കുരുസഭയിൽ സൂചി വീണാൽ കേൾക്കുന്ന നിശബ്ദത. സ്വർണ്ണത്തൂണുകളിൽ തട്ടി പ്രതിധ്വനിക്കുന്ന ശ്വാസനിശ്വാസങ്ങളുടെ ശബ്ദം മാത്രം ആ വലിയ കൊട്ടാരത്തിൽ മുഴങ്ങിക്കേട്ടു. ധർമ്മപുത്രരുടെ നെറ്റിയിൽ വിയർപ്പുകണങ്ങൾ പൊടിയുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകൾ അനിശ്ചിതത്വത്താൽ പിടയുകയാണ്. മറുവശത്ത് ദുര്യോധനന്റെ കണ്ണുകളിൽ വിജയത്തിന്റെ ആർത്തിയും അഹങ്കാരവും ജ്വലിച്ചുനിൽക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ സഭയിൽ, ഈ സംഘർഷങ്ങൾക്കിടയിലും ഏറ്റവും ശാന്തനായി നിന്നത് ഒരാൾ മാത്രമായിരുന്നു. അയാളുടെ ചുണ്ടുകളിൽ ഒരു പതിവ് പുഞ്ചിരിയുണ്ടായിരുന്നു; ആരെയും മയക്കുന്ന, എന്നാൽ ആർക്കും പിടികൊടുക്കാത്ത ഒരു നിഗൂഢ പുഞ്ചിരി. ആനക്കൊമ്പിൽ തീർത്ത പകിടകൾ അയാളുടെ വലതുകൈക്കുള്ളിൽ കിടന്ന് പരസ്പരം ഉരസി ശബ്ദമുണ്ടാക്കി. ‘ക്ലക്ക്… ക്ലക്ക്…’ ആ ശബ്ദം ഹസ്തിനപുരത്തിന്റെ മരണമണിയാണെന്ന് അന്ന് ആരും തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല.
“അവകാശമില്ലാത്തതൊന്നും ഞാൻ ചോദിക്കില്ല ധർമ്മപുത്രാ… പകിട ഉരുട്ടുക,” അയാൾ വളരെ ശാന്തനായി, എന്നാൽ ദൃഢതയോടെ പറഞ്ഞു. ആ പുഞ്ചിരിക്ക് പിന്നിൽ എരിഞ്ഞിരുന്നത് മഹാഭാരതം കണ്ട ഏറ്റവും വലിയ പ്രതികാരഗ്നിയായിരുന്നു എന്ന് സർവ്വജ്ഞാനിയായ ഭീഷ്മർ പോലും അന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. ഹസ്തിനപുരത്തിലെ സിംഹാസനത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള പാണ്ഡവ-കൗരവ പോരാട്ടമായിരുന്നില്ല അവിടെ നടന്നിരുന്നത്; മറിച്ച് ദശാബ്ദങ്ങളായി ഉള്ളിലൊതുക്കിയ, നീറിപ്പുകയുന്ന ഒരുവന്റെ പകയുടെ അവസാനത്തെ അദ്ധ്യായമായിരുന്നു അത്. സ്വന്തം സർവ്വനാശത്തിലേക്കാണ്, കുരുതിക്കളത്തിലേക്കാണ് കുരുവംശം നടന്നടുക്കുന്നതെന്ന് അവർ അറിഞ്ഞില്ല. ഈ ബുദ്ധിയാസൂത്രണം ചെയ്തത് ഹസ്തിനപുരത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട അമ്മാവനായിരുന്നു—ഗാന്ധാര രാജ്യത്തിന്റെ അധിപൻ, ശകുനി.
ഗാന്ധാരത്തിലെ കണ്ണീരും ഇരുണ്ട കാരാഗൃഹവും
ശകുനിയുടെ കഥ തുടങ്ങുന്നത് വെളിച്ചം നിറഞ്ഞ ഈ ചൂതുകളി സഭയിൽ നിന്നല്ല, മറിച്ച് ഗാന്ധാരത്തിലെ വെളിച്ചം കടക്കാത്ത ഇരുണ്ട ഒരു കാരാഗൃഹത്തിൽ നിന്നാണ്. കുരുവംശത്തിന്റെ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മർ, അന്ധനായ ധൃതരാഷ്ട്രർക്ക് വധുവായി ഗാന്ധാരിയെ ചോദിക്കാൻ ഗാന്ധാരത്തിലേക്ക് വരുന്നു. എന്നാൽ ഗാന്ധാരിയുടെ ജാതകത്തിലെ ഒരു ദോഷം കാരണം, ആദ്യം ഒരു ആടിനെയോ മരത്തെയോ വിവാഹം കഴിപ്പിച്ച ശേഷമേ യഥാർത്ഥ വിവാഹം നടത്താവൂ എന്നൊരു വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു. ഗാന്ധാര രാജാവായ സുബലൻ തന്റെ മകളുടെ നന്മയ്ക്കായി അപ്രകാരം ചെയ്തു. ഇതറിഞ്ഞ ഭീഷ്മർ, ഹസ്തിനപുരത്തെ അപമാനിച്ചതായി കരുതി രോഷാകുലനായി. പ്രതികാരമായി സുബലനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നൂറ് പുത്രന്മാരെയും ഭീഷ്മർ ബന്ധികളാക്കി ഹസ്തിനപുരത്തെ കാരാഗൃഹത്തിൽ അടച്ചു.
അവർക്ക് നൽകിയിരുന്നത് പ്രതിദിനം ഓരോരുത്തർക്കും ഓരോ പിടി ധാന്യം മാത്രമായിരുന്നു. ഇരുട്ടും മരണത്തിന്റെ ഗന്ധവും നിറഞ്ഞ ആ കാരാഗൃഹത്തിൽ വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് ഗാന്ധാര രാജകുമാരന്മാർ ഓരോരുത്തരായി മരിച്ചുവീഴാൻ തുടങ്ങി. സഹോദരങ്ങളുടെ അഴുകിയ മൃതദേഹങ്ങൾക്കിടയിൽ കിടന്ന് സുബലൻ ഒരു തീരുമാനമെടുത്തു. ഈ ക്രൂരതയ്ക്ക് കുരുവംശത്തോട് പകരം ചോദിക്കാൻ ഒരാൾ ജീവനോടെ ഇരിക്കണം. അതിനായി ആ കാരാഗൃഹത്തിലെ ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാനും കൗശലക്കാരനുമായ മകനെ അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുത്തു. അതാണ് ശകുനി. പിറ്റേദിവസം മുതൽ എല്ലാവർക്കും ലഭിക്കുന്ന ആ ഒരുപിടി ധാന്യം മുഴുവനായും ശകുനിക്ക് നൽകാൻ സുബലൻ കൽപ്പിച്ചു. സ്വന്തം സഹോദരന്മാരും പിതാവും കണ്മുന്നിൽ പട്ടിണികിടന്ന് മരിക്കുന്നത് അവൻ നിസ്സഹായനായി നോക്കിനിന്നു. അവരുടെ ജീവന്റെ വിലയായിരുന്നു, അവരുടെ രക്തത്തിന്റെ രുചിയായിരുന്നു അവൻ കഴിച്ച ഓരോ മണി ധാന്യത്തിനും.
മരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് സുബലൻ ശകുനിയെ അരികിൽ വിളിച്ചു. തന്റെ മകന് ഈ പക ഒരിക്കലും മറക്കാതിരിക്കാൻ, ഒരിക്കലും വഴിതെറ്റി പോകാതിരിക്കാൻ സുബലൻ ഒരു കടുംകൈ ചെയ്തു. ഇരുമ്പുദണ്ഡെടുത്ത് തന്റെ കാലിലെ അസ്ഥിയിൽ അദ്ദേഹം ആഞ്ഞടിച്ചു. എല്ല് പൊട്ടുന്ന ശബ്ദം ആ കാരാഗൃഹത്തിൽ മുഴങ്ങി. വേദനകൊണ്ട് പുളഞ്ഞ ശകുനിയോട് പിതാവ് കണ്ണീരോടെ പറഞ്ഞു, “എന്റെ പ്രിയ പുത്രാ, നീ നടക്കുമ്പോഴെല്ലാം ഈ മുടന്ത് നിന്നെ ഹസ്തിനപുരം നമ്മളോട് ചെയ്ത ക്രൂരത ഓർമ്മിപ്പിക്കണം. എന്റെ മരണശേഷം എന്റെ വിരലുകളിലെ അസ്ഥികൾ കൊണ്ട് നീ പകിടകൾ ഉണ്ടാക്കണം. ആ പകിടകൾ നിന്റെ വിരൽത്തുമ്പുകൾ അനുസരിച്ചേ നൃത്തം വയ്ക്കൂ. ആ പകിടകൾ കൊണ്ട് നീ കുരുവംശത്തെ ഇല്ലാതാക്കണം.” അച്ഛന്റെ മൃതദേഹത്തിന് മുന്നിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ആ യുവാവ് ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു—ഹസ്തിനപുരത്തിന്റെ മണ്ണിൽ കുരുവംശത്തിന്റെ ചോരപ്പുഴ ഒഴുക്കുമെന്ന്. ആ പ്രതിജ്ഞയുടെ ഭാരമാണ് പിന്നീട് അയാളെ നയിച്ചത്.
ഹസ്തിനപുരത്തിലെ ചിരിക്കുന്ന അമ്മാവൻ
കാരാഗൃഹത്തിൽ നിന്നും മോചിതനായ ശകുനി ഗാന്ധാരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുപോയില്ല. പകരം തന്റെ സഹോദരിയായ ഗാന്ധാരിയെ സഹായിക്കാനെന്ന വ്യാജേന ഹസ്തിനപുരത്തിൽ തങ്ങി. അവിടെ അയാൾ ഒരു പുതിയ വേഷം കെട്ടി—എല്ലാവർക്കും പ്രിയങ്കരനായ, എപ്പോഴും തമാശകൾ പറയുന്ന, ദുര്യോധനനെ ജീവനുതുല്യം സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരു അമ്മാവൻ. ഉള്ളിലെ തിളച്ചുമറിയുന്ന അഗ്നിപർവ്വതം അയാൾ ആർക്കും കാണിച്ചുകൊടുത്തില്ല. തന്റെ കുടുംബത്തെ ഇല്ലാതാക്കിയ ഭീഷ്മരുടെ മുന്നിലൂടെ അയാൾ എന്നും പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് നടന്നു. ‘തക്… തക്…’ എന്ന് ഊന്നുവടി കുത്തിയുള്ള അയാളുടെ നടത്തത്തിൽ ഒളിഞ്ഞിരുന്ന ഭീകരത ആരും മനസ്സിലാക്കിയില്ല.
ദുര്യോധനനായിരുന്നു ശകുനിയുടെ ഏറ്റവും മൂർച്ചയേറിയ ആയുധം. കുട്ടിക്കാലം മുതൽ ദുര്യോധനന്റെ മനസ്സിൽ പാണ്ഡവരോടുള്ള അസൂയയുടെയും വെറുപ്പിന്റെയും വിഷവിത്തുകൾ പാകിയത് അയാളായിരുന്നു. “എന്റെ മകനേ, ഈ സാമ്രാജ്യം നിനക്ക് മാത്രം അവകാശപ്പെട്ടതാണ്,” എന്ന് നിരന്തരം ചെവിയിലോതി അയാൾ ദുര്യോധനനെ അന്ധനാക്കി. ഭീമന് വിഷം നൽകിയതിന് പിന്നിലും, അരക്കില്ലം തീയിട്ടതിന് പിന്നിലും ഈ അമ്മാവന്റെ തലച്ചോറായിരുന്നു പ്രവർത്തിച്ചത്. ദുര്യോധനൻ കരുതിയിരുന്നത് തന്റെ അമ്മാവൻ തനിക്ക് വേണ്ടി എന്തും ചെയ്യാൻ തയ്യാറുള്ള സ്നേഹനിധിയാണെന്നാണ്. എന്നാൽ സത്യം അതായിരുന്നില്ല. ശകുനിക്ക് കൗരവരോടോ പാണ്ഡവരോടോ യാതൊരു സ്നേഹവുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇരുവിഭാഗവും തമ്മിൽ തല്ലിമരിക്കണം, ഭീഷ്മർ നിർമ്മിച്ച ആ മഹാസാമ്രാജ്യം തകരണം—അതായിരുന്നു അയാളുടെ ഏക ലക്ഷ്യം.
ഒരു വലിയ മരം വെട്ടിവീഴ്ത്താൻ കോടാലി ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് പകരം, ആ മരത്തിന്റെ വേരുകളിൽ ചിതലുകളെ വളർത്തുകയാണ് ശകുനി ചെയ്തത്. വർഷങ്ങളോളം അയാൾ കാത്തിരുന്നു. ദുര്യോധനന്റെ ഓരോ തോൽവിയിലും അയാൾ കൂടെനിന്നു ആശ്വസിപ്പിച്ചു, വീണ്ടും പോരാടാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. തന്റെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് എത്താൻ എത്ര വർഷം വേണമെങ്കിലും കാത്തിരിക്കാൻ അയാൾ തയ്യാറായിരുന്നു. പ്രതികാരമെന്നത് തിളച്ചുമറിയുന്ന രക്തത്തിൽ ചെയ്യുന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് തണുത്തുറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, വ്യക്തമായ പദ്ധതിയോടെ നടപ്പിലാക്കേണ്ട ഒന്നാണെന്ന് അയാൾക്കറിയാമായിരുന്നു.
ചതുരംഗക്കളത്തിലെ അന്തിമ പോരാട്ടം
തന്റെ അച്ഛന്റെ അസ്ഥികൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച പകിടകൾ ശകുനി എപ്പോഴും കൂടെ കൊണ്ടുനടന്നു. ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം കണ്ട് അസൂയപൂണ്ട ദുര്യോധനനെ സമാധാനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ശകുനി പറഞ്ഞു, “ആയുധം കൊണ്ട് നേടാനാവാത്തത് ഞാൻ നിനക്ക് ബുദ്ധികൊണ്ട് നേടിത്തരാം. ധർമ്മപുത്രരെ നമുക്ക് ചൂതിന് വിളിക്കാം.” അങ്ങനെയാണ് മഹാഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ ആ ചൂതുകളി സഭ ആരംഭിക്കുന്നത്. ശകുനിക്കറിയാമായിരുന്നു യുധിഷ്ഠിരന്റെ ദൗർബല്യം എന്താണെന്ന്. ധർമ്മപുത്രരെ ചൂതിന് ക്ഷണിച്ചാൽ തന്റെ ക്ഷത്രിയ ധർമ്മം മുൻനിർത്തി അദ്ദേഹം അത് നിരസിക്കില്ലെന്ന് അയാൾ ഉറപ്പിച്ചിരുന്നു.
സഭയിൽ പകിടകൾ ഉരുളുമ്പോൾ ശകുനിയുടെ വിരലുകൾ മാന്ത്രികത സൃഷ്ടിച്ചു. ഓരോ തവണ പകിട വീഴുമ്പോഴും പാണ്ഡവർക്ക് അവരുടെ സമ്പത്തും രാജ്യവും സഹോദരന്മാരെയും സ്വന്തം ഭാര്യയെയും വരെ നഷ്ടപ്പെട്ടു. ദ്രൗപദിയുടെ വസ്ത്രാക്ഷേപം നടക്കുമ്പോൾ സഭയിലുള്ള എല്ലാവരും തലകുനിച്ചുനിന്നു. എന്നാൽ ശകുനിയുടെ കണ്ണുകളിൽ വിജയത്തിന്റെ തിളക്കമായിരുന്നു. പാഞ്ചാലിയുടെ രോദനം സഭയിൽ മുഴങ്ങിയപ്പോൾ, ഭീഷ്മർ നിസ്സഹായനായി തലതാഴ്ത്തി ഇരുന്നപ്പോൾ, ശകുനിയുടെ ഉള്ളിലെ പ്രതികാരദാഹി അലറിവിളിച്ചു ചിരിക്കുകയായിരുന്നു. കാരണം അയാൾക്കറിയാമായിരുന്നു, ദ്രൗപദിയുടെ കണ്ണീരിൽ കുരുവംശത്തിന്റെ ശവക്കുഴിയാണ് തോണ്ടപ്പെടുന്നതെന്ന്. കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധമെന്ന മഹാവിപത്തിലേക്ക് ഹസ്തിനപുരത്തെ തള്ളിവിടാൻ ആ ഒരൊറ്റ ചൂതുകളിയിലൂടെ അയാൾക്ക് സാധിച്ചു.
കാണാതെ പോയ സത്യം: ശകുനിയുടെ ധർമ്മം
ചരിത്രം ശകുനിയെ എപ്പോഴും ഒരു വില്ലനായി മാത്രമാണ് ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. വഞ്ചനയുടെയും കുതന്ത്രങ്ങളുടെയും പര്യായമായി ആ പേര് മാറി. എന്നാൽ ശകുനിയുടെ ഭാഗത്തുനിന്ന് ഒന്ന് ചിന്തിച്ചുനോക്കൂ. ധർമ്മം എന്നത് എപ്പോഴും വിജയിക്കുന്നവന്റെ പക്ഷത്താണ് എഴുതപ്പെടുന്നത്. യാതൊരു തെറ്റും ചെയ്യാത്ത തന്റെ പിതാവിനെയും സഹോദരന്മാരെയും ക്രൂരമായി കൊലപ്പെടുത്തിയവരോട് പകരം ചോദിക്കുന്നത് എങ്ങനെ അധർമ്മമാകും? സ്വന്തം കുടുംബം കണ്മുന്നിൽ പിടഞ്ഞുമരിക്കുന്നത് കണ്ട ഒരുവന്റെ മാനസികാവസ്ഥ എന്തായിരിക്കും? അയാൾക്ക് തന്റെ ജീവിതത്തിൽ നഷ്ടപ്പെടാൻ മറ്റൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. തന്റെ പിതാവിനെ കൊന്നവന്റെ വംശത്തെ വേരോടെ പിഴുതെറിയുക എന്നത് ഒരു പുത്രന്റെ ധർമ്മമല്ലേ എന്ന് അയാൾ വിശ്വസിച്ചു.
ശകുനിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആയുധം അയാളുടെ പകിടകളായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് അയാളുടെ അതിരില്ലാത്ത ക്ഷമയായിരുന്നു. സാധാരണ മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ കോപം പെട്ടെന്ന് പ്രകടിപ്പിക്കും. എന്നാൽ ശകുനി തന്റെ കോപത്തെ ഒരു ഊർജ്ജമാക്കി മാറ്റി ദശാബ്ദങ്ങളോളം സൂക്ഷിച്ചുവെച്ചു. ഭീഷ്മരെ പോലെയുള്ള അതികായന്മാർക്ക് മുന്നിൽ നേരിട്ടൊരു യുദ്ധത്തിന് നിന്നാൽ താൻ പരാജയപ്പെടുമെന്ന് അയാൾക്കറിയാമായിരുന്നു. അതിനാൽ അയാൾ ബുദ്ധിയുടെയും ക്ഷമയുടെയും പാത തിരഞ്ഞെടുത്തു. ശത്രുവിന്റെ കോട്ടയ്ക്കുള്ളിൽ കയറിപ്പറ്റി, അവരുടെ തന്നെ ആളുകളെ ഉപയോഗിച്ച് ആ കോട്ട തകർത്തു.
ഇന്നത്തെ ലോകത്തിലെ ശകുനിമാർ
ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് നടന്ന കഥയാണെങ്കിലും, ശകുനിയുടെ തന്ത്രങ്ങൾക്കും കാത്തിരിപ്പിനും ഇന്നത്തെ ലോകത്ത് വലിയ പ്രസക്തിയുണ്ട്. നമ്മുടെ തൊഴിലിടങ്ങളിലും വ്യക്തിജീവിതത്തിലും ഇത്തരം സ്വഭാവമുള്ള മനുഷ്യരെ നാം നിരന്തരം കണ്ടുമുട്ടാറുണ്ട്. എപ്പോഴും നമ്മോട് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് സംസാരിക്കുന്ന, നമ്മുടെ ഏറ്റവും വലിയ അഭ്യുദയകാംക്ഷിയാണെന്ന് നടിക്കുന്ന ആളുകൾ ചിലപ്പോൾ നമ്മെ തകർക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുകയാവാം. കോപിക്കുന്ന ശത്രുവിനെ നമുക്ക് പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാം, എന്നാൽ പുഞ്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുവിനെ തിരിച്ചറിയുക എളുപ്പമല്ല.
ഇന്നത്തെ കോർപ്പറേറ്റ് (Corporate) ലോകത്ത് പലപ്പോഴും നേരിട്ടുള്ള പോരാട്ടങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ നടക്കുന്നത് ബുദ്ധികൊണ്ടുള്ള നീക്കങ്ങളാണ്. ആധുനിക ശകുനിമാരെ തിരിച്ചറിയാൻ ചില കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട്:
- അമിത സ്നേഹം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർ: നിങ്ങളുടെ എല്ലാ തെറ്റുകളെയും ന്യായീകരിക്കുകയും, നിങ്ങളെ എപ്പോഴും പുകഴ്ത്തുകയും ചെയ്യുന്നവരെ സൂക്ഷിക്കുക.
- തെറ്റായ ഉപദേശങ്ങൾ നൽകുന്നവർ: നിങ്ങളെ എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരുമായി മത്സരിക്കാനും, പ്രതികാരം ചെയ്യാനും പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന സുഹൃത്തുക്കൾ.
- അവസരവാദികൾ: നിങ്ങളുടെ വിജയങ്ങളിൽ കൂടെ നിൽക്കുകയും, എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ തീരുമാനങ്ങളെ അവരുടെ സ്വാർത്ഥ താല്പര്യങ്ങൾക്കായി വളച്ചൊടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ.
ഒരു വ്യക്തി തന്റെ ലക്ഷ്യത്തിലെത്താൻ എത്രമാത്രം ക്ഷമയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നു എന്നത് അയാളുടെ വിജയത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. പെട്ടെന്നുള്ള പ്രതികരണങ്ങൾ പലപ്പോഴും നമ്മെ പരാജയത്തിലേക്ക് നയിക്കും. എന്നാൽ ഒരു ദീർഘകാല പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി, അതിനായി പടിപടിയായി നീങ്ങുന്നവർക്ക് അസാധ്യമായ പലതും നേടാൻ കഴിയും. ശകുനി നമുക്ക് നൽകുന്ന മുന്നറിയിപ്പ് ഇതാണ്—നിങ്ങളുടെ ചുറ്റുമുള്ളവരിൽ അമിതമായി ആരെയും വിശ്വസിക്കരുത്. അവരുടെ ഉപദേശങ്ങൾക്ക് പിന്നിലെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം ചിലപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ നാശമായിരിക്കാം. സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ (Social Media) കാലത്ത്, നമ്മുടെ ഓരോ വീഴ്ചയിലും ഉള്ളിലിരുന്ന് സന്തോഷിക്കുകയും പുറത്ത് സഹതാപം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ നിരവധിയാണ്.
അതുപോലെ തന്നെ പ്രതികാരമെന്നത് ഒരു വ്യക്തിയെ എങ്ങനെ കാർന്നുതിന്നുമെന്നും ഈ കഥ കാണിച്ചുതരുന്നു. തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടിയെടുക്കുന്നതിനിടയിൽ ശകുനിക്ക് തന്റെ ജീവിതം തന്നെയാണ് നഷ്ടമായത്. അയാൾക്ക് സന്തോഷകരമായ ഒരു കുടുംബജീവിതമോ സമാധാനമോ ലഭിച്ചില്ല. പക എന്നത് ഉള്ളിലിരുന്ന് എരിയുന്ന ഒരു തീയാണ്; അത് ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കുന്നതിന് മുൻപ് നമ്മെ തന്നെ നശിപ്പിക്കും.
കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിന്റെ അവസാന നാളുകളിൽ, ചോരമണക്കുന്ന ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വെച്ച് സഹദേവന്റെ കൈകൊണ്ടാണ് ശകുനി മരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ അയാളുടെ തലയറുക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ആ മുഖത്ത് ഒരു പുഞ്ചിരിയുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചില കഥകളിൽ പറയുന്നു. കാരണം അയാളുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായിരുന്നു. കുരുവംശം ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു, ഭീഷ്മർ ശരശയ്യയിലായി, ഹസ്തിനപുരം അനാഥമായി. വാളുകൾക്കും അമ്പുകൾക്കും ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തത് ഒരു മുടന്തന്റെ കാത്തിരിപ്പ് ചെയ്തുതീർത്തു. കാലം ആരെയും വെറുതെ വിടില്ല, എന്നാൽ ക്ഷമയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നവർക്ക് കാലത്തെപ്പോലും തങ്ങളുടെ വരുതിയിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കും. ആ വലിയ മനുഷ്യസമുദ്രത്തിൽ, ആനക്കൊമ്പ് പകിടകളുടെ ശബ്ദത്തേക്കാൾ ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങിയത് ഗാന്ധാര കാരാഗൃഹത്തിലെ ആ ഒറ്റപ്പെടലിന്റെ നിലവിളിയായിരുന്നു.
