ടെക് ലോകത്ത് ഇപ്പോൾ ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസിന്റെ (Artificial intelligence) സുവർണ്ണകാലമാണ്. പുതിയ ആശയങ്ങളുമായി ഓരോ ദിവസവും നിരവധി AI സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളാണ് രംഗപ്രവേശം ചെയ്യുന്നത്. ഈ കടുത്ത മത്സരത്തിനിടയിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാനും നിക്ഷേപകരെ ആകർഷിക്കാനും ഫൗണ്ടർമാർ പല പുതിയ തന്ത്രങ്ങളും പയറ്റുന്നുണ്ട്. അതിൽ ഏറ്റവും പുതിയതും വിചിത്രവുമായ ഒന്നാണ് ഒരേ ഫണ്ടിംഗ് റൗണ്ടിൽ സ്വന്തം കമ്പനിയുടെ ഓഹരികൾക്ക് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത വിലകൾ നിശ്ചയിക്കുക എന്നത്.
കേൾക്കുമ്പോൾ അതിശയം തോന്നാം. ഒരേ ഉൽപ്പന്നത്തിന് ഒരേ സമയം രണ്ട് വിലയോ? എന്നാൽ സിലിക്കൺ വാലിയിലെ പല മുൻനിര എഐ സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളും ഇപ്പോൾ ഈ വഴിയിലൂടെയാണ് മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്. ഇതൊരു പുതിയ കളിയാണ്, നിയമങ്ങൾ പലതും മാറ്റിയെഴുതുന്ന കളി.
എന്താണ് ഈ ഇരട്ടവില തന്ത്രം?
സാധാരണയായി ഒരു സ്റ്റാർട്ടപ്പ് പല ഘട്ടങ്ങളിലായാണ് ഫണ്ട് കണ്ടെത്തുന്നത്. സീരീസ് എ, സീരീസ് ബി എന്നിങ്ങനെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും കമ്പനിയുടെ മൂല്യം വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. ഓരോ റൗണ്ടിലും നിക്ഷേപകർക്ക് നൽകുന്ന ഓഹരിക്ക് ഒരു നിശ്ചിത വിലയുണ്ടാകും. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ കാര്യങ്ങൾ അങ്ങനെയല്ല.
ഈ പുതിയ രീതിയിൽ, ഒരു പ്രധാന നിക്ഷേപകൻ (Lead Investor) ഫണ്ടിംഗ് റൗണ്ടിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ മൂല്യത്തിൽ കമ്പനിയിൽ നിക്ഷേപിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, 450 മില്യൺ ഡോളർ മൂല്യത്തിൽ. അതേ റൗണ്ടിൽ തന്നെ, ഇതേ നിക്ഷേപകനും മറ്റ് വെഞ്ച്വർ ക്യാപിറ്റൽ (Venture Capital) സ്ഥാപനങ്ങളും ചെറിയൊരു തുക വളരെ ഉയർന്ന മൂല്യത്തിൽ നിക്ഷേപിക്കുന്നു. ഒരുപക്ഷേ, 1 ബില്യൺ ഡോളർ എന്ന ഭീമമായ മൂല്യത്തിൽ!
ഇവിടെയാണ് കളി മാറുന്നത്. ഫണ്ടിംഗ് കഴിഞ്ഞതായി പ്രഖ്യാപിക്കുമ്പോൾ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഈ ഉയർന്ന മൂല്യമായ 1 ബില്യൺ ഡോളറാണ് മുന്നോട്ട് വെക്കുന്നത്. അങ്ങനെ പേപ്പറിലെങ്കിലും അവർ ഒരു ‘യൂണികോൺ’ (Unicorn) ആയി മാറുന്നു. അതായത്, 1 ബില്യൺ ഡോളറിലധികം മൂല്യമുള്ള സ്റ്റാർട്ടപ്പ്. യഥാർത്ഥത്തിൽ കമ്പനിയുടെ ശരാശരി മൂല്യം ഇതിലും വളരെ താഴെയായിരിക്കുമെങ്കിലും, തലക്കെട്ടുകളിൽ നിറഞ്ഞുനിൽക്കാൻ ഈ ഉയർന്ന സംഖ്യ ധാരാളമാണ്.
യഥാർത്ഥ ഉദാഹരണങ്ങൾ
സിന്തറ്റിക്-കസ്റ്റമർ ഗവേഷണ രംഗത്തുള്ള ‘ആരു’ (Aaru) എന്ന സ്റ്റാർട്ടപ്പാണ് ഈ തന്ത്രം പയറ്റിയവരിൽ പ്രമുഖർ. റെഡ്പോയിന്റ് എന്ന നിക്ഷേപക സ്ഥാപനം അവരുടെ നിക്ഷേപത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം 450 മില്യൺ ഡോളർ മൂല്യത്തിലും, ബാക്കി തുക മറ്റ് നിക്ഷേപകരോടൊപ്പം 1 ബില്യൺ ഡോളർ മൂല്യത്തിലുമാണ് നിക്ഷേപിച്ചത്. എന്നാൽ പുറംലോകം അറിഞ്ഞത് ‘ആരു’ ഒരു യൂണികോൺ ആയി എന്ന വാർത്തയാണ്.
ഇതുപോലെ, ‘സെർവൽ’ (Serval) എന്ന AI-പവേർഡ് ഐടി ഹെൽപ്പ് ഡെസ്ക് സ്റ്റാർട്ടപ്പും സമാനമായ വഴി സ്വീകരിച്ചു. പ്രമുഖ നിക്ഷേപകരായ സെക്വോയ (Sequoia) 400 മില്യൺ ഡോളർ മൂല്യത്തിൽ നിക്ഷേപം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, കമ്പനി അതിന്റെ സീരീസ് ബി ഫണ്ടിംഗ് പ്രഖ്യാപിച്ചത് 1 ബില്യൺ ഡോളർ മൂല്യത്തിലായിരുന്നു.
എന്തിനാണ് ഈ окольный വഴി?
ഈ സങ്കീർണ്ണമായ എഐ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് മൂല്യനിർണ്ണയം രീതിക്ക് പിന്നിൽ പല ലക്ഷ്യങ്ങളുമുണ്ട്. ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ ഒരു കള്ളക്കളിയായി തോന്നാമെങ്കിലും, സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്കും നിക്ഷേപകർക്കും ഇതിൽ ചില നേട്ടങ്ങളുണ്ട്.
- വിപണിയിലെ മേധാവിത്വം: “ഞങ്ങൾ 1 ബില്യൺ ഡോളർ കമ്പനിയാണ്” എന്ന് പറയുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന സ്വീകാര്യത വളരെ വലുതാണ്. ഇത് എതിരാളികളെ മാനസികമായി തളർത്താനും മികച്ച ജീവനക്കാരെ ആകർഷിക്കാനും സഹായിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഐഐടി, ഐഐഎം പോലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്ന് കഴിവുറ്റവരെ ആകർഷിക്കാൻ ഇത്തരം ‘യൂണികോൺ’ പട്ടം വലിയൊരു ഘടകമാണ്.
- നിക്ഷേപകരുടെ മത്സരം: ഇന്ന് മികച്ച എഐ സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളിൽ പണം മുടക്കാൻ നിക്ഷേപകർ തമ്മിൽ വലിയ മത്സരമാണ്. ഈ മത്സരത്തിൽ വിജയിക്കാനുള്ള ഒരു തന്ത്രമാണിത്. പ്രധാന നിക്ഷേപകന് കുറഞ്ഞ വിലയിൽ കൂടുതൽ ഓഹരികൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ, സ്റ്റാർട്ടപ്പിന് ആവശ്യമായ ഉയർന്ന മൂല്യം എന്ന തലക്കെട്ടും ലഭിക്കുന്നു.
- സ്ഥാപകരുടെ സമയം ലാഭിക്കാം: തുടർച്ചയായി ഫണ്ടിംഗ് റൗണ്ടുകൾ നടത്തുന്നത് സ്ഥാപകരുടെ ഒരുപാട് സമയം അപഹരിക്കും. ഉൽപ്പന്നം വികസിപ്പിക്കുന്നതിലും ബിസിനസ്സ് വളർത്തുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിന് പകരം അവർക്ക് നിക്ഷേപകരുടെ പിന്നാലെ നടക്കേണ്ടി വരും. ഈ പുതിയ രീതിയിലൂടെ, രണ്ട് ഫണ്ടിംഗ് റൗണ്ടുകൾ ഒന്നായി ചുരുക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.
പ്രൈമറി വെൻഞ്ചേഴ്സിലെ ജനറൽ പാർട്ണറായ ജേസൺ ഷുമാൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, “ഇതൊരു അവിശ്വസനീയമായ തന്ത്രമാണ്. തലക്കെട്ടിലെ വലിയ സംഖ്യ കാണുമ്പോൾ തന്നെ, രണ്ടാമത്തെയും മൂന്നാമത്തെയും സ്ഥാനത്തുള്ള കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിൽ നിന്ന് മറ്റ് നിക്ഷേപകരെ പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കും.”
കുമിളയോ അതോ പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യമോ?
ഈ തന്ത്രത്തിന് വിമർശകരും കുറവല്ല. പലരും ഇതിനെ വിപണിയിലെ ഒരു കുമിളയുടെ (Bubble) ലക്ഷണമായാണ് കാണുന്നത്. എഫ്പിവി വെൻഞ്ചേഴ്സിന്റെ സഹസ്ഥാപകനായ വെസ്ലി ചാൻ ഇതിനെ വിമാന ടിക്കറ്റ് വിലയുമായിട്ടാണ് താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത്. “ഒരേ ഉൽപ്പന്നം നിങ്ങൾക്ക് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത വിലയ്ക്ക് വിൽക്കാൻ കഴിയില്ല. വിമാനക്കമ്പനികൾക്ക് മാത്രമേ അത്തരം കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ സാധിക്കൂ,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.
ഇതിന്റെ പ്രധാന അപകടങ്ങൾ ഇവയാണ്:
അമിതമായ പ്രതീക്ഷ: 1 ബില്യൺ ഡോളർ എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ, അടുത്ത ഫണ്ടിംഗ് റൗണ്ടിൽ അതിലും ഉയർന്ന മൂല്യം കമ്പനി കൈവരിക്കുമെന്ന് എല്ലാവരും പ്രതീക്ഷിക്കും. ആ പ്രതീക്ഷയ്ക്കൊത്ത് ഉയരാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ കാര്യങ്ങൾ കൈവിട്ടുപോകും. അത്തരമൊരു സാഹചര്യം ‘ഡൗൺ റൗണ്ട്’ (Down Round) എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ഇത് സ്റ്റാർട്ടപ്പിന്റെ വിശ്വാസ്യതയെ സാരമായി ബാധിക്കും.
വിശ്വാസ്യത നഷ്ടപ്പെടാം: യഥാർത്ഥ ശരാശരി മൂല്യം പുറത്തുവരുമ്പോൾ, സ്ഥാപകരും നിക്ഷേപകരും കബളിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു എന്നൊരു തോന്നൽ വിപണിയിൽ ഉണ്ടാകാം. ഇത് ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ കമ്പനിക്ക് ദോഷം ചെയ്യും.
സമ്മർദ്ദം: പേപ്പറിലെ ഉയർന്ന മൂല്യം നിലനിർത്താൻ സ്ഥാപകർക്ക് മേൽ കടുത്ത സമ്മർദ്ദമുണ്ടാകും. ഇത് പലപ്പോഴും തെറ്റായ ബിസിനസ്സ് തീരുമാനങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം.
ചുരുക്കത്തിൽ, അതിവേഗം വളരുന്ന എഐ ലോകത്തെ കടുത്ത മത്സരത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ് ഈ പുതിയ എഐ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് മൂല്യനിർണ്ണയം രീതി. ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് ഇത് സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്ക് വലിയ നേട്ടങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഇതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ എന്തായിരിക്കുമെന്ന് കണ്ടറിയണം. ഈ കടലാസിലെ യൂണികോണുകൾക്ക് യഥാർത്ഥ വിപണിയിൽ തങ്ങളുടെ മൂല്യം തെളിയിക്കാൻ കഴിയുമോ എന്നതാണ് നിർണ്ണായകമായ ചോദ്യം. അല്ലെങ്കിൽ, ടെക് ലോകം മറ്റൊരു സാമ്പത്തിക കുമിളയുടെ വക്കിലാണോ എന്ന് കാലം തെളിയിക്കും.
