ വാക്കുകൾ ഇടറുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പ്രായം 73 ആയിരുന്നെങ്കിലും നല്ല ആരോഗ്യവാനും ചുറുചുറുക്കുള്ളയാളുമായിരുന്നു അവരുടെ പിതാവ് മൈക്കിൾ. കോവിഡ് എന്ന മഹാമാരി ലോകത്തെ പിടിച്ചുകുലുക്കിയപ്പോൾ, ലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യർക്ക് സംഭവിച്ച ദുരന്തത്തിന്റെ നേർസാക്ഷ്യമാണ് റിവ്കയുടെ അനുഭവം.

ബ്രിട്ടനിലെ കോവിഡ് അന്വേഷണ കമ്മീഷനു മുന്നിൽ തങ്ങളുടെ നെഞ്ചുപൊട്ടുന്ന അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെച്ച നിരവധി പേരിൽ ഒരാൾ മാത്രമാണ് റിവ്ക. ലോകം അടച്ചുപൂട്ടലിന്റെ ഭീതിയിലേക്ക് വഴുതിവീണ 2020 മാർച്ചിലാണ് മൈക്കിളിനെയും റിവ്കയുടെ അമ്മ മിലിയെയും കോവിഡ് ലക്ഷണങ്ങളോടെ ലണ്ടനിലെ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചത്. “കുറച്ച് ഓക്സിജൻ കൊടുത്ത് അച്ഛനെ ഉടൻ വീട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കുമെന്നാണ് ഞങ്ങൾ കരുതിയത്,” റിവ്ക ഓർക്കുന്നു. എന്നാൽ കാര്യങ്ങൾ മാറിമറിഞ്ഞത് വളരെ പെട്ടെന്നായിരുന്നു.

മൈക്കിളിന്റെ നില വഷളായി. ചുമ കൂടി ശ്വാസമെടുക്കാൻ പോലും പ്രയാസപ്പെട്ടപ്പോൾ, തന്നെ വെന്റിലേറ്ററിലേക്ക് മാറ്റാൻ പോകുന്നുവെന്ന് മകൾക്ക് ഒരു വാട്സ്ആപ്പ് സന്ദേശം അയക്കാൻ മാത്രമേ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞുള്ളൂ. രണ്ടാഴ്ചയ്ക്ക് ശേഷം ആ കുടുംബത്തെ തേടിയെത്തിയത് ആ ദുഃഖവാർത്തയായിരുന്നു. കോവിഡ് കാലത്തെ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള മരണങ്ങൾ എത്രമാത്രം വേദനാജനകമായിരുന്നു എന്നതിന്റെ നേർചിത്രമായിരുന്നു ആ ദിവസങ്ങൾ.

വിവരങ്ങൾക്കായി ഒരു കേഴൽ

ആശുപത്രിയിൽ നിന്ന് വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു എന്ന് പല കുടുംബങ്ങളും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. “ഫോൺ ബെല്ലടിക്കുമ്പോഴെല്ലാം ഞാൻ ഏറ്റവും മോശമായ വാർത്ത കേൾക്കാനാണ് തയ്യാറെടുത്തിരുന്നത്. ഇരുട്ടും ഭയവും നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളായിരുന്നു അത്,” റിവ്ക പറയുന്നു. ഒരാഴ്ചയ്ക്ക് ശേഷം റിവ്കയുടെ അമ്മ ആശുപത്രി വിട്ടെങ്കിലും, ദീർഘകാല കോവിഡിന്റെ (Long Covid) ഭാഗമായുള്ള ശ്വാസംമുട്ടലും ഓർമ്മക്കുറവും വയറുവേദനയും കാരണം ഇന്നും അവർക്ക് വീടിന് പുറത്തിറങ്ങാൻ പ്രയാസമാണ്.

ബ്രിട്ടനിൽ നടന്ന ഈ അന്വേഷണം ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ചിലവേറിയ ഒന്നാണ്. പ്രധാനമന്ത്രിമാരും ശാസ്ത്രജ്ഞരും ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഉൾപ്പെടെ 381 സാക്ഷികളെ വിസ്തരിച്ചു. എന്നാൽ കമ്മീഷന്റെ ഹൃദയഭേദകമായ നിമിഷങ്ങൾ, പ്രിയപ്പെട്ടവരെ നഷ്ടപ്പെട്ട സാധാരണക്കാരുടെ അനുഭവങ്ങൾ കേട്ടപ്പോഴായിരുന്നു. ആശുപത്രിയിലെ പോർട്ടർമാർ മുതൽ കോവിഡ് വാർഡിലെ നഴ്സുമാർ വരെ തങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെച്ചു.

വിട പറയാനാവാതെ പിരിഞ്ഞുപോയവർ

സാമൂഹിക അകലം പാലിക്കാനുള്ള നിയമങ്ങൾ കുടുംബങ്ങളെ എങ്ങനെയാണ് കീറിമുറിച്ചതെന്ന് പലരും കണ്ണീരോടെ വിവരിച്ചു. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന നിമിഷങ്ങളിൽ പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ കൈ പിടിക്കാൻ, ഒന്ന് ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയതിന്റെ വേദന ഇന്നും അവരെ വേട്ടയാടുന്നു.

“എന്റെ അമ്മ ഒരു ആംബുലൻസിൽ കയറിപ്പോയി, പിന്നെ ഞാൻ അവരെ കണ്ടിട്ടില്ല. ആ വാതിലടഞ്ഞത് മാത്രമാണ് എന്റെ ഓർമ്മ,” വടക്കൻ അയർലൻഡുകാരനായ ഗ്ലെൻ ഗ്രൻഡിൽ പറയുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മ 73 വയസ്സുകാരിയായ മിൽഡ 2020 ഏപ്രിലിലാണ് മരിച്ചത്. “എനിക്കിതുവരെ ആ മരണവുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ഒരു സമാധാനവുമില്ല.”

കേരളത്തിലും സമാനമായ എത്രയോ അനുഭവങ്ങളിലൂടെയാണ് പല കുടുംബങ്ങളും കടന്നുപോയത്. ആശുപത്രി വരാന്തയിൽ ഒരു നോക്ക് കാണാൻ കഴിയാതെ, വിവരങ്ങൾക്കായി ഫോണിൽ വിളിച്ചു കാത്തിരുന്ന ബന്ധുക്കളുടെ ചിത്രം നമ്മുടെ ഓർമ്മകളിൽ ഇപ്പോഴും മായാതെയുണ്ട്. കോവിഡ് കാലത്തെ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള മരണങ്ങൾ ഒരു ആഗോള യാഥാർത്ഥ്യമായിരുന്നു.

അവസാന യാത്രയയപ്പിലെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ

മരണാനന്തര ചടങ്ങുകൾക്ക് ഏർപ്പെടുത്തിയ കടുത്ത നിയന്ത്രണങ്ങൾ ദുഃഖത്തിന്റെ ആഴം കൂട്ടി. പലപ്പോഴും സംസ്കാര ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാവുന്നവരുടെ എണ്ണം വിരലിലെണ്ണാവുന്നതായി പരിമിതപ്പെടുത്തി. ദുഃഖിച്ചിരിക്കുന്നവരെ ഒന്ന് കെട്ടിപ്പുണർന്ന് ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ പോലും കഴിയാത്ത അവസ്ഥ.

മൈക്കിൾ ഗോട്ലീബിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പുരോഹിതൻ ഉൾപ്പെടെ വെറും ഒമ്പത് പേർക്ക് മാത്രമാണ് പങ്കെടുക്കാൻ അനുവാദമുണ്ടായിരുന്നത്. ബാക്കിയുള്ളവർക്ക് വീഡിയോ ലിങ്കിലൂടെ പ്രാർത്ഥനയിൽ പങ്കുചേരേണ്ടി വന്നു. യഹൂദ ആചാരപ്രകാരം പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു കർമ്മമാണ് മൃതദേഹത്തിൽ മണ്ണ് വാരിയിടുന്നത്. എന്നാൽ റിവ്കയ്ക്ക് അതിന് പോലും കഴിഞ്ഞില്ല.

• ദുഃഖത്തിലാണ്ട അമ്മയെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
• പിതാവിന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ ഒരുപിടി മണ്ണ് വാരിയിടാൻ സാധിച്ചില്ല.
• എല്ലാം ഒരു സ്വപ്നം പോലെയാണ് തോന്നിയതെന്ന് റിവ്ക പറയുന്നു.

“എന്റെ അമ്മ പൂർണ്ണമായും ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയി. ആ ദുഃഖം അവരുടെ ജീവിതത്തിലുണ്ടാക്കിയ ആഘാതം വളരെ വലുതും സങ്കീർണ്ണവുമാണ്,” റിവ്ക കൂട്ടിച്ചേർത്തു. ഈ അനുഭവങ്ങൾ കേവലം ബ്രിട്ടനിലോ യൂറോപ്പിലോ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ വേദനയുടെ പ്രതിഫലനമാണിത്.

മായാത്ത മാനസിക മുറിപ്പാടുകൾ

ലോകാരോഗ്യ സംഘടന കോവിഡ് ഒരു ആരോഗ്യ അടിയന്തരാവസ്ഥ അല്ലാതായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കാം. എന്നാൽ കോവിഡ് കാലത്തെ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള മരണങ്ങൾ അനേകം മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച മുറിപ്പാടുകൾ അത്ര പെട്ടെന്നൊന്നും ഉണങ്ങുന്നവയല്ല. പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ വേർപാട് സ്വാഭാവികമായും വേദനാജനകമാണ്. എന്നാൽ അവസാനമായി ഒന്ന് കാണാനോ സംസാരിക്കാനോ കഴിയാതെ, അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ശരിയായി നടത്താൻ സാധിക്കാതെ വരുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന മാനസികാഘാതം (Trauma) വളരെ വലുതാണ്.

ഈ അന്വേഷണ കമ്മീഷൻ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഒരുപക്ഷേ ഭാവിയിൽ ഇത്തരം മഹാമാരികളെ നേരിടാൻ സർക്കാരുകളെ സഹായിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ റിവ്കയെയും ഗ്ലെനിനെയും പോലുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾക്ക്, തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവർ ഒറ്റയ്ക്ക് ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞു എന്ന വേദന കാലങ്ങളോളം ഒരു നീറ്റലായി അവശേഷിക്കും. ഈ ഓർമ്മകൾ, ആരോഗ്യ സംവിധാനങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനൊപ്പം മാനുഷിക പരിഗണനകൾക്ക് എത്രത്തോളം പ്രാധാന്യം നൽകണം എന്നതിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ കൂടിയാണ്.