ശിവനെ ഉണർത്തിയ പാർവ്വതിയുടെ പ്രണയം: ത്യാഗത്തിന്റെ കഥ

കൈലാസത്തിലെ മഞ്ഞുവീഴ്ചയ്ക്ക് പോലുമുണ്ട് വല്ലാത്തൊരു മരവിപ്പ്. അസ്ഥിവരെ തുളച്ചുകയറുന്ന, രക്തം പോലും തണുത്തുറയുന്ന കൊടും തണുപ്പിൽ, ബാഹ്യലോകവുമായുള്ള എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും വിച്ഛേദിച്ച് ഒരാൾ കഠിനമായ ധ്യാനത്തിലിരിക്കുന്നു. ചുറ്റും വീശിയടിക്കുന്ന ഹിമക്കാറ്റിന്റെ ഇരമ്പൽ അദ്ദേഹത്തെ തെല്ലും ബാധിക്കുന്നില്ല. ശരീരമാസകലം ശ്മശാനത്തിലെ ഭസ്മം പൂശി, കഴുത്തിൽ രുദ്രാക്ഷമാലകളും സർപ്പങ്ങളെയും അണിഞ്ഞ്, കണ്ണുകൾ ഇറുക്കിയടച്ച്, അനക്കമറ്റ ഒരു കരിങ്കൽ ശില്പം പോലെ സാക്ഷാൽ പരമശിവൻ. ദക്ഷയാഗത്തിന്റെ ഹോമാഗ്നിയിൽ തന്റെ പ്രാണന്റെ പാതിയായ പ്രിയപത്നി സതി എരിഞ്ഞടങ്ങിയ നാൾ മുതൽ മഹാദേവൻ ലോകത്തിൽ നിന്നും, സകലവിധമായ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നും പിൻവലിഞ്ഞതാണ്. പ്രണയവും കാമവും വികാരങ്ങളും ഭസ്മമായ, ശൂന്യമായ ഒരു മനസ്സാണ് ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റേത്. പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ ആ തണുപ്പിൽ മരവിച്ചു നിൽക്കുമ്പോഴാണ്, ദുർഘടമായ മഞ്ഞുമലകൾ താണ്ടി, കൊലുസ്സുകളുടെ നേരിയ കിലുക്കത്തോടെ അവൾ നടന്നെത്തുന്നത്. ഹിമവാന്റെ പുത്രിയായ പാർവ്വതി. സതിയുടെ പുനർജന്മം. ഏത് വിധേനയും ശിവനെ തന്റെ പ്രാണനാഥനായി നേടാൻ ഉറപ്പിച്ച് വന്നവൾ. പക്ഷേ, ആ വരവിൽ അവളെ കാത്തിരുന്നത് പ്രപഞ്ചം കണ്ട ഏറ്റവും വലിയ പരീക്ഷണങ്ങളും സഹനങ്ങളും ത്യാഗങ്ങളുമായിരുന്നു.

ഹിമവാന്റെ പുത്രി കാവലിരിക്കുന്നു

ഹിമവാന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ് പാർവ്വതി പരമശിവന് സേവ ചെയ്യാൻ എത്തിയത്. ഒരു രാജകുമാരിയുടെ എല്ലാവിധ സുഖസൗകര്യങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് അവൾ കൈലാസത്തിലെ കഠിനമായ ജീവിതം തിരഞ്ഞെടുത്തു. അതിരാവിലെ, മഞ്ഞുവീഴ്ച അവസാനിക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ എഴുന്നേറ്റ് അവൾ ആശ്രമപരിസരം വൃത്തിയാക്കും. കൈകൾ കോച്ചിവലിക്കുന്ന തണുപ്പിനെ വകവെയ്ക്കാതെ മന്ദാകിനി നദിയിൽ നിന്നും അതിശൈത്യമുള്ള തീർത്ഥജലം കോരിക്കൊണ്ടുവരും. കാടുകൾ തോറും കയറിയിറങ്ങി, ഏറ്റവും മനോഹരവും സുഗന്ധമുള്ളതുമായ കാട്ടുപൂക്കൾ പറിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് വളരെ ഭക്തിയോടെ ശിവന്റെ പാദങ്ങളിൽ അർപ്പിക്കും. അവളുടെ യൗവനവും സൗന്ദര്യവും ആരെയും ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ മയക്കുന്നതായിരുന്നു. എന്നാൽ പരമശിവൻ ഒരിക്കൽപ്പോലും കണ്ണുതുറന്നില്ല. അവളുടെ സാന്നിധ്യമോ, അവളുടെ കൊലുസ്സിന്റെ നാദമോ, അവൾ അർപ്പിക്കുന്ന പൂക്കളുടെ സുഗന്ധമോ അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞതേയില്ല.

തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത് കേവലം കാട്ടിലെ ഒരു തപസ്വി അല്ലെന്നും, ആഗ്രഹങ്ങളെല്ലാം പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിച്ച സാക്ഷാൽ വൈരാഗിയാണെന്നും പാർവ്വതി പതുക്കെ തിരിച്ചറിയുകയായിരുന്നു. വർഷങ്ങൾ പലത് കടന്നുപോയി. അവളുടെ അലൗകികമായ സൗന്ദര്യത്തിനോ, അവളുടെ കണ്ണുകളിൽ നിറഞ്ഞുനിന്ന പ്രണയത്തിനോ ആ മഹാധ്യാനത്തെ തെല്ലും ഇളക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വെറും സ്നേഹവും പരിചരണവും കൊണ്ട് ഒരാളെ കീഴ്പ്പെടുത്താമെന്നത് ഒരു വ്യാമോഹം മാത്രമാണോ എന്ന് അവൾ ചിന്തിച്ചുതുടങ്ങി. ഈ സമയത്താണ് ദേവലോകത്ത് വലിയൊരു പ്രതിസന്ധിയും ഭയവും ഉണ്ടാകുന്നത്. താരകാസുരൻ എന്ന അതിശക്തനായ അസുരൻ തന്റെ തപോബലത്താൽ മൂന്നുലോകവും പിടിച്ചടക്കി. ദേവന്മാരെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നും പുറത്താക്കി. ശിവന്റെ മകന് മാത്രമേ താരകാസുരനെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്നായിരുന്നു ബ്രഹ്മാവ് നൽകിയിരുന്ന വരം. എന്നാൽ ശിവനാകട്ടെ വിവാഹത്തെക്കുറിച്ചോ പ്രണയത്തെക്കുറിച്ചോ ചിന്തിക്കാൻ പോലുമാകാത്ത വിധം, ബാഹ്യലോകം മറന്നുള്ള ആഴത്തിലുള്ള സമാധിയിലുമാണ്.

കാമദേവന്റെ ഭസ്മീകരണം

ദേവന്മാർ പരിഭ്രാന്തരായി. സ്വർഗ്ഗം തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ ശിവൻ ഉണർന്നേ മതിയാകൂ. അവർ ഒടുവിൽ കാമദേവനെ സമീപിച്ചു. പ്രണയത്തിന്റെയും ആകർഷണത്തിന്റെയും മോഹത്തിന്റെയും ദേവനായ കാമദേവൻ, വസന്തകാലത്തെയും തന്റെ പത്നിയായ രതീദേവിയെയും കൂട്ടുവിളിച്ച് കൈലാസത്തിലെത്തി. മഞ്ഞുമൂടിയ, ജീവന്റെ തുടിപ്പുകളില്ലാത്ത കൈലാസത്തിൽ പെട്ടെന്ന് അത്ഭുതങ്ങൾ സംഭവിച്ചു. മരങ്ങൾ തളിർത്തു, സുഗന്ധം വമിക്കുന്ന പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു, കോകിലങ്ങൾ പ്രണയഗാനങ്ങൾ പാടി. മരവിച്ച കാറ്റ് ഇളം തെന്നലായി മാറി. കാമദേവൻ തന്റെ കരിമ്പിൻ വില്ലിൽ അഞ്ച് പുഷ്പബാണങ്ങൾ (Pushpabana) തൊടുത്തു. ശിവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രണയവും കാമവും ഉണർത്തുകയായിരുന്നു ആ ബാണങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം. ഒരു മരത്തിന് പിന്നിൽ മറഞ്ഞുനിന്ന് കാമദേവൻ തക്കം പാർത്തു.

പാർവ്വതി പതിവുപോലെ പൂക്കൾ അർപ്പിക്കാൻ ശിവന്റെ അരികിലേക്ക് കുനിഞ്ഞ അതേ നിമിഷം, കാമദേവൻ തന്റെ പുഷ്പബാണം ശിവന്റെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് തൊടുത്തുവിട്ടു. ബാണം നെഞ്ചിൽ പതിച്ചതും, ഒരു നിമിഷം ആ മഹാതപസ്വി കണ്ണുകൾ തുറന്നു. മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന പാർവ്വതിയുടെ അനിർവ്വചനീയമായ സൗന്ദര്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് നേരിയൊന്ന് ഇളകി. എന്നാൽ തൊട്ടടുത്ത നിമിഷം, തന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചത് ബാഹ്യമായ ഏതോ മായാശക്തിയാണെന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. കോപത്താൽ ജ്വലിച്ച പരമശിവന്റെ മുഖം രൗദ്രമായി. അദ്ദേഹം തന്റെ നെറ്റിയിലെ മൂന്നാം തൃക്കണ്ണ് തുറന്നു. പ്രപഞ്ചത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ പോന്നത്ര തീവ്രമായ അഗ്നിജ്വാലകൾ അവിടെ നിന്നും പുറത്തുവന്നു. ഒരു നിമിഷം… വെറുമൊരു നിമിഷം കൊണ്ട് പ്രണയത്തിന്റെ ദേവനായ കാമദേവൻ எரிഞ്ഞു വെണ്ണീറായി (Burned to ashes).

പാർവ്വതി ഭയന്നുവിറച്ചുപോയി. ആ കാഴ്ച അവളുടെ ഉള്ളിലെ എല്ലാ അഹങ്കാരങ്ങളെയും ഇല്ലാതാക്കി. ശാരീരികമായ ആകർഷണം കൊണ്ടോ, ബാഹ്യമായ സൗന്ദര്യം കൊണ്ടോ പരമശിവനെ നേടാനാകില്ലെന്ന് അവൾക്ക് വ്യക്തമായി. കാമദേവൻ മരിച്ചുവീണത് അവളുടെ അഹങ്കാരത്തിന്റെ കൂടിയാണ്. ഒരു രാജകുമാരിയുടെ സൗന്ദര്യത്തിന് ഈ മഹാ യോഗിയെ വീഴ്ത്താനാകില്ല. അവൾക്ക് മനസ്സിലായി, ശിവനെ നേടണമെങ്കിൽ അവളും ശിവനെപ്പോലെ ആകണം. ആ നിമിഷം അവൾ കൊട്ടാരത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര എന്നെന്നേക്കുമായി ഉപേക്ഷിച്ചു.

തപസ്സിനെ തപസ്സുകൊണ്ട് നേരിട്ടവൾ

അവൾ തന്റെ രാജകീയമായ പദവികൾ എല്ലാം വലിച്ചെറിഞ്ഞു. പട്ടുനൂലിൽ തീർത്ത വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളും അവൾ അഴിച്ചുവെച്ചു. പകരം പരുക്കനായ മരവുരി ധരിച്ചു. ഗൗരീശിഖരം എന്ന വിജനമായ പർവ്വതമുകളിലേക്ക് അവൾ ഒറ്റയ്ക്ക് നടന്നു കയറി. ശിവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാനും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മീയ തലത്തിലേക്ക് ഉയരാനും അവൾ കഠിനമായ തപസ്സ് ആരംഭിച്ചു. വേനൽക്കാലത്ത് ചുറ്റും നാല് അഗ്നികുണ്ഡങ്ങൾ തീർത്ത്, മുകളിൽ കത്തുന്ന സൂര്യനെ അഞ്ചാമത്തെ അഗ്നിയായി സങ്കൽപ്പിച്ച് അവൾ തപസ്സിരുന്നു (Panchagni Tapasya). കൊടുംമഞ്ഞുകാലത്ത് തണുത്തുറഞ്ഞ നദിയിലെ വെള്ളത്തിൽ കഴുത്തറ്റം ഇറങ്ങിനിന്നായിരുന്നു രാപകലില്ലാതെയുള്ള പ്രാർത്ഥന.

ആദ്യം കാട്ടുപഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും മാത്രം കഴിച്ചു. പിന്നീട് അതും ഉപേക്ഷിച്ച് മരങ്ങളിൽ നിന്നും താഴേക്ക് കൊഴിയുന്ന ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ മാത്രമായി ഭക്ഷണം. ഒടുവിൽ, വർഷങ്ങൾ പിന്നിട്ടപ്പോൾ ആ ഇലകൾ പോലും അവൾ ഉപേക്ഷിച്ചു. അതോടെ അവൾക്ക് ‘അപർണ്ണ’ (Aparna – one who does not even eat leaves) എന്ന പേര് ലഭിച്ചു. അവളുടെ ശരീരം മെലിഞ്ഞുണങ്ങി, അസ്ഥികൾ പുറത്തുകാണാറായി. എന്നാൽ അവളുടെ ആന്തരികമായ ഊർജ്ജം ഒരു സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. അവളുടെ തപസ്സിന്റെ ചൂട് പ്രപഞ്ചത്തെ മുഴുവൻ ചുട്ടുപൊള്ളിക്കാൻ തുടങ്ങി. ദേവന്മാർ പോലും ആ തപോബലത്തിന് മുന്നിൽ തലകുനിച്ചു. ആ തപസ്സ് കാമദേവന്റെ ബാണമല്ലായിരുന്നു, അത് ആത്മാവിന്റെ സമ്പൂർണ്ണമായ സമർപ്പണമായിരുന്നു. ശിവപാർവ്വതി ബന്ധത്തിന്റെ ഉറപ്പുള്ള അടിത്തറ പാകിയത് ഈ കഠിനമായ കാത്തിരിപ്പും ത്യാഗവുമാണ്.

പരീക്ഷണം, ഒടുവിൽ സംഗമം

പാർവ്വതിയുടെ തപസ്സിന്റെ തീവ്രത കൈലാസത്തിൽ ശിവന്റെ സമാധിയെ പിളർന്നു. അദ്ദേഹം അവളുടെ ഭക്തിയിൽ സംപ്രീതനായി. എന്നാൽ അവളെ അത്ര വേഗം സ്വീകരിക്കാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായില്ല. പാർവ്വതിയുടെ നിശ്ചയദാർഢ്യവും സ്നേഹത്തിന്റെ ആഴവും പരിശോധിക്കാൻ ശിവൻ പ്രായം ചെന്ന ഒരു വടുവിന്റെ (Brahmachari) രൂപത്തിൽ അവളുടെ മുന്നിലെത്തി.

“അല്ലയോ സുമുഖീ, നീ എന്തിനാണ് ഇത്ര കഠിനമായി തപസ്സ് ചെയ്യുന്നത്? നിന്റെ ഈ കോമളമായ ശരീരം എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ ദണ്ഡിപ്പിക്കുന്നത്? ആരെയാണ് നീ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?” വടു ചോദിച്ചു. പരമശിവനെയാണ് താൻ കാത്തിരിക്കുന്നത് എന്ന് പാർവ്വതി പറഞ്ഞപ്പോൾ വടു പരിഹസിച്ചു ചിരിച്ചു. “ആ ഭിക്ഷുവിനെയോ? കഴുത്തിൽ പാമ്പുകളെ അണിഞ്ഞ്, ശ്മശാനത്തിൽ ഭസ്മം പൂശി നടക്കുന്ന, സ്വന്തമായി വീടുപോലുമില്ലാത്ത ആ ഭ്രാന്തനെയോ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? അവന് സമ്പത്തില്ല, ബന്ധുക്കളില്ല, ഭൂതഗണങ്ങളാണ് അവന് കൂട്ട്. നിന്നെപ്പോലൊരു രാജകുമാരിക്ക് ചേർന്ന ആളല്ല അവൻ. നീ ഈ ഉദ്യമം ഉപേക്ഷിക്കുക.”

ഇതുകേട്ട് പാർവ്വതിയുടെ കണ്ണുകൾ കോപത്താൽ ചുവന്നു. അവളുടെ അധരങ്ങൾ വിറച്ചു. “നിർത്തൂ! അജ്ഞാനിയായ താപസാ, നിങ്ങൾക്ക് അദ്ദേഹത്തെ അറിയില്ല. ബാഹ്യമായ രൂപങ്ങളല്ല, ആത്മാവിന്റെ സത്യമാണ് ഞാൻ കാണുന്നത്. സ്വർണ്ണവും രത്നവുമല്ല, ആത്മീയമായ പൂർണ്ണതയാണ് ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിൽ തേടുന്നത്. എന്റെ ജീവന്റെ പാതിയാണദ്ദേഹം. അദ്ദേഹമല്ലാതെ മറ്റൊരാളും എന്റെ മനസ്സിലില്ല. അദ്ദേഹത്തെ നിന്ദിക്കുന്ന വാക്കുകൾ കേൾക്കുന്നത് പോലും പാപമാണ്. ഇവിടുന്ന് പൊയ്ക്കൊള്ളുക.”

പാർവ്വതിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടതും, അവളുടെ ദൃഢനിശ്ചയം കണ്ടതും വടുവിന്റെ രൂപം മാറി. സാക്ഷാൽ പരമശിവൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവളുടെ മുന്നിൽ നിന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകളിൽ കാരുണ്യം നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്നു. അദ്ദേഹം മൃദുവായി പറഞ്ഞു, “അല്ലയോ പാർവ്വതീ, ഇന്നുമുതൽ ഞാൻ നിന്റെ കഠിനമായ തപസ്സിനാൽ വിലയ്ക്കുവാങ്ങപ്പെട്ട ദാസനാണ്. നിന്റെ സ്നേഹം എന്നെ കീഴടക്കിയിരിക്കുന്നു.” ആ നിമിഷം കാമദേവന്റെ ശരങ്ങളില്ലാതെ, യാതൊരുവിധ ബാഹ്യപ്രേരണകളില്ലാതെ, രണ്ട് ആത്മാക്കൾ ഒന്നായിത്തീർന്നു. പ്രപഞ്ചം ആ സംഗമത്തെ പുഷ്പവൃഷ്ടിയോടെ വരവേറ്റു.

കാണാതെ പോകുന്ന ആന്തരിക സത്യം

ഈ കഥ വെറുമൊരു പുരാണ പ്രണയകഥയാണെന്ന് കരുതുന്നവരുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതിന്റെ ഉള്ളറകളിലെ ദാർശനികമായ അർത്ഥം വളരെ വലുതും ചിന്തനീയവുമാണ്. ശിവൻ ശുദ്ധമായ ബോധമാണ് (Consciousness). പാർവ്വതി പ്രകൃതിയും ഊർജ്ജവുമാണ് (Energy/Shakti). ശിവൻ സമാധിയിലിരിക്കുമ്പോൾ പ്രപഞ്ചം നിശ്ചലമാകുന്നു, ജീവന്റെ തുടിപ്പുകൾ ഇല്ലാതാകുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ ഉണർത്താൻ കാമദേവന്റെ കാമത്തിന് (Lust) സാധിക്കില്ല. കാരണം ബോധത്തെ ഭൗതികമായ ആകർഷണങ്ങൾ കൊണ്ട് കീഴടക്കാനാകില്ല.

ഒരു ബന്ധത്തിൽ ശാരീരികമായ ആകർഷണം എത്രത്തോളം ക്ഷണികമാണെന്നാണ് കാമദേവന്റെ ദഹനം കാണിക്കുന്നത്. അത് പെട്ടെന്ന് ഭസ്മമായിപ്പോകും. എന്നാൽ പാർവ്വതിയുടെ തപസ്സ് കാണിക്കുന്നത്, യഥാർത്ഥ പ്രണയം എന്നത് ഒരുവനെ തന്റെ പങ്കാളിയുടെ നിലവാരത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്ന പ്രക്രിയയാണെന്നാണ്. ശിവനെപ്പോലെ ഒരു മഹാത്യാഗിയെ ജീവിതപങ്കാളിയാക്കാൻ, താനും ആ ത്യാഗത്തിന് തയ്യാറാണെന്ന് പാർവ്വതി തെളിയിക്കേണ്ടിയിരുന്നു. “എതിർധ്രുവങ്ങൾ ആകർഷിക്കും” (Opposites attract) എന്നല്ല, മറിച്ച് ആഴത്തിലും ആത്മാർത്ഥതയിലും തുല്യരായവർ മാത്രമേ എന്നെന്നേക്കുമായി ഒന്നിക്കുകയുള്ളൂ എന്നതാണ് ഈ കഥയിലെ രഹസ്യം. അഹങ്കാരം നശിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ ആത്മാർത്ഥമായ പ്രണയം ജനിക്കുകയുള്ളൂ.

ഇന്നത്തെ കാലത്തെ പ്രണയങ്ങൾക്കുള്ള പാഠം

ആധുനിക കാലത്തെ ബന്ധങ്ങളിലേക്ക് ഈ പുരാണകഥ വെച്ചുനോക്കൂ. ഇന്നത്തെ മിക്ക പ്രണയങ്ങളും കാമദേവന്റെ പുഷ്പബാണങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. ബാഹ്യമായ സൗന്ദര്യം, ജോലി, സാമ്പത്തിക ചുറ്റുപാട്, സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ ഇമേജ് എന്നിവ കണ്ട് തുടങ്ങുന്ന ബന്ധങ്ങൾ വളരെ വേഗം തകർന്നുവീഴുന്നത് നാം കാണുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ജീവിതത്തിൽ ആദ്യത്തെ പ്രതിസന്ധി വരുമ്പോൾ ഈ ‘പുഷ്പബാണങ്ങൾ’ എല്ലാം കരിഞ്ഞുപോകുന്നു. ആധുനിക ബന്ധങ്ങളിൽ കാണുന്ന പ്രധാന പ്രശ്നങ്ങൾ ഇവയാണ്:

• ക്ഷണികമായ ആകർഷണം: ബാഹ്യസൗന്ദര്യത്തിൽ മാത്രം ഊന്നിയുള്ള ബന്ധങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് മടുപ്പുളവാക്കുന്നു.
• ത്യാഗത്തിനുള്ള മടി: സ്വന്തം സുഖസൗകര്യങ്ങൾ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യാൻ തയ്യാറാകാത്ത മാനസികാവസ്ഥ.
• പ്രതിസന്ധികളിലെ പിന്മാറ്റം: ഒരു രോഗം വരുമ്പോൾ, ജോലി പോകുമ്പോൾ, സാമ്പത്തിക തകർച്ച ഉണ്ടാകുമ്പോൾ പങ്കാളിയെ കൈവിടുന്ന പ്രവണത.

ഇവിടെയാണ് പാർവ്വതിയുടെ ‘തപസ്സ്’ പ്രസക്തമാകുന്നത്. യഥാർത്ഥ ജീവിതത്തിലെ പ്രണയം കഠിനമായ ഒരു തപസ്സാണ്. പങ്കാളിയുടെ പോരായ്മകളെ മനസ്സിലാക്കി, അവർക്കൊപ്പം പ്രതിസന്ധികളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കാൻ കാണിക്കുന്ന ക്ഷമയാണ് ഇന്നത്തെ കാലത്തെ തപസ്സ്. സ്വന്തം ഈഗോയും സ്വാർത്ഥതയും മാറ്റിവെച്ച്, രണ്ടുപേരും പരസ്പരം വളരാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു ആത്മീയ പങ്കാളിത്തം (Spiritual partnership) രൂപപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. ബാഹ്യമായ ഒരു രൂപത്തിൽ മയങ്ങാതെ, ഒരാളുടെ ആന്തരികമായ സത്യത്തെ പ്രണയിക്കാൻ കഴിയണം. ജീവിതത്തിൽ ഒരുമിച്ച് യാത്ര ചെയ്യാൻ, രണ്ടുപേരും മാനസികമായി ഒരേ തലത്തിലേക്ക് ഉയരേണ്ടതുണ്ട്.

വിവാഹം എന്നത് കേവലം ഒരു കൂടിച്ചേരലോ ആർഭാടമായ ഒരു ചടങ്ങോ അല്ല, അത് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായുള്ള ഒരു നീണ്ട തപസ്സിന്റെ തുടക്കമാണ്. കാമദേവൻ ഭസ്മമായതിന് ശേഷമാണ് യഥാർത്ഥ പ്രണയം ജനിക്കുന്നത് എന്ന് നമ്മൾ തിരിച്ചറിയണം. ശാരീരികമായ ആകർഷണങ്ങൾക്കും മോഹങ്ങൾക്കും അപ്പുറം, എന്റെ പങ്കാളിയുടെ ആത്മാവിനെ ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം ഓരോരുത്തരും സ്വയം ചോദിക്കേണ്ടതാണ്. അങ്ങനെയൊരു പ്രണയത്തിന് മാത്രമേ കാലത്തെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയൂ. പ്രതിസന്ധികളുടെ അഗ്നിയിൽ കുരുത്ത പ്രണയമേ എന്നെന്നും തിളങ്ങുകയുള്ളൂ.