തല മാറിയ ഭർത്താവ്: വിക്രമാദിത്യനെ കുഴപ്പിച്ച വേതാളത്തിന്റെ കഥ

പാതിരാത്രിയുടെ കനത്ത നിശ്ശബ്ദതയെ കീറിമുറിച്ച് ഉജ്ജയിനിയിലെ ആ ചുടലക്കാട്ടിലൂടെ ആ കാലടികൾ മുന്നോട്ട് നീങ്ങുകയായിരുന്നു. തോളിൽ ഒരു മനുഷ്യശരീരത്തിന്റെ തണുത്ത ഭാരം. അതിൽ ആവേശിച്ച വേതാളത്തിന്റെ അടക്കിപ്പിടിച്ച ചിരി അന്തരീക്ഷത്തിൽ അലയടിച്ചു. വീണ്ടും ഒരു കഥ പറയാൻ തുടങ്ങുകയായിരുന്നു ആ മായാവി. ധീരനായ വിക്രമാദിത്യൻ ഒരക്ഷരം മിണ്ടാതെ നടന്നു. മൗനം ഭേദിച്ചാൽ തോളിലെ ഭാരം അപ്രത്യക്ഷമാകും, വീണ്ടും ആ മുരിക്ക് മരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകും. അതയാൾക്ക് നന്നായി അറിയാമായിരുന്നു.

“രാജൻ,” വേതാളത്തിന്റെ ശബ്ദം ആ ഇരുട്ടിൽ മുഴങ്ങി. “നിന്റെ ധൈര്യത്തെയും നിശ്ചയദാർഢ്യത്തെയും ഞാൻ സമ്മതിച്ചിരിക്കുന്നു. നിന്റെ ക്ഷീണമകറ്റാൻ ഞാനൊരു കഥ പറയാം. പക്ഷേ ഒരു നിബന്ധനയുണ്ട്. കഥ കേട്ട ശേഷം ഞാൻ ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യത്തിന് ശരിയായ ഉത്തരം അറിഞ്ഞിട്ടും നീ മറുപടി പറഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ നിന്റെ തല പൊട്ടിത്തെറിക്കും. ഇനി അഥവാ നീ വായ് തുറന്നാൽ ഞാൻ ഇതാ ഈ ശവമുപേക്ഷിച്ച് തിരികെപ്പോകും.” വിക്രമാദിത്യൻ മൗനമായി സമ്മതിച്ചു. വേതാളം കഥ തുടങ്ങി.

വേതാളത്തിന്റെ വിചിത്രമായ കഥ

പണ്ട് ധർമ്മപുരി എന്ന രാജ്യത്ത് ഗുണാകരൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണയുവാവുണ്ടായിരുന്നു. സകല ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പാണ്ഡിത്യമുള്ളവൻ, സുമുഖൻ, സൽസ്വഭാവി. അദ്ദേഹത്തിന് മദനസുന്ദരി എന്ന പേരുപോലെ സുന്ദരിയായ ഒരു ഭാര്യയുമുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ സ്നേഹം നാട്ടിൽ പാട്ടായിരുന്നു. ഗുണാകരന് ജീവനുതുല്യം സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരു സുഹൃത്തുണ്ടായിരുന്നു, ധർമ്മശീലൻ. പേരുപോലെ തന്നെ ധർമ്മനിഷ്ഠയുള്ളവൻ. ഗുണാകരന്റെ വീട്ടിലെ ഒരംഗത്തെപ്പോലെയായിരുന്നു ധർമ്മശീലൻ. അവർ മൂവരും ഒരു മനസ്സോടെ ജീവിച്ചു.

കാലം കടന്നുപോയി. ഒരിക്കൽ മദനസുന്ദരിയുടെ മാതാപിതാക്കൾക്ക് കഠിനമായ അസുഖം പിടിപെട്ടു. വിവരമറിഞ്ഞ അവൾക്ക് ഉടൻ തന്നെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് പോകണമെന്നായി. യാത്ര ദുർഘടം പിടിച്ചതായിരുന്നു. ദിവസങ്ങളോളം നടക്കണം, കാടും മേടും താണ്ടണം. പ്രിയതമയെ തനിച്ചുവിടാൻ ഗുണാകരൻ ഒരുക്കമായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, നാട്ടിലെ ഒരു പ്രധാന യാഗത്തിന്റെ ചുമതലക്കാരനായതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിനും പോകാൻ നിവൃത്തിയില്ലായിരുന്നു.

അപ്പോഴാണ് ധർമ്മശീലൻ മുന്നോട്ട് വന്നത്. “സുഹൃത്തേ, നീ വിഷമിക്കേണ്ട. നിന്റെ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് ഞാൻ മദനസുന്ദരിയെ അവളുടെ വീട്ടിൽ സുരക്ഷിതയായി എത്തിക്കാം. എന്റെ ജീവൻ കൊടുത്തും ഞാനവളെ സംരക്ഷിക്കും.” ഗുണാകരന് പൂർണ്ണസമ്മതമായിരുന്നു. സ്വന്തം നിഴലിനെക്കാൾ അയാൾ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു ധർമ്മശീലനെ.

അങ്ങനെ മദനസുന്ദരിയും ധർമ്മശീലനും യാത്ര തിരിച്ചു. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ട യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ ഒരു ഘോരവനത്തിലെത്തി. അവിടെവെച്ച് വിധി ആരെയും വെറുതെ വിടില്ല എന്ന ചൊല്ല് അന്വർത്ഥമാക്കിക്കൊണ്ട് ഒരു കൂട്ടം കള്ളന്മാർ അവരെ ആക്രമിച്ചു.

വിധി തീർത്ത കൊടുംക്രൂരത

ധർമ്മശീലൻ ഒരു സിംഹത്തെപ്പോലെ പോരാടി. എന്നാൽ എണ്ണത്തിൽ കൂടുതലുണ്ടായിരുന്ന കള്ളന്മാരുടെ മുന്നിൽ അയാൾക്ക് പിടിച്ചുനിൽക്കാനായില്ല. അവരുടെ കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വിലപിടിപ്പുള്ളതെല്ലാം കവർന്ന ശേഷം ആ ദ്രോഹികൾ ധർമ്മശീലന്റെ തലയറുത്തു. പ്രാണരക്ഷാർത്ഥം ഓടി ഒരു മരത്തിന്റെ പിന്നിലൊളിച്ച മദനസുന്ദരി ഈ ക്രൂരകൃത്യം കണ്ട് ഭയന്നുവിറച്ചു. അവളെ കണ്ട കള്ളന്മാർ അവളെയും പിടികൂടാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് അതുവഴി വന്ന ഒരു സംഘം യാത്രികരെ കണ്ട് അവർ ഓടിമറഞ്ഞു.

കാട്ടിൽ അവൾ തനിച്ചായി. തന്നെ സംരക്ഷിക്കാൻ വന്ന പ്രിയസുഹൃത്തിന്റെ ശിരസ്സറ്റ ശരീരം കണ്ട് മദനസുന്ദരിയുടെ നെഞ്ച് തകർന്നു. “എന്റെ ഭർത്താവിനോട് ഞാനെന്ത് സമാധാനം പറയും? എനിക്ക് വേണ്ടി ജീവൻ വെടിഞ്ഞ ഈ പുണ്യാത്മാവിനെ വിട്ട് ഞാൻ എങ്ങനെ ജീവിക്കും?” അവൾ അലമുറയിട്ട് കരഞ്ഞു.

ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ അവൾ ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഒരു മരക്കൊമ്പിൽ തന്റെ സാരികൊണ്ട് ഒരു കുരുക്കുണ്ടാക്കി അവൾ കഴുത്തിലിട്ടു. മരിക്കാൻ തയ്യാറായി നിന്ന ആ നിമിഷം, എവിടെനിന്നോ ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി: “മകളേ, സാഹസം ചെയ്യരുത്. അടുത്തുള്ള കാളിക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിക്കുക. നിന്റെ ദുഃഖത്തിന് പരിഹാരമുണ്ടാകും.”

അതൊരു ദൈവികമായ ഇടപെടലാണെന്ന് അവൾക്ക് തോന്നി. അവൾ ഉടൻ തന്നെ അടുത്തുള്ള കാളിക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ഓടി. രക്തദാഹിയായ ദേവിയുടെ വിഗ്രഹത്തിന് മുന്നിൽ അവൾ സ്വയം ബലിയർപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. കയ്യിൽ കിട്ടിയ ഒരു വാളെടുത്ത് സ്വന്തം കഴുത്തറുക്കാൻ അവൾ തുനിഞ്ഞതും, ദേവി അവൾക്ക് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

ദേവിയുടെ വരവും സംഭവിച്ച പിഴവും

“നിൽക്കൂ മകളേ,” സൗമ്യമായ സ്വരത്തിൽ ദേവി പറഞ്ഞു. “നിന്റെ ഭക്തിയിലും സ്നേഹത്തിലും ഞാൻ സംപ്രീതയായിരിക്കുന്നു. നിന്റെ ഭർത്താവിനെയും സുഹൃത്തിനെയും ഞാൻ ജീവിപ്പിച്ചുതരാം. ആ ശിരസ്സറ്റ ശരീരങ്ങളുടെ തലകൾ ഉടലുമായി ചേർത്തുവെക്കുക. ഞാൻ തരുന്ന ഈ തീർത്ഥം തളിച്ചാൽ അവർ ഉറക്കത്തിൽ നിന്നെഴുന്നേൽക്കുന്നതുപോലെ ജീവൻ വീണ്ടെടുക്കും.”

സന്തോഷം കൊണ്ട് മദനസുന്ദരിയുടെ കണ്ണുനിറഞ്ഞു. അവൾ ദേവിയെ നമസ്കരിച്ച് തീർത്ഥവുമായി ആ ശരീരങ്ങൾ കിടക്കുന്ന ഇടത്തേക്ക് ഓടി. രാത്രിയുടെ ഇരുട്ടും, അതിയായ സന്തോഷവും, കണ്ണീരിന്റെ മറയും കാരണം അവൾക്കൊരു വലിയ പിഴവ് പറ്റി.

ആവേശത്തിൽ അവൾ ഭർത്താവായ ഗുണാകരന്റെ തല ധർമ്മശീലന്റെ ഉടലിലും, ധർമ്മശീലന്റെ തല ഗുണാകരന്റെ ഉടലിലുമാണ് വെച്ചത്. എന്നിട്ട് ദേവി നൽകിയ പുണ്യാഹം അതിനുമുകളിൽ തളിച്ചു.

അവിശ്വസനീയമായ ആ കാഴ്ച അവൾ കണ്ടു. രണ്ട് ശരീരങ്ങളും എഴുന്നേറ്റിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന രൂപങ്ങൾ അവളെ ഭയപ്പെടുത്തി. ഒന്ന്, ഭർത്താവിന്റെ തലയും സുഹൃത്തിന്റെ ശരീരവുമുള്ള രൂപം. രണ്ട്, സുഹൃത്തിന്റെ തലയും ഭർത്താവിന്റെ ശരീരവുമുള്ള രൂപം. രണ്ടുപേരും ഒരേ സ്വരത്തിൽ അവളെ വിളിച്ചു: “മദനസുന്ദരീ, ഞാൻ നിന്റെ ഭർത്താവാണ്.”

കഥ നിർത്തി വേതാളം വിക്രമാദിത്യനോട് ചോദിച്ചു: “പറയൂ രാജൻ, ഇവരിൽ ആരാണ് മദനസുന്ദരിയുടെ യഥാർത്ഥ ഭർത്താവ്? ചിന്തിക്കുകയും സ്നേഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന തലയുടെ ഉടമയോ, അതോ അവളെ താങ്ങിനിർത്തുന്ന ശരീരത്തിന്റെ ഉടമയോ? ഉത്തരം പറയുക. അറിഞ്ഞിട്ടും മിണ്ടാതിരുന്നാൽ നിന്റെ തല ആയിരം കഷ്ണങ്ങളായി ചിതറും.”

തലയാണോ ഉടലാണോ പ്രധാനം?

ചുറ്റും കനത്ത നിശബ്ദത. വിക്രമാദിത്യൻ ഒരു നിമിഷം ആലോചിച്ചു. ഈ ചോദ്യം ഒരു സാധാരണക്കാരനെ കുഴപ്പിക്കും. എന്നാൽ ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പാണ്ഡിത്യമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന് ഉത്തരം വ്യക്തമായിരുന്നു.

“വേതാളം, ഒരു മനുഷ്യന്റെ വ്യക്തിത്വം നിർണ്ണയിക്കുന്നത് അവന്റെ തലയാണ്. ചിന്ത, ഓർമ്മ, സ്നേഹം, അറിവ്, പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണം എല്ലാം ശിരസ്സിലാണ്. ശരീരം എന്നത് ആത്മാവിനും മനസ്സിനും സഞ്ചരിക്കാനുള്ള ഒരു വാഹനം മാത്രം. വിവാഹബന്ധത്തിൽ പ്രതിജ്ഞയെടുക്കുന്നത് മനസ്സാണ്, ശരീരമല്ല. സ്നേഹവും ഓർമ്മകളും നിലനിൽക്കുന്നത് ശിരസ്സിലാണ്. അതിനാൽ, ഗുണാകരന്റെ തലയുള്ള ശരീരമാണ് മദനസുന്ദരിയുടെ യഥാർത്ഥ ഭർത്താവ്. മറ്റേയാൾ, ഭർത്താവിന്റെ ശരീരമുണ്ടെങ്കിലും, ധർമ്മശീലന്റെ മനസ്സും ഓർമ്മകളുമാണ് പേറുന്നത്. അതിനാൽ അയാൾ ഒരു സഹോദരന്റെ സ്ഥാനത്താണ്.”

വിക്രമാദിത്യൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞതും വേതാളം ഒരു അട്ടഹാസത്തോടെ ശവത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് തിരികെ മുരിക്ക് മരത്തിലേക്ക് പറന്നുപോയി.

പക്ഷേ, ഈ കഥ ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നില്ല. വിക്രമാദിത്യന്റെ ഉത്തരം ശരിയായിരിക്കാം. എന്നാൽ വേതാളം ഉയർത്തിയ ചോദ്യത്തിന് അതിലും വലിയൊരു ആഴമുണ്ട്. ഒരു മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വം (identity) എവിടെയാണ് കുടികൊള്ളുന്നത്? നമ്മുടെ ഓർമ്മകളിലാണോ, അതോ നമ്മുടെ പ്രവൃത്തികളിലാണോ? മനസ്സും ശരീരവും രണ്ടായി പിരിഞ്ഞാൽ ആരാണ് ‘നമ്മൾ’? ഇതാണ് ഈ കഥയുടെ കാതൽ. ഭൗതികമായ ശരീരവും അഭൗതികമായ ചിന്തയും തമ്മിലുള്ള അടങ്ങാത്ത സംഘർഷത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ് ഈ ചോദ്യം.

ഈ പുരാണകഥ ഇന്നത്തെ ലോകത്തോട് പറയുന്നത്

ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് ഒരു ചുടലക്കാട്ടിൽ വേതാളം ചോദിച്ച ഈ ചോദ്യം ഇന്ന് നമ്മുടെ ശാസ്ത്രലോകത്തും സാമൂഹിക ജീവിതത്തിലും വളരെ പ്രസക്തമാണ്. സാങ്കേതികവിദ്യ വളർന്നപ്പോൾ, തലയും ഉടലും മാറ്റിവെക്കുന്നതിനേക്കാൾ സങ്കീർണ്ണമായ ചോദ്യങ്ങൾ നമുക്ക് മുന്നിലുണ്ട്.

• അവയവമാറ്റ ശസ്ത്രക്രിയകൾ (Organ Transplants): ഇന്ന് നാം ഹൃദയവും കരളും വൃക്കയും എന്തിന്, മുഖം പോലും മാറ്റിവെക്കുന്നു. മറ്റൊരാളുടെ ഹൃദയം സ്വീകരിച്ചയാൾക്ക് ആ ദാതാവിന്റെ ഓർമ്മകളോ സ്വഭാവവിശേഷങ്ങളോ ലഭിക്കുമോ എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ധാരാളം ചർച്ചകൾ നടക്കുന്നുണ്ട്. മുഖം മാറ്റിവെക്കൽ ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞ ഒരാളുടെ പഴയ വ്യക്തിത്വം നിലനിൽക്കുമോ, അതോ പുതിയ മുഖത്തിനൊപ്പം പുതിയൊരു ‘ഞാൻ’ ഉണ്ടാകുമോ? വേതാളത്തിന്റെ ചോദ്യം ഇവിടെ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമായി മാറുന്നു.
• ഡിജിറ്റൽ ലോകവും നിർമ്മിതബുദ്ധിയും (AI): സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിൽ നാം ഓരോരുത്തരും നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ വ്യക്തിത്വത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ഡിജിറ്റൽ രൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. നമ്മുടെ ഇഷ്ടങ്ങളും ചിന്തകളും രാഷ്ട്രീയവും എല്ലാം ആ ഡിജിറ്റൽ ലോകത്ത് പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ഓർമ്മകളെയും ചിന്താരീതികളെയും പൂർണ്ണമായി അനുകരിക്കുന്ന ഒരു ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് (AI) രൂപം കൊണ്ടാൽ, അത് നമ്മൾ തന്നെയാണോ? അത് നമ്മുടെ ‘തല’ മാത്രമാണ്, ശരീരം ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തും. ഏതാണ് യഥാർത്ഥ വ്യക്തിത്വം?
• തൊഴിലും നേതൃത്വവും: ഒരു സ്ഥാപനത്തിലെ നേതാവിനെ നിർവചിക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബുദ്ധിയും തന്ത്രങ്ങളും (തല) ആണോ, അതോ ജീവനക്കാർക്കൊപ്പം നിന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ശാരീരികമായ സാന്നിധ്യവും പ്രവൃത്തികളും (ഉടൽ) ആണോ? മികച്ച ആശയങ്ങളുണ്ടായിട്ടും അത് പ്രാവർത്തികമാക്കാൻ ശരീരമില്ലാത്തവരും, കഠിനാധ്വാനം ചെയ്യാൻ തയ്യാറാണെങ്കിലും ചിന്തിക്കാൻ കഴിവില്ലാത്തവരും നമുക്കിടയിലുണ്ട്. ഇവ രണ്ടും ചേരുമ്പോഴാണ് ഒരു വ്യക്തി പൂർണ്ണനാകുന്നത്.

ഈ പുരാണകഥ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് വ്യക്തിത്വം എന്നത് ഒറ്റപ്പെട്ട ഒന്നല്ല എന്നാണ്. നമ്മുടെ ചിന്തയും പ്രവൃത്തിയും, ഓർമ്മയും അനുഭവവും, മനസ്സും ശരീരവും എല്ലാം ചേർന്ന ഒരു സങ്കലനമാണത്. അതിലൊന്നിനെ മാത്രം അടർത്തിയെടുത്ത് ‘ഇതാണ് ഞാൻ’ എന്ന് പറയാൻ സാധ്യമല്ല.

നമ്മുടെ ശരീരം കാലക്രമേണ മാറുന്നു, കോശങ്ങൾ നശിക്കുകയും പുതിയത് ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു. നമ്മുടെ ഓർമ്മകൾ പോലും ചിലപ്പോൾ നമ്മെ ചതിച്ചേക്കാം. എന്നിട്ടും, ജനനം മുതൽ മരണം വരെ മാറാതെ നിൽക്കുന്ന ഒരു ‘ഞാൻ’ നമ്മളോരോരുത്തരിലുമുണ്ട്. ആ ‘ഞാൻ’ എന്താണെന്നുള്ള അന്വേഷണമാണ് ജീവിതം. വേതാളത്തിന്റെ ചോദ്യം ആ അന്വേഷണത്തിലേക്കുള്ള ഒരു ചൂണ്ടുപലക മാത്രമാണ്. ഓരോരുത്തരും സ്വന്തം ഉത്തരം കണ്ടെത്തേണ്ട ഒരു സമസ്യ.