തക്ഷശിലയിലെ മഹാവിദ്യാലയത്തിന്റെ ഇരുളടഞ്ഞ ഇടനാഴികളിലൊന്നിൽ ആചാര്യൻ ചാണക്യൻ നിശബ്ദനായി നിൽക്കുകയായിരുന്നു. സന്ധ്യയുടെ മങ്ങൽ വീണുതുടങ്ങിയ ആ സമയത്ത്, അകലെ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ ധ്വനി അന്തരീക്ഷത്തിൽ അലിഞ്ഞുചേരുന്നുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ അതിൽ നിന്നെല്ലാം വ്യത്യസ്തമായി മുറ്റത്ത് പൊട്ടിച്ചിരികളുടെയും ഉച്ചത്തിലുള്ള സംസാരത്തിന്റെയും വലിയൊരു മേളമാണ് നടക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ, വിലകൂടിയ പട്ടുചേല ചുറ്റിയ ദേവദത്തൻ എന്ന യുവവിദ്യാർത്ഥി തന്റെ സുഹൃദ്വലയത്തിന് നടുവിൽ നിന്ന് എന്തോ വീരവാദം മുഴക്കുകയാണ്. “എന്റെ പിതാവിന്റെ കപ്പലുകൾ ഇന്നലെയും മഗധയിൽ നങ്കൂരമിട്ടു. അതിൽ നിറയെ പവിഴവും മുത്തുകളുമാണ്. എനിക്ക് ഈ ലോകത്ത് നേടാൻ കഴിയാത്തതായി ഒന്നുമില്ല!” അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവനെ പുകഴ്ത്താനും, അവന്റെ ഓരോ വാക്കുകൾക്കും കയ്യടിക്കാനും അവിടെ നൂറുകണക്കിന് യുവാക്കളുണ്ട്. ദേവദത്തന്റെ അച്ഛൻ മഗധയിലെ വലിയൊരു വ്യാപാരിയാണ്. അക്ഷയമായ സമ്പത്തിന്റെ പിൻബലമുള്ളതുകൊണ്ട് തന്നെ അവന് ചുറ്റും എപ്പോഴും ആളുകളുടെ വലിയൊരു തിരക്കാണ്. ഈ കാഴ്ച കണ്ട് ആചാര്യന്റെ ചുണ്ടിൽ നേർത്തൊരു പുഞ്ചിരി വിടർന്നു. പരിഹാസത്തിന്റെ പുഞ്ചിരി. കാരണം, മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിനെയും അതിന്റെ കാപട്യങ്ങളെയും ആ മഹാഗുരുവിനെക്കാൾ നന്നായി മറ്റാർക്കാണ് അറിയുക?
പിറ്റേദിവസം രാവിലെ വിദ്യാഭ്യാസം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങാൻ ഒരുങ്ങുകയായിരുന്ന ദേവദത്തനെ ചാണക്യൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് വിളിപ്പിച്ചു. ചന്ദനത്തിരികളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ആ ചെറിയ കുടിലിന്റെ ലാളിത്യം ദേവദത്തന്റെ ആഡംബരവേഷവുമായി തീർത്തും പൊരുത്തപ്പെടാത്തതായിരുന്നു. ഗുരുകുലത്തിലെ ഏറ്റവും മിടുക്കനായ വിദ്യാർത്ഥികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു അവൻ, എന്നാൽ സമ്പത്തിന്റെ അഹങ്കാരം അവന്റെ കണ്ണുകളെ അന്ധമാക്കിയിരുന്നു. ഗുരുവിന്റെ മുന്നിൽ ഭവ്യതയോടെ നിന്ന അവനോട് ചാണക്യൻ തികഞ്ഞ ശാന്തതയോടെ ചോദിച്ചു, “ദേവദത്താ, നിനക്ക് ഈ ലോകത്ത് എത്ര സുഹൃത്തുക്കളുണ്ട്?”
ഒരു നിമിഷം പോലും ആലോചിക്കാതെ, തികഞ്ഞ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ അവൻ മറുപടി നൽകി, “എനിക്ക് നൂറുകണക്കിന് സുഹൃത്തുക്കളുണ്ട് ആചാര്യാ. ഇന്നലെ അങ്ങ് കണ്ടില്ലേ എനിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ആൾക്കൂട്ടം? എനിക്കുവേണ്ടി സ്വന്തം ജീവൻ പോലും നൽകാൻ തയ്യാറുള്ളവരാണ് അവരെല്ലാവരും. എന്റെ ഒരു വാക്കിന് വേണ്ടി അവർ കാതോർത്തു നിൽക്കുകയാണ്. അങ്ങേക്ക് അതിൽ എന്തെങ്കിലും സംശയമുണ്ടോ?”
സമ്പത്തിന്റെ സ്നേഹിതർ
ചാണക്യൻ തന്റെ തീക്ഷ്ണമായ കണ്ണുകളോടെ അവനെ നോക്കി. ആ നോട്ടത്തിൽ ആയിരം വാളുകളുടെ മൂർച്ചയുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, “സമ്പത്തുള്ളപ്പോൾ ശത്രുക്കൾ പോലും സുഹൃത്തുക്കളെപ്പോലെ അഭിനയിക്കും. മധുരമുള്ള പുഷ്പങ്ങൾക്ക് ചുറ്റും വണ്ടുകൾ പാറിക്കളിക്കുന്നതുപോലെയാണത്. ഈ കാണുന്നവരൊക്കെ നിന്റെ യഥാർത്ഥ സുഹൃത്തുക്കളാണോ അതോ നിന്റെ അച്ഛന്റെ സമ്പത്തിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളാണോ എന്ന് നീ എപ്പോഴെങ്കിലും ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ ദേവദത്താ?”
ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവദത്തൻ ഞെട്ടി. തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളുടെ സ്നേഹത്തിൽ അവന് അത്രത്തോളം വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു. നേരിയ ഈർഷ്യയോടെ അവൻ പറഞ്ഞു, “ഇല്ല ഗുരോ, എന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ അങ്ങനെയുള്ളവരല്ല. അവർ എന്നെ എന്റെ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ പേരിലാണ് സ്നേഹിക്കുന്നത്, അല്ലാതെ എന്റെ പണത്തിന്റെ പേരിലല്ല. എന്റെ കഴിവുകളെയാണ് അവർ ബഹുമാനിക്കുന്നത്.”
“എങ്കിൽ നമുക്കതൊന്ന് പരീക്ഷിക്കാം,” ചാണക്യൻ ഒരു വെല്ലുവിളി പോലെ പറഞ്ഞു. “ഇന്ന് രാത്രി നീ നിന്റെ വിലകൂടിയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം മാറ്റി, മുഷിഞ്ഞതും കീറിയതുമായ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കണം. നിന്റെ ശരീരത്തിലുള്ള സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ എല്ലാം ഊരിവയ്ക്കണം. എന്നിട്ട് അർദ്ധരാത്രിയിൽ നിന്റെ ഏറ്റവും അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളുടെ വീടുകളിൽ ചെന്ന് വാതിലിൽ മുട്ടണം. അച്ഛന്റെ കപ്പലുകളെല്ലാം കടൽക്കൊള്ളക്കാർ നശിപ്പിച്ചെന്നും, രാജാവ് നിങ്ങളുടെ സ്വത്തുക്കളെല്ലാം കണ്ടുകെട്ടിയെന്നും, ഇപ്പോൾ കഴിക്കാൻ ഒരു നേരത്തെ ആഹാരം പോലുമില്ലെന്നും നീ അവരോട് പറയണം. എന്നിട്ട് അവർ നിന്നെ എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കുന്നു എന്ന് നിരീക്ഷിക്കുക.”
ഇരുളടഞ്ഞ രാത്രിയിലെ പരീക്ഷണം
ദേവദത്തന് തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെ പരീക്ഷിക്കാൻ ഒട്ടും താല്പര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. തന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ തന്നെ സ്നേഹത്തോടെ സ്വീകരിക്കുമെന്ന് അവന് ഉറപ്പായിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് ധിക്കരിക്കാൻ അവന് കഴിയില്ലായിരുന്നു. അന്ന് രാത്രി ആകാശം കറുത്തിരുണ്ടു. നല്ല മഴയും ശക്തമായ കാറ്റുമുണ്ടായിരുന്നു. ഇടിമിന്നലിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ മരങ്ങൾ ഭയാനകമായ രൂപങ്ങൾ പൂണ്ടു. ദേവദത്തൻ തന്റെ വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം മാറ്റി, ഒരു യാചകനെപ്പോലെ കീറിയ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു. മുഖത്ത് അല്പം കരിയും ചെളിയും പുരട്ടി. കൊടും തണുപ്പിൽ വിറച്ചുകൊണ്ട് അവൻ തന്റെ ഉറ്റസുഹൃത്തായ സോമദത്തന്റെ വീടിന്റെ പടിവാതിലിലെത്തി. എല്ലാ ദിവസവും ദേവദത്തന്റെ ചിലവിൽ മൃഷ്ടാന്നഭോജനം കഴിച്ചിരുന്നവനാണ് സോമദത്തൻ.
അവൻ വലിയ ഇരുമ്പുവാതിലിൽ ശക്തിയായി മുട്ടി. ഏറെ നേരത്തെ കാത്തിരിപ്പിനൊടുവിൽ ഉറക്കച്ചടവോടെ സോമദത്തൻ വാതിൽ തുറന്നു. മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന യാചകനെപ്പോലെയുള്ള രൂപം തന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്ത് ദേവദത്തനാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ അമ്പരന്നു. ദേവദത്തൻ സങ്കടം അഭിനയിച്ചുകൊണ്ട് ഗദ്ഗദകണ്ഠനായി പറഞ്ഞു, “മിത്രമേ, എന്റെ കുടുംബം തകർന്നു. അച്ഛന്റെ കപ്പലുകൾ കടലിൽ മുങ്ങി. ഞങ്ങൾ വലിയ കടക്കെണിയിലായി. രാജഭടന്മാർ എന്നെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ അന്വേഷിച്ച് നടക്കുകയാണ്. ഇന്നത്തെ രാത്രി എനിക്ക് നിന്റെ വീട്ടിൽ ഒരു അഭയം തരണം. എനിക്ക് വല്ലാതെ വിശക്കുന്നുമുണ്ട്.”
ഇതുകേട്ടയുടനെ സോമദത്തന്റെ മുഖഭാവം മാറി. അവന്റെ കണ്ണുകളിലെ സ്നേഹവും ബഹുമാനവും പെട്ടെന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായി. അവിടെ ഭയവും വെറുപ്പും നിഴലിച്ചു. “അയ്യോ, എന്റെ വീട്ടിൽ ഇപ്പോൾ തീരെ സ്ഥലമില്ല ദേവദത്താ. മാത്രമല്ല, രാജഭടന്മാർ നിന്നെ അന്വേഷിച്ച് ഇവിടെ വന്നാൽ അത് എന്റെ കുടുംബത്തിനും വലിയ ആപത്താകും. എന്റെ അച്ഛൻ അറിഞ്ഞാൽ എന്നെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കും. നീ വേറെ എവിടെയെങ്കിലും പോയി ഒളിക്കുന്നതാണ് നല്ലത്.” ഇത്രയും പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൻ ദേവദത്തന്റെ മുഖത്തേക്ക് വലിയ ശബ്ദത്തോടെ വാതിലടച്ചു.
കൊഴിഞ്ഞുപോകുന്ന മുഖംമൂടികൾ
ദേവദത്തന് തന്റെ കണ്ണുകളെയും കാതുകളെയും വിശ്വസിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഹൃദയത്തിൽ ഒരു വലിയ കല്ല് വച്ചതുപോലെയുള്ള വേദനയോടെ അവൻ അടുത്ത സുഹൃത്തിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് നടന്നു. അവിടെയും സമാനമായ അനുഭവമാണ് അവനെ കാത്തിരുന്നത്. “ഭാര്യയ്ക്ക് സുഖമില്ല”, “എന്റെ കയ്യിലും ഇപ്പോൾ പണമില്ല”, “നാളെ രാവിലെ വരാം, ഇപ്പോൾ നീ ഇവിടുന്ന് പോകൂ” എന്നിങ്ങനെ പലവിധത്തിലുള്ള ഒഴിവുകഴിവുകൾ പറഞ്ഞ് ഓരോരുത്തരും അവനെ ഒഴിവാക്കി. ഇന്നലെ വരെ അവനെ പുകഴ്ത്തിപ്പാടിയിരുന്ന നൂറോളം സുഹൃത്തുക്കളുടെ വാതിലുകളിൽ ആ ഇരുണ്ട രാത്രിയിൽ അവൻ മുട്ടിവിളിച്ചു. എന്നാൽ ഒരാൾ പോലും അവന് ഒരു തുള്ളി വെള്ളം നൽകാനോ, വീടിന്റെ വരാന്തയിൽ ഇരിക്കാൻ അനുവദിക്കാനോ തയ്യാറായില്ല.
മഴ നനഞ്ഞ്, തണുത്തുവിറച്ച്, ഹൃദയം തകർന്ന് ദേവദത്തൻ തെരുവിലൂടെ നടന്നു. പണവും പ്രതാപവും നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ ഈ ലോകത്ത് തനിക്ക് യാതൊരു വിലയുമില്ലെന്ന നഗ്നമായ സത്യം അവനെ വല്ലാതെ പൊള്ളിച്ചു. തന്റെ അഹംഭാവം എത്രമാത്രം അർത്ഥശൂന്യമായിരുന്നു എന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അവൻ അഭിമാനിച്ചിരുന്ന സൗഹൃദങ്ങളെല്ലാം വെറും മണൽക്കൊട്ടാരങ്ങളായിരുന്നു.
അവസാനം, അവൻ നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള ഒരു ചെറിയ കുടിലിന് മുന്നിലെത്തി. അത് ചാരുദത്തൻ എന്നൊരു പാവപ്പെട്ട വിദ്യാർത്ഥിയുടെ വീടായിരുന്നു. ദേവദത്തൻ പലപ്പോഴും തന്റെ സമ്പത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ ചാരുദത്തന്റെ ദാരിദ്ര്യത്തെ കളിയാക്കുകയും സദസ്സുകളിൽ വെച്ച് അവഗണിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. യാതൊരു പ്രതീക്ഷയുമില്ലാതെ, കേവലം തളർച്ച മാറ്റാൻ വേണ്ടി മാത്രം അവൻ ആ ചെറിയ മുളവാതിലിൽ മുട്ടി.
വാതിൽ തുറന്ന ചാരുദത്തൻ, മഴയത്ത് വിറച്ചുനിൽക്കുന്ന ദേവദത്തനെ കണ്ട് ഞെട്ടി. യാതൊരു മടിയും കൂടാതെ അവൻ വേഗം ദേവദത്തനെ വീട്ടിനകത്തേക്ക് കൂട്ടിയിറക്കി. മൺവിളക്കിന്റെ മങ്ങിയ വെളിച്ചത്തിൽ അവൻ ഒരു ഉണങ്ങിയ തുണി നൽകി ദേവദത്തനെ തുടച്ചുതുടർത്തി. തന്റെ കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന ചെറിയൊരു പാത്രത്തിലെ കഞ്ഞിയുടെ പകുതി അവന് കുടിക്കാൻ നൽകി. ആ കഞ്ഞിക്ക് അമൃതിന്റെ സ്വാദുള്ളതായി ദേവദത്തന് തോന്നി. ദേവദത്തൻ താൻ തയ്യാറാക്കി വച്ച കള്ളക്കഥ ചാരുദത്തനോടും പറഞ്ഞു.
അത് കേട്ട് ചാരുദത്തൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവന്റെ കൈകളിൽ മുറുകെ പിടിച്ചു പറഞ്ഞു, “സങ്കടപ്പെടേണ്ട മിത്രമേ. സമ്പത്ത് വരും പോകും. അത് ശാശ്വതമല്ല. നിനക്ക് എന്ത് ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിലും എന്റെ ഈ ചെറിയ കുടിലിൽ വരാം. എന്റെ കയ്യിലുള്ളതിന്റെ പാതി ഞാൻ നിനക്ക് തരാം. രാജഭടന്മാർ വന്നാൽ നമുക്കൊരുമിച്ച് നേരിടാം. നമുക്ക് ഒരുമിച്ച് അധ്വാനിച്ച് ഈ പ്രതിസന്ധിയെ മറികടക്കാം. നീ ഒരിക്കലും ഒറ്റയ്ക്കല്ല.”
ദേവദത്തന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ ഒഴുകാൻ തുടങ്ങി. അത് മഴവെള്ളമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് തിരിച്ചറിവിന്റെ ചുടു കണ്ണീരായിരുന്നു. തന്റെ യഥാർത്ഥ സുഹൃത്ത് ആരാണെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞ നിമിഷമായിരുന്നു അത്.
ആപത്ത് എന്ന ഉരകല്ല്
പിറ്റേദിവസം രാവിലെ ദേവദത്തൻ ചാണക്യന്റെ മുന്നിലെത്തി. അവന്റെ മുഖത്ത് പഴയ അഹങ്കാരത്തിന്റെ ലാഞ്ചന പോലുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അഹങ്കാരിയായ ഒരു യുവാവിന് പകരം വിനീതനായ ഒരു വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു അവിടെ നിന്നിരുന്നത്. അവൻ ഗുരുവിന്റെ കാൽക്കൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു, പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ചാണക്യൻ അവനെ സ്നേഹത്തോടെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് തന്റെ പ്രസിദ്ധമായ ആ ശ്ലോകം ചൊല്ലി:
“ജാനീയാത് പ്രേഷണേ ഭൃത്യാൻ, ബാന്ധവാൻ വ്യസനാഗമേ,
മിത്രം ചാപത്തികാലേഷു, ഭാര്യം ച വിഭവക്ഷയേ.”
“ഒരു വേലക്കാരനെ അവന്റെ ജോലിയിലുള്ള ആത്മാർത്ഥതയിലൂടെ വേണം തിരിച്ചറിയാൻ. ബന്ധുക്കളെ അവശതകളിലും, സുഹൃത്തിനെ ആപത്തുകാലത്തും, ഭാര്യയെ സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെടുമ്പോഴും പരീക്ഷിച്ചറിയണം.” ചാണക്യൻ വിശദീകരിച്ചു.
മനുഷ്യന്റെ ഏറ്റവും വലിയ അബദ്ധം എന്താണെന്നാൽ, സന്തോഷത്തിന്റെ നാളുകളിൽ തനിക്ക് ചുറ്റും കൂടുന്നവരെല്ലാം തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്നേഹിതരാണെന്ന് അവൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. എന്നാൽ യഥാർത്ഥ സുഹൃത്ത് എന്നത് ഒരു ഉരകല്ലാണ് (Touchstone). സ്വർണ്ണം തീയിലിട്ട് ഉരുക്കുമ്പോഴാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ തിളക്കം പുറത്തുവരുന്നത്. അതുപോലെ, നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ പ്രതിസന്ധികൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥ സുഹൃത്തുക്കളെ നമുക്ക് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കുക. ഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ നിൽക്കുന്ന ഒരു മരത്തിൽ ധാരാളം പക്ഷികൾ ചേക്കേറും. അവ അവിടെ പാട്ടുപാടുകയും ബഹളമുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യും. എന്നാൽ ആ മരത്തിലെ പഴങ്ങൾ തീർന്നാൽ, അല്ലെങ്കിൽ മരം ഉണങ്ങിപ്പോയാൽ ഒരു പക്ഷി പോലും അവിടെ അവശേഷിക്കില്ല. ഇത് പ്രകൃതിനിയമമാണ്. മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിനും ഈ പ്രകൃതിനിയമം ബാധകമാണ്.
ഇന്നത്തെ ലോകത്തിലെ വ്യാജമുഖങ്ങൾ
സഹസ്രാബ്ദങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ചാണക്യൻ നൽകിയ ഈ പാഠം ഇന്നത്തെ ആധുനിക സമൂഹത്തിൽ എത്രമാത്രം പ്രസക്തമാണെന്ന് ചിന്തിച്ചുനോക്കൂ. നമ്മൾ ജീവിക്കുന്നത് വെർച്വൽ ലോകത്തിന്റെയും (Virtual World) കൃത്രിമ ബന്ധങ്ങളുടെയും കാലഘട്ടത്തിലാണ്. ഒരു വ്യക്തി ഉയർന്ന പദവിയിലോ, നല്ലൊരു ബിസിനസ്സ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലപ്പത്തോ, അല്ലെങ്കിൽ അധികാര കസേരയിലോ ഇരിക്കുമ്പോൾ അവന് ചുറ്റും ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഉണ്ടാകും. ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിൽ അവർക്ക് ആയിരക്കണക്കിന് കണക്ഷനുകളും ഫോളോവേഴ്സും കാണും. വാരാന്ത്യങ്ങളിലെ പാർട്ടികളിൽ അവർക്കൊപ്പം സെൽഫി എടുക്കാൻ ആളുകൾ മത്സരിക്കും. അവരുടെ ഓരോ വാക്കുകളും വേദവാക്യമായി വാഴ്ത്തപ്പെടും.
എന്നാൽ ഒരു ദിവസം ആ ബിസിനസ്സ് തകർന്നാലോ? അല്ലെങ്കിൽ ആ ഉയർന്ന ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടാലോ? ഓഹരി വിപണിയിലോ മറ്റോ വലിയൊരു സാമ്പത്തിക തകർച്ച നേരിട്ടാലോ? ആ നിമിഷം മുതൽ ഫോൺ കോളുകൾ നിലയ്ക്കും. ഇന്നലെ വരെ ഒപ്പം നിന്ന് വിലകൂടിയ കോഫി കുടിച്ചവർ ഇന്ന് വഴിയിൽ കണ്ടാൽ മുഖം തിരിച്ചു നടക്കും. തകർച്ച നേരിടുന്ന പല സംരംഭകരും അനുഭവിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ മാനസിക വേദന തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക നഷ്ടമോർത്തല്ല, മറിച്ച് താൻ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ‘സുഹൃത്തുക്കൾ’ ഒറ്റ രാത്രികൊണ്ട് അപ്രത്യക്ഷരാകുന്നത് കാണുമ്പോഴാണ്. പ്രവാസജീവിതം കഴിഞ്ഞ് സമ്പാദ്യമെല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട് നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തുന്ന പലർക്കും ഈ തിക്താനുഭവം ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.
വിജയത്തിന്റെ കൊടുമുടിയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ എല്ലാവരും നമ്മുടെ കൂടെ ചിരിക്കാൻ ഉണ്ടാകും. എന്നാൽ പരാജയത്തിന്റെ ഇരുട്ടിലേക്ക് വീഴുമ്പോൾ, അന്ന് രാത്രി നമ്മുടെ ഫോണിലേക്ക് വരുന്ന ആ ഒന്നോ രണ്ടോ കോളുകൾ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥ സൗഹൃദം. “നീ ഒറ്റയ്ക്കല്ല, ഞാനുണ്ട് കൂടെ, നമുക്കിത് ശരിയാക്കാം” എന്ന് പറയുന്ന ആ ഒന്നോ രണ്ടോ പേർ മതി, ആയിരം വ്യാജ സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് പകരമായി.
നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്ത് ബാങ്ക് ബാലൻസോ, ആഡംബര കാറുകളോ, വലിയ വീടുകളോ അല്ല. പ്രതിസന്ധി ഘട്ടങ്ങളിൽ ഒരു ചോദ്യവും ചോദിക്കാതെ നമുക്കുവേണ്ടി വാതിൽ തുറന്നിടുന്ന കുറച്ച് മനുഷ്യരാണ്. ആപത്തുകാലത്ത് നമ്മെ ഉപേക്ഷിച്ചു പോകുന്നവരെക്കുറിച്ച് ഓർത്ത് ഒരിക്കലും ദുഃഖിക്കരുത്, കാരണം ഒരു വലിയ ഭാരമാണ് അന്ന് നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുപോയത്. പ്രകൃതി തന്നെ നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലെ കളകളെ പറിച്ചു മാറ്റുന്ന പ്രക്രിയയാണ് ഓരോ പ്രതിസന്ധിയും. നാളെ നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ പണവും പ്രതാപവും എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, എത്രപേർ നിങ്ങൾക്കുവേണ്ടി തങ്ങളുടെ വീടിന്റെ വാതിൽ തുറന്നിടുമെന്ന് ഇന്ന് തന്നെ സ്വയം ചോദിച്ചു നോക്കുക. ആ ഉത്തരത്തിലുണ്ട് നിങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സമ്പാദ്യം.
