റൈറ്റ് ടു റിപ്പയർ നിയമം: ടെക് ഭീമന്മാരുടെ പുതിയ അടവുകൾ

നിങ്ങളുടെ സ്മാർട്ട്ഫോൺ പെട്ടെന്നൊരു ദിവസം പ്രവർത്തനരഹിതമായാൽ എന്തുചെയ്യും? മിക്കവാറും പേർക്ക് മുന്നിൽ രണ്ടേ വഴികളുള്ളൂ. ഒന്നുകിൽ കമ്പനിയുടെ അംഗീകൃത സർവീസ് സെന്ററിൽ കൊണ്ടുപോയി കീശ കാലിയാക്കുന്ന ബില്ല് വാങ്ങുക, അല്ലെങ്കിൽ അടുത്തുള്ള ഏതെങ്കിലും മൊബൈൽ റിപ്പയർ ഷോപ്പിൽ കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ നന്നാക്കാൻ ശ്രമിക്കുക. എന്നാൽ രണ്ടാമത്തെ വഴി അടയ്ക്കാനായാൽ കമ്പനികൾക്ക് എത്ര ലാഭമുണ്ടാകും? ഈയൊരു ചിന്തയാണ് ഇപ്പോൾ അമേരിക്കയിലെ കൊളറാഡോയിൽ ഒരു വലിയ നിയമപോരാട്ടത്തിന് വഴിവെച്ചിരിക്കുന്നത്.

ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് തങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങൾ സ്വന്തമായി നന്നാക്കാനോ, ഇഷ്ടമുള്ള ടെക്നീഷ്യനെക്കൊണ്ട് നന്നാക്കിക്കാനോ ഉള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്ന ‘റൈറ്റ് ടു റിപ്പയർ’ (Right to Repair) മുന്നേറ്റത്തിലെ ഒരു നിർണ്ണായക ചുവടുവെപ്പായിരുന്നു കൊളറാഡോയിൽ പാസാക്കിയ നിയമങ്ങൾ. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ, ടെക് ഭീമന്മാർ ഈ നിയമത്തിന്റെ മുനയൊടിക്കാൻ രംഗത്തിറങ്ങിയിരിക്കുകയാണ്.

എന്താണ് കൊളറാഡോയിലെ ‘റൈറ്റ് ടു റിപ്പയർ’ നിയമം?

അമേരിക്കയിൽ ഉപഭോക്തൃ അവകാശങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി വാദിക്കുന്നവരുടെ ഒരു വിജയമായിരുന്നു കൊളറാഡോയിലെ നിയമനിർമ്മാണം. 2022 മുതൽ ഘട്ടം ഘട്ടമായി വീൽചെയറുകൾ, കാർഷിക ഉപകരണങ്ങൾ, പിന്നീട് ലാപ്ടോപ്പുകളും മൊബൈൽ ഫോണുകളും അടക്കമുള്ള ഉപഭോക്തൃ ഇലക്ട്രോണിക്സ് (Consumer Electronics) എന്നിവയ്ക്കെല്ലാം ഉപകരണങ്ങൾ നന്നാക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകുന്ന നിയമങ്ങൾ ഇവിടെ പാസാക്കി.

ഇതോടെ, ഇത്തരം ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്ന കമ്പനികൾ അവ നന്നാക്കാനാവശ്യമായ ഒറിജിനൽ സ്പെയർ പാർട്ടുകൾ, ടൂളുകൾ, സർവീസ് മാനുവലുകൾ എന്നിവയെല്ലാം പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാക്കാൻ നിയമപരമായി ബാധ്യസ്ഥരായി. കൊളറാഡോയുടെ ഈ വിജയം അമേരിക്കയിലെ മറ്റു പല സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും പ്രചോദനമായി. എട്ടോളം സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ സമാനമായ നിയമങ്ങൾ നിലവിൽ വന്നു. “രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വിശാലമായ റിപ്പയർ അവകാശങ്ങൾ കൊളറാഡോയിലാണുള്ളത്,” ഉപഭോക്തൃ സംഘടനയായ CoPIRG-ന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടർ ഡാനി കാറ്റ്സ് പറയുന്നു. “ഈ മുന്നേറ്റത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയതിൽ ഞങ്ങൾ അഭിമാനിക്കുന്നു.”

എന്നാൽ ഈ അഭിമാനത്തിന് മങ്ങലേൽപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളാണ് ഇപ്പോൾ അണിയറയിൽ നടക്കുന്നത്.

പുതിയ ഭീഷണി: നിയമത്തിൽ വെള്ളം ചേർക്കാൻ ശ്രമം

കഴിഞ്ഞ ദിവസം കൊളറാഡോ സെനറ്റിലെ ബിസിനസ്, ലേബർ, ആൻഡ് ടെക്നോളജി കമ്മിറ്റിക്ക് മുന്നിൽ SB26-090 എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ ബിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. ‘തന്ത്രപ്രധാനമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളെ റിപ്പയർ അവകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കുക’ (Exempt Critical Infrastructure from Right to Repair) എന്നതാണ് ബില്ലിന്റെ പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

2026 ജനുവരിയിൽ നിലവിൽ വന്ന ഉപഭോക്തൃ ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങൾ നന്നാക്കാനുള്ള നിയമത്തിൽ കാര്യമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തുകയാണ് ഈ ബില്ലിന്റെ ലക്ഷ്യം. “തന്ത്രപ്രധാനമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളിൽ (Critical Infrastructure) ഉപയോഗിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള ഇൻഫർമേഷൻ ടെക്നോളജി ഉപകരണങ്ങളെ” നിലവിലുള്ള നിയമത്തിന്റെ പരിധിയിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കണമെന്നാണ് ബിൽ ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.

കേൾക്കുമ്പോൾ നിരുപദ്രവമെന്ന് തോന്നാമെങ്കിലും, ഇതിലെ പദപ്രയോഗങ്ങൾ വളരെ അവ്യക്തവും അപകടകരവുമാണെന്ന് ഉപഭോക്തൃ അവകാശ പ്രവർത്തകർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.

ചരടുവലിക്കുന്നത് ആര്?

ഈ പുതിയ ബില്ലിന് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് സിസ്കോ (Cisco), ഐബിഎം (IBM) പോലുള്ള വൻകിട ടെക് കമ്പനികളാണ്. റൗട്ടറുകൾ, സെർവറുകൾ, കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ തുടങ്ങിയവ നിർമ്മിക്കുന്ന ഈ കമ്പനികൾക്ക്, തങ്ങളുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ആര്, എങ്ങനെ നന്നാക്കണമെന്ന് തീരുമാനിക്കാൻ സാധിച്ചാൽ കോടികളുടെ ലാഭമുണ്ടാക്കാം. സ്വന്തമായി റിപ്പയർ ചെയ്യുന്നതും പ്രാദേശിക ടെക്നീഷ്യന്മാർ നന്നാക്കുന്നതും തടഞ്ഞാൽ, ഉപഭോക്താക്കൾ അറ്റകുറ്റപ്പണികൾക്കായി പൂർണ്ണമായും കമ്പനിയെത്തന്നെ ആശ്രയിക്കേണ്ടി വരും.

കമ്പനികൾ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന പ്രധാനവാദം സൈബർ സുരക്ഷയാണ്. ഉപകരണങ്ങൾ നന്നാക്കാനുള്ള സംവിധാനങ്ങളും വിവരങ്ങളും പുറത്തുവിട്ടാൽ, അത് ദുഷ്ടലാക്കുള്ള ഹാക്കർമാർക്ക് മുതലെടുക്കാൻ അവസരം നൽകുമെന്നാണ് ഇവരുടെ വാദം. “ഉപഭോക്താക്കളുടെ അവകാശങ്ങളെ മാനിക്കുമ്പോൾ തന്നെ സൈബർ സുരക്ഷ, ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശം, തന്ത്രപ്രധാനമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ സംരക്ഷിക്കുന്ന നയങ്ങളെയാണ് ഐബിഎം പിന്തുണയ്ക്കുന്നത്,” കമ്പനി വക്താവ് ഒരു പ്രസ്താവനയിൽ പറഞ്ഞു.

എന്നാൽ ‘റൈറ്റ് ടു റിപ്പയർ’ നിയമങ്ങളെ എതിർക്കാൻ നിർമ്മാതാക്കൾ സ്ഥിരമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു അടവാണിതെന്ന് വിദഗ്ദ്ധർ പറയുന്നു.

‘തന്ത്രപ്രധാനം’ എന്ന വാക്കിന് പിന്നിലെ കളി

പുതിയ ബില്ലിനെതിരെ iFixit, ദി റിപ്പയർ അസോസിയേഷൻ തുടങ്ങിയ സംഘടനകളിലെ പ്രതിനിധികളും പ്രമുഖ യൂട്യൂബറും റിപ്പയർ രംഗത്തെ പ്രവർത്തകനുമായ ലൂയിസ് റോസ്മാനും ശക്തമായി രംഗത്തുവന്നു. ബില്ലിലെ ‘ഇൻഫർമേഷൻ ടെക്നോളജി’, ‘ക്രിട്ടിക്കൽ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ’ തുടങ്ങിയ വാക്കുകൾക്ക് വ്യക്തമായ നിർവചനം നൽകാത്തതാണ് പ്രധാന പ്രശ്നം.

PIRG-ന്റെ ദേശീയ തലത്തിലെ ‘റൈറ്റ് ടു റിപ്പയർ’ ക്യാമ്പയിന് നേതൃത്വം നൽകുന്ന നഥാൻ പ്രോക്ടർ പറയുന്നതിങ്ങനെ: “ഈ പദപ്രയോഗങ്ങൾ നിയമനിർമ്മാതാക്കളെ ഭയപ്പെടുത്താൻ വേണ്ടി മാത്രമാണ്. ‘ക്രിട്ടിക്കൽ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ’ എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ എന്തോ വലിയ കാര്യമാണെന്ന് തോന്നും. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ അവർ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് ഇന്റർനെറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എന്തിനെയും ആണ്.”

ഇതൊരു വലിയ പഴുതാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, നിങ്ങളുടെ ഓഫീസിലെ ഒരു റൗട്ടർ ‘ക്രിട്ടിക്കൽ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചറിന്റെ’ ഭാഗമാണെന്ന് വ്യാഖ്യാനിച്ച് അതിന് ‘റൈറ്റ് ടു റിപ്പയർ’ നിയമം ബാധകമല്ലെന്ന് കമ്പനിക്ക് വാദിക്കാം. ഇത് ആത്യന്തികമായി നിയമത്തെത്തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്തും.

ഇത് കേരളത്തിലെ സാധാരണക്കാരനെ ബാധിക്കുന്നതെങ്ങനെ?

അമേരിക്കയിലെ ഒരു സംസ്ഥാനത്ത് നടക്കുന്ന ഈ നിയമപോരാട്ടം നമ്മളെങ്ങനെ ബാധിക്കുമെന്ന് ചിന്തിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ ഇതിന്റെ അലയൊലികൾ ലോകമെമ്പാടും എത്തും. ടെക് ഭീമന്മാർ കൊളറാഡോയിൽ വിജയിച്ചാൽ, ഇതേ തന്ത്രം അവർ ഇന്ത്യയുൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റു രാജ്യങ്ങളിലും പ്രയോഗിക്കും.

കേരളത്തിലെ ഓരോ പട്ടണത്തിലും ഗ്രാമത്തിലും മൊബൈൽ ഫോണുകളും ലാപ്ടോപ്പുകളും നന്നാക്കി ജീവിക്കുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ടെക്നീഷ്യന്മാരുണ്ട്. കമ്പനികൾ സ്പെയർ പാർട്ടുകളും വിവരങ്ങളും നൽകാതെ കുത്തകാവകാശം സ്ഥാപിച്ചാൽ ഇവരുടെയെല്ലാം ഉപജീവനമാർഗ്ഗം പ്രതിസന്ധിയിലാകും. സാധാരണ ഉപഭോക്താവിന് ചെറിയൊരു തകരാറിന് പോലും വൻകിട കമ്പനികളെ ആശ്രയിച്ച് വലിയ തുക മുടക്കേണ്ടി വരും. ഇത് ഉപകരണങ്ങൾ നന്നാക്കാനുള്ള അവകാശം എന്ന ആശയത്തിന് നേരെയുള്ള കടന്നുകയറ്റമാണ്.

അവസാനിക്കാത്ത പോരാട്ടം

കൊളറാഡോയിൽ അവതരിപ്പിച്ച പുതിയ ബിൽ സെനറ്റ് കമ്മിറ്റി ഐകകണ്ഠ്യേന പാസാക്കി എന്നത് ആശങ്കയുളവാക്കുന്ന കാര്യമാണ്. ഇനി ഇത് സംസ്ഥാന സെനറ്റിലും ഹൗസിലും വോട്ടിനിടും. ഈ പോരാട്ടത്തിന്റെ അന്തിമഫലം എന്താകുമെന്ന് കാത്തിരുന്ന് കാണണം. നാം പണം കൊടുത്ത് വാങ്ങുന്ന ഒരു ഉപകരണം പൂർണ്ണമായും നമ്മുടേതാണോ, അതോ അതിന്റെ നിയന്ത്രണം കമ്പനികളുടെ കയ്യിൽ തന്നെയാണോ എന്ന മൗലികമായ ചോദ്യമാണ് ഇവിടെ ഉയരുന്നത്. ഈ പോരാട്ടം വെറുമൊരു നിയമത്തെക്കുറിച്ചല്ല, മറിച്ച് ഉപഭോക്താവിന്റെ അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്.