ചാണക്യനും ഉറുമ്പുകളും: അഹങ്കാരിയായ സർപ്പത്തെ വീഴ്ത്തിയ ഐക്യത്തിന്റെ മഹാബലം

വിന്ധ്യാചലത്തിലെ കൊടുംകാട്. ആകാശത്തെപ്പോലും മറയ്ക്കുന്ന കൂറ്റൻ മരങ്ങളും വള്ളിച്ചെടികളും നിറഞ്ഞ ഭയാനകമായ വനം. കരിയിലകൾക്കിടയിലൂടെ ഒരു ചെറിയ അനക്കം കേട്ടുതുടങ്ങി. നിമിഷങ്ങൾക്കകം അതൊരു ഭയാനകമായ ചീറ്റലായി മാറി. കാറ്റിനുപോലും ആ ഭാഗത്തേക്ക് വീശാൻ ഭയമായിരുന്നു. ആ കൊടുംകാട്ടിലെ നിശബ്ദതയെ കീറിമുറിച്ചുകൊണ്ട്, പത്തിവിരിച്ചു നിൽക്കുന്ന ഒരു കൂറ്റൻ രാജവെമ്പാല (King Cobra) അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. സ്വർണ്ണനിറത്തിലുള്ള അതിന്റെ ശൽക്കങ്ങളിൽ മരച്ചില്ലകൾക്കിടയിലൂടെ വന്ന സൂര്യപ്രകാശം തട്ടിത്തിളങ്ങി. അതിന്റെ കണ്ണുകളിൽ മരണത്തിന്റെ തണുപ്പുണ്ടായിരുന്നു. കാട്ടിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജീവികൾ പോലും ആ കൊടിയ വിഷപ്പാമ്പിനെ കണ്ട് ഭയന്ന് വഴിമാറി നടന്നു. എന്നാൽ, ആ സർപ്പത്തിന് മുന്നിൽ യാതൊരു ഭയവുമില്ലാതെ നിൽക്കുന്ന ഒരു കൂട്ടരുണ്ടായിരുന്നു—വളരെ ചെറിയ, നിസ്സാരരായ കുറെ ഉറുമ്പുകൾ.

കാടിന്റെ ഒരു കോണിൽ, വലിയൊരു മരച്ചുവട്ടിൽ ഈ കാഴ്ചയും നോക്കി തന്റെ പ്രിയ ശിഷ്യനായ ചന്ദ്രഗുപ്തനോടൊപ്പം നിൽക്കുകയായിരുന്നു തക്ഷശിലയിലെ മഹാപണ്ഡിതനായ ചാണക്യൻ. ആചാര്യന്റെ മുഖത്തെ ശാന്തതയും ശിഷ്യന്റെ മുഖത്തെ ഭയവും തമ്മിലുള്ള വലിയ വ്യത്യാസം അവിടെ പ്രകടമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്ത് ഒരു നേരിയ പുഞ്ചിരി വിടർന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്രാജ്യങ്ങളെ തകർക്കാനുള്ള യുദ്ധതന്ത്രത്തിന്റെ ആദ്യപാഠം പ്രകൃതി തന്നെ തന്റെ ശിഷ്യന്മാർക്ക് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പോകുകയാണെന്ന് ആ ആചാര്യന് നന്നായി അറിയാമായിരുന്നു.

വനത്തിലെ ആ ഭയാനക കാഴ്ച

ചന്ദ്രഗുപ്തനും മറ്റ് ശിഷ്യന്മാരും ഭയത്തോടെ പുറകോട്ടു മാറി. വനത്തിലെ ജീവികൾ മുഴുവൻ ആ സർപ്പത്തിന്റെ വഴിയിൽ നിന്നും ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടുകയാണ്. കാറ്റിൽപ്പോലും വിഷത്തിന്റെ ഗന്ധം കലർന്നതുപോലെ തോന്നി. “ആചാര്യാ, ആ സർപ്പത്തിന്റെ അടുത്തേക്ക് പോകരുത്. ഒരൊറ്റ കൊത്ത് മതി മരണം സംഭവിക്കാൻ. അതിന്റെ കണ്ണുകളിലെ ക്രൂരത നോക്കൂ, അതിന് വല്ലാത്തൊരു അഹങ്കാരമുണ്ട്,” ചന്ദ്രഗുപ്തൻ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. അവന്റെ ശബ്ദത്തിൽ നേരിയ വിറയലുണ്ടായിരുന്നു.

ചാണക്യൻ ശാന്തനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകൾ ആ പാമ്പിൽ നിന്നും മാറിയില്ല. അദ്ദേഹം തന്റെ കൈയിലെ ദണ്ഡ് നിലത്തുകുത്തിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു, “ചന്ദ്രഗുപ്താ, ഭയം നിന്റെ കണ്ണുകളെ അന്ധമാക്കാതിരിക്കട്ടെ. സൂക്ഷിച്ചു നോക്കുക. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തികളെ എങ്ങനെ തകർക്കാമെന്ന് ഈ കാഴ്ച നിന്നെ പഠിപ്പിക്കും. കണ്ണും കാതും തുറന്നുവെക്കുക. പ്രകൃതിയെക്കാൾ വലിയൊരു ഗുരു ഈ ലോകത്തില്ല.”

ശിഷ്യന്മാർ ആശ്ചര്യത്തോടെ നോക്കി. ആ കൂറ്റൻ സർപ്പം തന്റെ ഇരയെ തേടിയുള്ള യാത്രയിലായിരുന്നു. തനിക്ക് മുന്നിൽ ആരും എതിർക്കാനില്ലെന്ന ഭാവം അതിന് ഉണ്ടായിരുന്നു. വഴിയിൽ തടസ്സമായി നിന്ന പ്രകൃതിയുടെ അത്ഭുതങ്ങളിലൊന്നായ ഒരു വലിയ ഉറുമ്പിൻകൂട് (Anthill) അതിന്റെ കണ്ണിൽപ്പെട്ടില്ല. ലക്ഷക്കണക്കിന് ഉറുമ്പുകൾ രാവും പകലും അധ്വാനിച്ച് നിർമ്മിച്ച ഒരു മൺകോട്ടയായിരുന്നു അത്. തന്റെ ഭാരമുള്ള ശരീരവും വാലുമൊക്കെയുപയോഗിച്ച് ആ ഉറുമ്പിൻകൂടിന് മുകളിലൂടെ അത് ഇഴഞ്ഞുനീങ്ങി. വലിയൊരു മൺകൂനയായിരുന്ന ആ കൂട് തകർന്നു തരിപ്പണമായി. ആയിരക്കണക്കിന് ഉറുമ്പുകളുടെ അധ്വാനമാണ്, അവരുടെ വീടാണ് ആ ഒറ്റ നിമിഷത്തിൽ തകർന്നടിഞ്ഞത്. എന്നാൽ സർപ്പത്തിന് അതൊരു വിഷയമേ അല്ലായിരുന്നു. തനിക്ക് മുന്നിൽ ഈ ചെറിയ ഉറുമ്പുകൾ എന്ത് ചെയ്യാൻ! അഹങ്കാരത്തോടെ, തന്റെ വഴിയിൽ വന്ന ഒരു നിസ്സാര തടസ്സത്തെ തകർത്തെറിഞ്ഞ ഭാവത്തിൽ അത് മുന്നോട്ട് നീങ്ങാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ, പ്രകൃതിയുടെ നിയമങ്ങൾ മറ്റൊന്നായിരുന്നു. വിധി ആരെയും വെറുതെ വിടില്ല എന്ന് പറയുന്നത് എത്ര സത്യമാണ്.

അഹങ്കാരത്തിന്റെ പതനം

തകർന്ന കൂട്ടിൽ നിന്നും ആദ്യം പുറത്തുവന്നത് ഏതാനും ഉറുമ്പുകൾ മാത്രമാണ്. തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലം തകർത്ത ശത്രുവിനെ അവ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അവ അതിവേഗം സർപ്പത്തിന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുകയറി. സർപ്പം അതൊട്ടും കാര്യമാക്കിയില്ല. ഈ നിസ്സാര ജീവികൾ തന്റെ കട്ടിയുള്ള തൊലിയിൽ എന്ത് ചെയ്യാനാണ്? ഒരുപക്ഷേ അതൊരു തമാശയായിട്ടാകാം ആ സർപ്പം കരുതിയത്. പക്ഷേ, ആ ആദ്യത്തെ ഉറുമ്പുകൾ നൽകിയ സന്ദേശം കേട്ട് ആ ഭൂമി മുഴുവൻ ഉണർന്നു. ലക്ഷക്കണക്കിന് ചുവന്ന ഉറുമ്പുകൾ ഭൂമിക്കടിയിൽ നിന്നും ഇരച്ചെത്തി. ഒരു ചുവന്ന നദി ഒഴുകും പോലെ അവ പാമ്പിന്റെ അടുത്തേക്ക് നീങ്ങി. കാട്ടിലെ ഉണങ്ങിയ ഇലകൾക്കിടയിലൂടെ ലക്ഷക്കണക്കിന് ഉറുമ്പുകൾ ഇഴഞ്ഞുവരുന്ന ശബ്ദം ഒരു വലിയ മഴയുടെ ആരവം പോലെ ആ വനത്തിൽ മുഴങ്ങിക്കേട്ടു.

നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ സർപ്പത്തിന്റെ ശരീരം മുഴുവൻ ഉറുമ്പുകളെക്കൊണ്ട് മൂടി. അവ ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് കടിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ കടിക്കും വലിയ വേദനയുണ്ടായില്ലെങ്കിലും, ലക്ഷക്കണക്കിന് ഉറുമ്പുകൾ ഒരേസമയം കടിച്ചപ്പോൾ ആ മഹാസർപ്പം പുളഞ്ഞുപോയി. അത് വാലുകൊണ്ട് നിലത്തടിച്ചു, മണ്ണിൽ ഉരുണ്ടു, വലിയ മരങ്ങളുടെ തടികളിൽ ഉരസി നോക്കി. ചോരയൊലിക്കുന്ന ശരീരവുമായി ആ മഹാസർപ്പം പിടഞ്ഞു. പക്ഷേ ഉറുമ്പുകൾ പിന്മാറിയില്ല. അവ കൂടുതൽ കൂടുതൽ ആക്രമണകാരികളായി മാറി. സർപ്പത്തിന്റെ കണ്ണുകളിലും വായിലും ശൽക്കങ്ങൾക്കിടയിലും വരെ അവ ഇരച്ചുകയറി. സർപ്പം ഭ്രാന്തുപിടിച്ചതുപോലെ വിഷം ചീറ്റാൻ ശ്രമിച്ചു, എന്നാൽ ആരെ നോക്കി ചീറ്റും? തന്റെ വിഷപ്പല്ലുകൾ കൊണ്ട് ലക്ഷക്കണക്കിന് വരുന്ന ഈ ചെറിയ ജീവികളിൽ ആരെ കടിക്കും?

വലിപ്പവും അമാനുഷിക ശക്തിയുമുള്ള ആ സർപ്പം, താൻ അത്രകാലം നിസ്സാരമെന്ന് കരുതിയ ജീവികളുടെ കൂട്ടായ ആക്രമണത്തിന് മുന്നിൽ പരാജയം സമ്മതിച്ചു. അതിന്റെ ചലനങ്ങൾ പതുക്കെയായി. വനത്തെ വിറപ്പിച്ച ആ അഹങ്കാരിയായ ജീവി ആ മണ്ണിൽ ജീവൻ വെടിഞ്ഞു. അഹങ്കാരത്തിന്റെ വലിയൊരു പ്രതീകം അവിടെ മണ്ണടിയുകയായിരുന്നു. മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ആ സർപ്പത്തിന്റെ വെറും അസ്ഥികൂടം മാത്രമാണ് അവിടെ അവശേഷിച്ചത്. കാടൊന്നാകെ വീണ്ടും നിശബ്ദമായി.

ആചാര്യൻ നൽകുന്ന പാഠം

ശ്വാസമടക്കിപ്പിടിച്ചാണ് ചന്ദ്രഗുപ്തനും കൂട്ടരും ആ കാഴ്ച കണ്ടുനിന്നത്. കാട്ടിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭീകരനായ സർപ്പം, ഒരു കൂട്ടം ഉറുമ്പുകൾക്ക് മുന്നിൽ ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു. ചാണക്യൻ ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ നേരെ തിരിഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിൽ ഗാംഭീര്യമുണ്ടായിരുന്നു. “കണ്ടോ ചന്ദ്രഗുപ്താ? ഇതാണ് നമ്മൾ നേരിടുന്ന സാമ്രാജ്യവും. വലിയ സൈന്യവും, ആനകളും കുതിരകളും, ആയുധങ്ങളും, അളവറ്റ സമ്പത്തുമുള്ള ഒരു വലിയ സർപ്പമാണ് നമ്മുടെ ശത്രുക്കൾ. നാമോ? ഈ ഉറുമ്പുകളെപ്പോലെ വളരെ ചെറിയവരും പരിമിതമായ കഴിവുകളുള്ളവരും.”

ചാണക്യൻ തുടർന്നു: “ഒരു ഉറുമ്പിന് ഒറ്റയ്ക്ക് ആ പാമ്പിനെ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. പാമ്പ് അതിനെ നിഷ്കരുണം ചവിട്ടിയരച്ചേനെ. എന്നാൽ അവ ഒന്നിച്ചപ്പോൾ ആ മഹാസർപ്പത്തിന് പിടിച്ചുനിൽക്കാനായില്ല. ഐക്യമാണ് (Unity) അവരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആയുധം. ഒരു വലിയ ശത്രുവിനെ വീഴ്ത്താൻ വലുപ്പം ആവശ്യമില്ല, മറിച്ച് കൃത്യമായ ആസൂത്രണവും, ഒത്തൊരുമയും, ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള പ്രയാണവും മാത്രം മതി. ഒരുമിച്ചു നിൽക്കുന്ന ചെറിയ ശക്തികൾക്ക് മുന്നിൽ ലോകത്തിലെ ഏത് വലിയ സാമ്രാജ്യവും തകർന്നടിയും.”

ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ കണ്ണുകളിൽ പുതിയൊരു തിളക്കം വന്നിരുന്നു. അവന്റെ മനസ്സിലെ ഭയം പൂർണ്ണമായും മാറിയിരുന്നു. വലിയൊരു സാമ്രാജ്യത്തെ എങ്ങനെ കീഴടക്കാം എന്നതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പാഠം പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്നല്ല, മറിച്ച് പ്രകൃതിയിൽ നിന്നാണ് തനിക്ക് ലഭിച്ചതെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. വ്യക്തിപരമായ കഴിവുകളേക്കാൾ സംഘബോധമാണ് വിജയത്തിന്റെ താക്കോലെന്ന് ആ നിമിഷം അവനെ പഠിപ്പിച്ചു.

കാണാതെ പോകുന്ന രഹസ്യം

ഈ കഥ കേൾക്കുമ്പോൾ നാമെല്ലാവരും പെട്ടെന്ന് ചിന്തിക്കുന്നത് “ഐക്യമത്യം മഹാബലം” എന്ന ലളിതമായ പാഠത്തെക്കുറിച്ചാണ്. എന്നാൽ ചാണക്യൻ ഇതിൽ ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു വലിയ ദർശനമുണ്ട്. അത് അഹങ്കാരമില്ലായ്മയും (Ego-less action) ലക്ഷ്യത്തോടുള്ള സമർപ്പണവുമാണ്.

• വ്യക്തിപരമായ അഹങ്കാരമില്ലായ്മ: ആ ഉറുമ്പുകൾക്കിടയിൽ ഞാൻ വലിയവൻ, നീ ചെറിയവൻ എന്ന ചിന്തയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒറ്റയ്ക്ക് പോയി പാമ്പിനെ കൊന്ന് കാട്ടിൽ പേരെടുക്കാം എന്ന് ഒരു ഉറുമ്പും ചിന്തിച്ചില്ല. അവരിലൊരാൾക്ക് പോലും വ്യക്തിപരമായ ഈഗോ ഇല്ലായിരുന്നു. ഭഗവദ്ഗീതയിലെ കർമ്മയോഗം പോലെ, ഫലേച്ഛയില്ലാതെ അവർ തങ്ങളുടെ കർമ്മം ചെയ്തു.
• ലക്ഷ്യബോധം: അവരെല്ലാവരും പ്രവർത്തിച്ചത് ആ കൂട്ടത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് വേണ്ടിയാണ്. ആ ലക്ഷ്യത്തിന് മുന്നിൽ അവർ സ്വന്തം ജീവൻ പോലും മറന്നു. ഒരൊറ്റ മനസ്സോടെ, ഒരൊറ്റ ശ്വാസത്തോടെ അവർ നീങ്ങി.
• ശത്രുവിന്റെ അഹങ്കാരം: പാമ്പിന്റെ പരാജയത്തിന് കാരണം അതിന്റെ അമിതമായ ആത്മവിശ്വാസവും അഹങ്കാരവുമായിരുന്നു. താൻ വലുതാണെന്നും, ഈ ചെറിയ ജീവികൾ തന്നെ എന്ത് ചെയ്യാനാണെന്നുമുള്ള ചിന്ത അതിനെ അന്ധനാക്കി. അഹങ്കാരം എങ്ങനെ വിനാശത്തിന് കാരണമാകുന്നു എന്ന് ആ സർപ്പം തെളിയിച്ചു.
• ത്യാഗസന്നദ്ധത: ആദ്യം പാമ്പിനെ ആക്രമിക്കാൻ പോയ ആയിരക്കണക്കിന് ഉറുമ്പുകൾക്ക് തങ്ങളുടെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടാകാം. എന്നാൽ തങ്ങളുടെ പിൻഗാമികൾക്ക് വേണ്ടി അവർ ആ വലിയ ത്യാഗം സഹിച്ചു. വലിയ വിജയങ്ങൾക്കെല്ലാം പിന്നിൽ ഇത്തരം വലിയ ത്യാഗങ്ങളുണ്ടാകും.

വലുപ്പവും അധികാരവും എപ്പോഴും വിജയത്തിലേക്കുള്ള വഴിയല്ല. ചെറിയവരാണെങ്കിലും, കൃത്യമായ ഏകോപനത്തോടെ (Coordination) നീങ്ങുന്ന ഒരു കൂട്ടത്തെ തോൽപ്പിക്കാൻ എത്ര വലിയ അഹങ്കാരിക്കും കഴിയില്ല എന്നതാണ് ഈ കഥയുടെ യഥാർത്ഥ കാതൽ. അവിടെ വ്യക്തികളല്ല, മറിച്ച് സംഘമാണ് ജയിക്കുന്നത്.

ഇന്നത്തെ കാലത്തെ ഉറുമ്പുകൾ

ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ചാണക്യൻ പറഞ്ഞ ഈ തത്വം ആധുനിക ലോകത്ത് എത്രത്തോളം പ്രസക്തമാണെന്ന് ചിന്തിച്ചുനോക്കൂ. ഇന്നത്തെ കോർപ്പറേറ്റ് ലോകവും, സാങ്കേതിക രംഗവും, കായിക ലോകവും ഈ പാഠത്തിന്റെ നേർക്കാഴ്ചകളാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, വലിയ ടെക്നോളജി കമ്പനികളെയും സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ കൂട്ടായ്മകളെയും (Open-source communities) നോക്കുക. കോടിക്കണക്കിന് രൂപയും ആയിരക്കണക്കിന് ജീവനക്കാരുമുള്ള വമ്പൻ കമ്പനികൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന സോഫ്റ്റ്‌വെയറുകളേക്കാൾ മികച്ചതും സുരക്ഷിതവുമായിരിക്കും, ലോകത്തിന്റെ നാനാഭാഗത്തുമുള്ള സാധാരണക്കാരായ പ്രോഗ്രാമർമാർ യാതൊരു പ്രതിഫലവുമില്ലാതെ ഒത്തുചേർന്നുണ്ടാക്കുന്ന ഓപ്പൺ സോഴ്സ് പ്രോജക്റ്റുകൾ. അവരാണ് ഇന്നത്തെ കാലത്തെ ഉറുമ്പുകൾ.

കായിക ലോകത്തും ഇത് കാണാം. വലിയ താരനിരയുള്ള ഫുട്ബോൾ അല്ലെങ്കിൽ ക്രിക്കറ്റ് ടീമുകളെ, യാതൊരു താരപരിവേഷവുമില്ലാത്ത, എന്നാൽ ഒത്തൊരുമയോടെ കളിക്കുന്ന സാധാരണക്കാരായ കളിക്കാരുടെ ടീം പരാജയപ്പെടുത്തുന്നത് നാം പലപ്പോഴും കാണാറുണ്ട്. അവിടെ വ്യക്തിഗത മികവിനേക്കാൾ ടീം വർക്കിനാണ് (Teamwork) വിജയം. അതുപോലെ, വലിയ പ്രകൃതി ദുരന്തങ്ങൾ വരുമ്പോൾ ഒരു സമൂഹത്തിലെ സാധാരണക്കാരായ മനുഷ്യർ ഒത്തുചേർന്ന് നടത്തുന്ന രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾ ഓർക്കുക. ഭരണകൂടത്തിന്റെ വലിയ സംവിധാനങ്ങൾ എത്തുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ, ഈ സാധാരണക്കാരുടെ ഐക്യം അനേകം ജീവനുകൾ രക്ഷിക്കാറുണ്ട്.

ഒരു ജോലിസ്ഥലത്ത്, സ്വയം വലിയവനാണെന്ന് അഹങ്കരിക്കുന്ന, ഒറ്റയ്ക്ക് എല്ലാം ചെയ്യാമെന്ന് കരുതുന്ന ഒരു ‘റോക്ക്സ്റ്റാർ’ ജീവനക്കാരനേക്കാൾ (Rockstar employee) സ്ഥാപനത്തിന് എപ്പോഴും ഗുണം ചെയ്യുന്നത് പരസ്പരം സഹകരിച്ച് ഒത്തൊരുമയോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു കൂട്ടം സാധാരണ ജീവനക്കാരായിരിക്കും. ചെറിയ സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ വമ്പൻ കോർപ്പറേറ്റ് കുത്തകകളെ തകർക്കുന്നതും ഇതേ തന്ത്രം ഉപയോഗിച്ചാണ്. നിങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം എത്ര വലുതാണെങ്കിലും, എതിരാളി എത്ര ശക്തനാണെങ്കിലും, നിങ്ങളോടൊപ്പം നിൽക്കുന്നവരുടെ ഐക്യവും അർപ്പണബോധവുമുണ്ടെങ്കിൽ ഏത് കൊടുമുടിയും കീഴടക്കാം. കുടുംബത്തിലായാലും സമൂഹത്തിലായാലും, മറ്റുള്ളവരെ വിലകുറച്ചു കാണുന്നവൻ എത്ര വലിയവനായാലും ആ സർപ്പത്തെപ്പോലെ ഒരുനാൾ തകർന്നുവീഴും.

ജീവിതത്തിൽ പലപ്പോഴും നമ്മൾ നമ്മെത്തന്നെ വളരെ ചെറിയവരായി, കഴിവില്ലാത്തവരായി വിലയിരുത്താറുണ്ട്. നമുക്ക് മുന്നിലുള്ള പ്രതിസന്ധികൾ ഒരു വലിയ സർപ്പത്തെപ്പോലെ പത്തിവിടർത്തി നിൽക്കുമ്പോൾ നമ്മൾ ഭയന്നു പിന്മാറും. എന്നാൽ ഓർക്കുക, നിങ്ങളുടെ കൂടെ നിൽക്കാൻ, നിങ്ങളെപ്പോലെ ചിന്തിക്കുന്ന ഒരുകൂട്ടം ആളുകൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ ഒരിക്കലും ഒറ്റയ്ക്കല്ല. ഒത്തൊരുമയോടെയുള്ള ഓരോ ചെറിയ കാൽവെപ്പും ലോകത്തിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും. പ്രതിസന്ധികളുടെ സർപ്പങ്ങളെ ഭയക്കേണ്ടതില്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ഉറുമ്പുകളുടെ ഐക്യത്തെ തിരിച്ചറിയുക മാത്രമാണ് നാം ചെയ്യേണ്ടത്. അഗ്നിയിൽ കുരുത്ത പൊന്ന് കൂടുതൽ തിളങ്ങും എന്നത് പോലെ, പ്രതിസന്ധികളിൽ ഒത്തുചേർന്ന് പൊരുതുന്നവർ വിധിപോലും തിരുത്തിയെഴുതും.