നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ നിശ്ശബ്ദതയെ ഭേദിച്ചുകൊണ്ട് ആ ഇരുമ്പുവാതിലുകൾ തുറക്കപ്പെടുകയാണ്. പുറത്ത് ലോകം ശ്വാസമടക്കിപ്പിടിച്ച് കാത്തുനിൽക്കുന്നു. കാലപ്പഴക്കത്തിന്റെ ഗന്ധമുള്ള, തണുത്തുറഞ്ഞ ആ കരിങ്കൽ ഭിത്തികൾക്കുള്ളിലേക്ക് ആദ്യമായി വെളിച്ചം കടന്നുചെല്ലുമ്പോൾ, കാലം അവിടെ സ്വർണ്ണമായും വജ്രമായും അമൂല്യ രത്നങ്ങളായും ഉറഞ്ഞുകിടക്കുന്നത് മനുഷ്യർ വിസ്മയത്തോടെ കണ്ടു. ഇരുളിൽ തട്ടി പ്രതിഫലിച്ച ആ സ്വർണ്ണപ്രഭയിൽ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്ത് ഉറങ്ങിക്കിടപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ലോകം മുഴുവൻ ആ കാഴ്ച കണ്ട് അമ്പരന്നു. രാപകലുകളില്ലാതെ കണക്കെടുപ്പുകൾ നടന്നു, വിലമതിക്കാനാവാത്ത ആസ്തികളുടെയും പുരാതന നിധികളുടെയും വാർത്തകൾ സമുദ്രങ്ങളും ഭൂഖണ്ഡങ്ങളും കടന്നു പറന്നു. എന്നാൽ, ആ ഇരുളടഞ്ഞ ഇടനാഴിയുടെ അവസാനത്തെ വാതിലിനു മുന്നിൽ മനുഷ്യന്റെ യുക്തിയും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ അഹങ്കാരവും പകച്ചുനിന്നു.
‘ബി നിലവറ’ (Vault B) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ രഹസ്യവാതിൽ തുറക്കാൻ ശ്രമിച്ചവരുടെ കൈകൾ വിറച്ചു, അവരുടെ ഉള്ളിൽ അകാരണമായ ഭയം നിറഞ്ഞു. ആ വലിയ ഇരുമ്പുവാതിലിൽ കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്ന കൂറ്റൻ നാഗരൂപങ്ങൾ പന്തങ്ങളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ ജീവൻ വെക്കുന്നതുപോലെ അവർക്ക് തോന്നി. ആ വാതിലിനപ്പുറം കാതടപ്പിക്കുന്ന കടലിന്റെ ഇരമ്പലാണോ കേൾക്കുന്നത്? അതോ ആയിരം തലകളുള്ള അനന്തൻ എന്ന സർപ്പരാജന്റെ ക്രോധം നിറഞ്ഞ ശീൽക്കാരമോ? നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപേ പൂട്ടപ്പെട്ട ആ വാതിൽ എന്തിനാണ് അക്ഷമരായ മനുഷ്യർക്കു മുന്നിൽ ഇപ്പോഴും ഉത്തരം കിട്ടാത്ത ഒരു സമസ്യയായി തുടരുന്നത്?
ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരം തേടി നാം പോകേണ്ടത് ഇന്നലെയുടെ കണക്കെടുപ്പുകളിലേക്കല്ല, മറിച്ച് കാലത്തിന് പോലും കൃത്യമായി ഓർത്തെടുക്കാൻ കഴിയാത്ത, മിത്തുകളും യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളും ഇഴചേർന്ന ഒരു ഭൂതകാലത്തിലേക്കാണ്. ഭക്തിയും നിഗൂഢതയും പരസ്പരം കെട്ടിപ്പുണർന്നു കിടക്കുന്ന അനന്തൻകാടിന്റെ ഇതിഹാസത്തിലേക്ക്.
ഒരു സന്യാസിയുടെ അഹങ്കാരവും ഭഗവാന്റെ ഒളിച്ചുകളിയും
മംഗലാപുരത്തിനടുത്തുള്ള പ്രശാന്തമായ ഒരു ആശ്രമം. പുലർച്ചെയുടെ മഞ്ഞും കർപ്പൂരത്തിന്റെ സുഗന്ധവും നിറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ദിവാകരമുനി എന്ന വലിയ തപസ്വി തന്റെ നിത്യപൂജകളിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിനെ നേരിട്ട് കാണാനും സംസാരിക്കാനും കഴിവുള്ള അത്യപൂർവ്വം യോഗികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഭക്തിയുടെ ഉത്തുംഗശൃംഗത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോഴും, “ഈ പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഭഗവാന് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവൻ ഞാൻ മാത്രമാണ്” എന്ന ഒരു നേരിയ അഹങ്കാരം ആ സന്യാസിയുടെ ഉള്ളിൽ എവിടെയോ ഒളിഞ്ഞുകിടന്നിരുന്നു. താൻ വലിയൊരു സിദ്ധനാണെന്ന ബോധം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിനയത്തെ അല്പമൊന്ന് മറച്ചിരുന്നു.
പൂജകൾ പുരോഗമിക്കവേ, അതിസുന്ദരനായ ഒരു കൊച്ചുകുട്ടി അവിടെ എത്തി. അരയിൽ ചിലങ്കയും കഴുത്തിൽ കാട്ടുപൂക്കൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും അണിഞ്ഞ, കുസൃതിക്കാരനായ ആ കുട്ടി മുനിയുടെ പൂജാസാധനങ്ങളെല്ലാം വലിച്ചുവാരിയിട്ടു. ചിരിച്ചും കളിച്ചും അവനവിടെ ഓടിനടന്നു. “അല്ലയോ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അങ്ങയുടെ ഈ പൂജകൾ എന്തിനാണ്? എന്നോട് കളിക്കാൻ വരൂ,” എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൻ മുനിയുടെ മുന്നിലൂടെ ഓടിമറഞ്ഞു. ആദ്യം മുനി അത് സ്നേഹത്തോടെ സഹിച്ചെങ്കിലും, കുട്ടിയുടെ കുസൃതി അതിരുവിട്ടു. പൂജയ്ക്കായി പവിത്രമായി വെച്ചിരുന്ന സാളഗ്രാമം അവൻ പെട്ടെന്ന് വായിലിട്ടു. ധ്യാനഭംഗം വന്നതിന്റെ ദേഷ്യത്തിൽ ദിവാകരമുനി കുട്ടിയെ കഠിനമായി ശകാരിക്കുകയും, തന്റെ ഇടത്തേക്കൈ കൊണ്ട് അവനെ ദേഷ്യത്തോടെ തള്ളിമാറ്റുകയും ചെയ്തു.
പെട്ടെന്ന് ആ കുട്ടിയുടെ മുഖത്തെ ചിരി മാഞ്ഞു. അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭാവങ്ങളും, സൂര്യചന്ദ്രന്മാരും നക്ഷത്രങ്ങളും മിന്നിമറഞ്ഞു. ആ കുഞ്ഞുമുഖത്ത് പ്രപഞ്ചനാഥന്റെ ഗാംഭീര്യം നിറഞ്ഞു. അവൻ പറഞ്ഞു: “എന്നെ കാണാൻ അങ്ങ് ഇത്രമേൽ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും, ഞാൻ അങ്ങയുടെ അരികിൽ വന്നപ്പോൾ അങ്ങേയ്ക്ക് എന്നെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ലല്ലോ. അങ്ങയുടെ ഉള്ളിലെ അഹങ്കാരമാണ് അങ്ങയുടെ കണ്ണുകളെ അന്ധമാക്കിയത്. ഇനിയെന്നെ കാണണമെങ്കിൽ അനന്തൻകാട്ടിലേക്ക് വരിക.”
ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് ആ കുട്ടി അവിടെനിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി. അപ്പോഴാണ് താൻ തള്ളിമാറ്റിയത് സാക്ഷാൽ നാരായണനെയാണെന്ന് മുനിക്ക് മനസ്സിലായത്. തന്റെ അഹങ്കാരമാണ് ഭഗവാനെ അകറ്റിയതെന്ന തിരിച്ചറിവിൽ അദ്ദേഹം പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. അന്ന് തുടങ്ങിയതാണ് ദിവാകരമുനിയുടെ അലച്ചിൽ. ഉണ്ണിക്കണ്ണനെ തേടി, അനന്തൻകാട് എവിടെയാണെന്നറിയാതെയുള്ള ഒരു തീർത്ഥയാത്ര. മലകളും കൊടുംകാടുകളും കുതിച്ചൊഴുകുന്ന നദികളും താണ്ടി, പട്ടിണികിടന്നും കാലുകൾ നഗ്നമായി വ്രണപ്പെട്ടും ചോരയൊലിച്ചും അദ്ദേഹം നടന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചുണ്ടുകൾ സദാസമയവും ഭഗവാന്റെ നാമം ജപിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു.
അനന്തൻകാടും വിശ്വരൂപവും
നാളുകൾ നീണ്ട, കഠിനമായ അലച്ചിലിനൊടുവിൽ, കേരളത്തിന്റെ തെക്കേയറ്റത്തുള്ള വനപ്രദേശത്ത് അദ്ദേഹം എത്തിച്ചേർന്നു. ക്ഷീണിച്ചു വലഞ്ഞ മുനി ഒരു മരച്ചുവട്ടിൽ ദാഹിച്ചു വലഞ്ഞു കിടക്കുമ്പോൾ, അടുത്തുള്ള കുടിലിൽ നിന്നൊരു സ്ത്രീയുടെ ശബ്ദം കേട്ടു. കരയുന്ന കുഞ്ഞിനെ അവർ ശാസിക്കുകയായിരുന്നു: “കരയാതിരിക്ക്… അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നെ ഇപ്പോൾത്തന്നെ അനന്തൻകാട്ടിലേക്ക് വലിച്ചെറിയും!”
അനന്തൻകാട്! ആ ഒറ്റ വാക്ക് കേട്ടതും മുനിയുടെ സിരകളിൽ ജീവൻ തുടിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ഷീണമെല്ലാം പമ്പകടന്നു. അദ്ദേഹം ആ സ്ത്രീയോട് ചോദിച്ചറിഞ്ഞ വഴിയിലൂടെ വനത്തിനുള്ളിലേക്ക് ഓടി. കാടിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, ഭൂമി കുലുങ്ങുന്ന വലിയൊരു ശബ്ദത്തോടെ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു കൂറ്റൻ ഇലപ്പമരം കടപുഴകി വീഴുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു. നിലംപതിച്ച ആ മരം പെട്ടെന്ന് സ്വർണ്ണപ്രഭ ചൊരിയുന്ന, അനന്തശയനത്തിലുള്ള സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപമായി മാറി.
എത്ര വലിയ രൂപമായിരുന്നു അതെന്നോ! ആ രൂപത്തിന്റെ ശിരസ്സ് തിരുവല്ലത്തും, ഉടൽ തിരുവനന്തപുരത്തും, പാദങ്ങൾ തൃപ്പാപ്പൂരും ആയിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ആയിരം തലകളുള്ള അനന്തൻ എന്ന സർപ്പത്തിന്റെ പുറത്ത് പള്ളികൊള്ളുന്ന ഭഗവാന്റെ ആ വിശ്വരൂപം കണ്ട് മുനി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ആ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് ആനന്ദാശ്രുക്കൾ ഒഴുകി. എന്നാൽ ഇത്രയും വലിയ രൂപത്തെ പൂജിക്കാൻ തന്റെ കൈവശം ഒന്നുമില്ലല്ലോ, തന്റെ കണ്ണുകൾക്ക് ഈ വലിയ രൂപം മുഴുവനായി ഒപ്പിയെടുക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലല്ലോ എന്നദ്ദേഹം സങ്കടപ്പെട്ടു. “ഭഗവാനേ, ഈ ദരിദ്രനായ ഭക്തന് അങ്ങയെ പൂജിക്കാൻ ഈ വലിയ രൂപം തടസ്സമാണ്. ദയവായി അങ്ങയുടെ രൂപം എന്റെ കണ്ണുകൾക്ക് ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്നത്ര ചെറുതാകേണമേ,” എന്ന് അദ്ദേഹം പ്രാർത്ഥിച്ചു. ഭക്തന്റെ പ്രാർത്ഥന കേട്ട് ഭഗവാൻ തന്റെ രൂപം ഇന്നത്തെ ക്ഷേത്രത്തിൽ കാണുന്ന വലിപ്പത്തിലേക്ക് ചുരുക്കി.
കാട്ടിൽ നിന്ന് കിട്ടിയ ഒരു മാങ്ങ ഉപ്പിലിട്ട്, ഒരു ചിരട്ടയിലാക്കിയാണ് മുനി ഭഗവാന് ആദ്യമായി നൈവേദ്യം അർപ്പിച്ചത്. ലോകനാഥന് ഒരു ദരിദ്രസന്യാസി നൽകിയ ഏറ്റവും വിലപിടിപ്പുള്ള ഉപഹാരമായിരുന്നു അത്. ഇന്നും പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപ്പിലിട്ട മാങ്ങ നിവേദിക്കുന്നത് ഈ സ്മരണയിലാണ്.
തൃപ്പടിദാനവും കാവൽക്കാരനായ രാജാവും
കാലങ്ങൾ കടന്നുപോയി. അനന്തൻകാട് പിന്നീട് മഹാക്ഷേത്രമായി മാറി. വേണാട് ഭരിച്ചിരുന്ന മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്താണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും ആ നാടിന്റെയും ചരിത്രം മറ്റൊരു വഴിത്തിരിവിലെത്തുന്നത്. അസംഖ്യം യുദ്ധങ്ങൾ ജയിച്ച് നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെല്ലാം വെട്ടിപ്പിടിച്ച് തിരുവിതാംകൂർ എന്ന വലിയ സാമ്രാജ്യം അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു.
എന്നാൽ ആ അധികാരത്തിന്റെ നെറുകയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ ഒരു വലിയ സത്യം മനസ്സിലാക്കി. യുദ്ധക്കളങ്ങളിൽ വീണ ചോരയുടെ ഗന്ധം അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നു. “ഈ സമ്പത്തും അധികാരവും ശാശ്വതമല്ല. മനുഷ്യന്റെ ജീവനെടുത്തുകൊണ്ട് ഞാൻ നേടിയ ഈ സിംഹാസനത്തിന് എന്ത് അർത്ഥമാണുള്ളത്? ഇതൊന്നും തന്റേതല്ല,” അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു. ഒടുവിൽ, അദ്ദേഹം തന്റെ ഉടവാളും രാജ്യത്തിന്റെ ആധാരവും പത്മനാഭസ്വാമിയുടെ തൃപ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചു. ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ‘തൃപ്പടിദാനം’. അന്ന് മുതൽ തിരുവിതാംകൂർ രാജാക്കന്മാർ ‘പത്മനാഭദാസന്മാർ’ (ഭഗവാന്റെ സേവകർ) മാത്രമായി മാറി.
രാജ്യത്തിന്റെ ഖജനാവിലേക്ക് വന്ന സമ്പത്തൊന്നും രാജാക്കന്മാർ സ്വന്തം സുഖത്തിന് ഉപയോഗിച്ചില്ല. അതെല്ലാം ഭഗവാന്റെ സ്വത്താണെന്ന് അവർ വിശ്വസിച്ചു. വൻകിട വ്യാപാരികളും നാട്ടുരാജാക്കന്മാരും ഭക്തരും നൽകിയ സ്വർണ്ണവും വജ്രവും രത്നങ്ങളും അവർ ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ ഇരുട്ടറകളായ നിലവറകളിൽ സൂക്ഷിച്ചു. ആ നിലവറകൾക്ക് കാവലായി നാഗങ്ങളെയാണ് നിയോഗിച്ചതെന്നാണ് വിശ്വാസം. തലമുറകളോളം ആ നിലവറകൾ തുറക്കപ്പെട്ടില്ല. എനിക്കുള്ളതല്ല ഈ സമ്പത്ത് എന്ന മഹാത്യാഗത്തിന്റെ, ധർമ്മത്തിന്റെ വലിയ പ്രതിരൂപമായി ആ പൂട്ടിയ വാതിലുകൾ നിലകൊണ്ടു.
ബി നിലവറയിലെ അദൃശ്യമായ ധർമ്മം (The Hidden Moral)
എന്തുകൊണ്ടാണ് ബി നിലവറ ഇന്നും ഒരു മഹാത്ഭുതമായി അവശേഷിക്കുന്നത്? ഈ കഥയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സന്ദേശം ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്നത് ആ ഇരുമ്പുവാതിലുകൾക്ക് പിന്നിലാണ്. മിക്കവരും കരുതുന്നത് ബി നിലവറയിൽ പുറത്തെടുത്തതിനേക്കാൾ വലിയ സ്വർണ്ണവും വജ്രങ്ങളുമാണെന്നാണ്. എന്നാൽ സത്യത്തിൽ അവിടെയുള്ളത് അതിലും വിലപിടിപ്പുള്ള ഒന്നാണ്— ‘പരിധികൾ ലംഘിക്കാതിരിക്കുക’ എന്ന ധർമ്മം.
ഈ ലോകത്ത് എല്ലാം മനുഷ്യന് അവകാശപ്പെട്ടതല്ല. എത്ര വലിയ അധികാരമുണ്ടെങ്കിലും, എത്ര വലിയ സാങ്കേതികവിദ്യ ഉണ്ടെങ്കിലും, നമ്മൾ കടന്നുചെല്ലാൻ പാടില്ലാത്ത ചില ഇടങ്ങളുണ്ട്. അതാണ് ‘നാഗബന്ധം’ (Naga Bandham) എന്ന സങ്കൽപ്പം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്. നാഗങ്ങൾ പ്രകൃതിയുടെയും ഭൂമിയുടെയും കാവൽക്കാരാണ്. ഭൂമിയുടെ ആഴങ്ങളിലെ രഹസ്യങ്ങളെ മനുഷ്യന്റെ അത്യാഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നത് അവരാണ്. ആ നിലവറ തുറക്കാൻ പാടില്ല എന്ന് പൂർവ്വികർ പറഞ്ഞുവെച്ചത് കേവലം അന്ധവിശ്വാസമല്ല, മറിച്ച് തലമുറകൾക്ക് കൈമാറേണ്ട ഒരു വിശുദ്ധമായ വിശ്വാസമാണ് (Sacred Trust). നമുക്ക് ഒരു കാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുമെന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് നാം ചെയ്യണമെന്നില്ല എന്ന വലിയ പാഠം ഇവിടെ പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
ആധുനിക മനുഷ്യനും പൂട്ടിയ വാതിലുകളും
ഇന്നത്തെ കാലത്ത് ഈ പൂട്ടിയ നിലവറയുടെ പ്രസക്തി എന്താണ്? ആധുനിക മനുഷ്യൻ എല്ലാം അളക്കാനും തിട്ടപ്പെടുത്താനും സ്വന്തമാക്കാനും ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ്. സുതാര്യതയുടെ (Transparency) പേരിൽ മനുഷ്യന്റെ സ്വകാര്യതകളിലേക്കും പ്രകൃതിയുടെ രഹസ്യങ്ങളിലേക്കും നാം അഹങ്കാരത്തോടെ ഇടിച്ചുകയറുന്നു. ഒരു വലിയ മരം കണ്ടാൽ അതിൽ നിന്ന് എത്ര രൂപയുടെ തടി കിട്ടുമെന്നും, ഒരു പച്ചപിടിച്ച മല കണ്ടാൽ അതിൽ എത്ര രൂപയുടെ കരിങ്കല്ല് ഉണ്ടെന്നും കണക്കുകൂട്ടുന്നതാണ് ഇന്നത്തെ യുക്തി. ഈ അത്യാഗ്രഹം പ്രകൃതിയെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
നമ്മുടെ വ്യക്തിജീവിതത്തിലും ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിലും ഇത്തരം ‘ബി നിലവറകൾ’ ഉണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, നമ്മുടെ ബന്ധങ്ങളിൽ (Relationships). പങ്കാളിയുടെയോ സുഹൃത്തുക്കളുടെയോ എല്ലാ രഹസ്യങ്ങളും അറിയണമെന്ന ദുശാഠ്യം പലപ്പോഴും ദൃഢമായ ബന്ധങ്ങളെപ്പോലും തകർക്കുന്നു. ചില കാര്യങ്ങൾ ചോദിക്കാതിരിക്കുന്നതാണ്, ചില വാതിലുകൾ തുറക്കാതിരിക്കുന്നതാണ് ആ ബന്ധത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സൗന്ദര്യം. അതുപോലെ തന്നെ പ്രകൃതി ചൂഷണവും. ഭൂമിയിലുള്ളതെല്ലാം കുഴിച്ചെടുത്ത് വിൽക്കാൻ നമുക്ക് ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയുണ്ട്. പക്ഷേ, വരും തലമുറയ്ക്കായി ചിലത് നാം കരുതിവെക്കേണ്ടതുണ്ട്. എല്ലാ വാതിലുകളും തുറക്കാനുള്ളതല്ല.
പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ രാജാക്കന്മാർക്ക് ആ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ എടുത്ത് സ്വന്തം കൊട്ടാരങ്ങൾ സ്വർണ്ണം പൂശാമായിരുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ധനികരായി അവർക്ക് വാഴാമായിരുന്നു. എന്നാൽ അവർ ക്ഷേത്രത്തിൽ പോകുമ്പോൾ, കാലിലെ പൊടിപോലും ക്ഷേത്രത്തിന്റേതാണെന്ന് കരുതി അത് തട്ടിക്കളഞ്ഞിട്ടാണ് കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയിരുന്നത്. അധികാരം എന്നത് അനുഭവിക്കാനുള്ളതല്ല, മറിച്ച് സംരക്ഷിക്കാനുള്ളതാണെന്ന (Leadership as a Guardianship) വലിയ പാഠമാണ് അവർ കാണിച്ചുതന്നത്. ഇന്നത്തെ കോർപ്പറേറ്റ് ലോകത്തും രാഷ്ട്രീയത്തിലും ഇല്ലാത്തതും ഈ ‘പത്മനാഭദാസ’ മനോഭാവമാണ്.
ബി നിലവറയുടെ ഇരുമ്പുവാതിലുകൾക്ക് പിന്നിൽ അനന്തൻ എന്ന സർപ്പരാജൻ ഇപ്പോഴും കാവലിരിപ്പുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവരുണ്ട്. ആ വാതിൽ തുറക്കുന്നത് വലിയ വിനാശത്തിന് കാരണമാകുമെന്നും അവർ പറയുന്നു. ആ വാതിലിനപ്പുറം സ്വർണ്ണമായാലും ശൂന്യതയായാലും, അത് മനുഷ്യന്റെ അത്യാഗ്രഹത്തിന് മുന്നിൽ വലിയൊരു ചോദ്യചിഹ്നമായി നിലനിൽക്കുന്നു. എല്ലാം വെട്ടിപ്പിടിക്കാൻ ഓടുന്ന ആധുനിക മനുഷ്യനോട്, അടഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ആ വാതിൽ നിശ്ശബ്ദമായി പറയുന്നുണ്ട്: “നിന്റെ കണ്ണുകൾക്ക് കാണാനാവാത്ത, നിന്റെ ബുദ്ധിക്ക് അളക്കാനാവാത്ത ചില സത്യങ്ങൾ ഈ പ്രപഞ്ചത്തിലുണ്ട്. അതിനുമുന്നിൽ അഹങ്കാരം വെടിഞ്ഞ്, ദിവാകരമുനിയെപ്പോലെ വിനയാന്വിതനാവുക.” ഭക്തിയുടെ മാത്രമല്ല, പ്രകൃതിയുടെയും മനുഷ്യത്വത്തിന്റെയും അതിരുകൾ എവിടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നതെന്ന് ആ പൂട്ടിയ വാതിലുകൾ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും.
