സൗദിയിൽ തരംഗമായി ഫിസ്; ഭീഷണിയോ അവസരമോ?

സിലിക്കൺ വാലിയിലെ ഒരു സ്റ്റാർട്ടപ്പ് സൗദി അറേബ്യയുടെ ആപ്പ് സ്റ്റോറിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തുക. അതും വെറും 48 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ. കേൾക്കുമ്പോൾ അവിശ്വസനീയമെന്ന് തോന്നാം, പക്ഷെ സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ രണ്ട് വിദ്യാർത്ഥികൾ തുടങ്ങി വെച്ച ‘ഫിസ്’ (Fizz) എന്ന ആപ്ലിക്കേഷൻ ഈ നേട്ടം കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു. മാർച്ച് പകുതിയോടെ സൗദിയിൽ നിശബ്ദമായി ലോഞ്ച് ചെയ്ത ഈ അജ്ഞാത സോഷ്യൽ ആപ്പ് ഫിസ് ഇപ്പോൾ ടെക് ലോകത്തെ പ്രധാന ചർച്ചാവിഷയമാണ്.

ലോഞ്ച് ചെയ്ത് ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ പത്ത് ലക്ഷത്തിലധികം സന്ദേശങ്ങളാണ് സൗദിയിലെ ഉപയോക്താക്കൾ ഫിസ്സിലൂടെ കൈമാറിയത്. അമേരിക്കൻ കോളേജ് ക്യാമ്പസുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്ന ഒരു ആപ്പിന് ഇത്രയും വലിയ സ്വീകാര്യത ലഭിച്ചത് സ്ഥാപകരെ പോലും അമ്പരപ്പിച്ചു. ഈ വിജയം വലിയൊരു ചോദ്യവും ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. കർശനമായ നിയമങ്ങളും അഭിപ്രായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് പരിമിതികളുമുള്ള സൗദി അറേബ്യയിൽ, ഉപയോക്താക്കൾക്ക് തങ്ങളുടെ വ്യക്തിത്വം വെളിപ്പെടുത്താതെ സംവദിക്കാൻ അവസരം നൽകുന്ന ഒരു ആപ്പിന്റെ ഭാവി എന്തായിരിക്കും?

ക്യാമ്പസിൽ നിന്ന് ലോകത്തേക്ക്

ടെഡി സോളമൻ, ആഷ്ടൺ കോഫർ എന്നീ രണ്ട് സ്റ്റാൻഫോർഡ് വിദ്യാർത്ഥികളാണ് 2022-ൽ ഫിസ്സിന് തുടക്കമിട്ടത്. പഠനം പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ ഈ സംരംഭത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് അവരുടെ ക്യാമ്പസിലെ മറ്റു വിദ്യാർത്ഥികളുമായി പേരോ മറ്റ് വിവരങ്ങളോ വെളിപ്പെടുത്താതെ ആശയവിനിമയം നടത്താനുള്ള ഒരു വേദിയായിരുന്നു ഫിസ്. ഈ ആശയം പെട്ടെന്ന് തന്നെ ക്ലിക്കായി. ഏകദേശം 40 മില്യൺ ഡോളർ നിക്ഷേപം സമാഹരിച്ച ഫിസ്, 700-ൽ അധികം അമേരിക്കൻ ക്യാമ്പസുകളിൽ തരംഗമായി മാറി.

എന്നാൽ കോളേജ് ക്യാമ്പസുകളിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കാൻ ഫിസ്സിന്റെ സ്ഥാപകർ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. ‘ഫിസ് ഫീഡ്’ (Fizz Feed) എന്ന പുതിയ ഫീച്ചറിലൂടെ അവർ വലിയൊരു ലോകത്തേക്ക് ചുവടുവെച്ചു. ഇത് ഉപയോക്താക്കളെ അവരുടെ ലൊക്കേഷൻ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള കമ്മ്യൂണിറ്റികളിൽ ചേരാൻ അനുവദിക്കുന്നു. ഒരു തരത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ റെഡ്ഡിറ്റിന് (Reddit) സമാനം. എന്നാൽ റെഡ്ഡിറ്റിലെ പോലെ പ്രത്യേക വിഷയങ്ങൾക്കായി കമ്മ്യൂണിറ്റികൾ ഉണ്ടാക്കാനോ അതിൽ ചേരാനോ ഫിസ്സിൽ സാധ്യമല്ല. ഈ പുതിയ മോഡലിന്റെ ആദ്യത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര പരീക്ഷണശാലയാണ് സൗദി അറേബ്യ.

“ഞങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം ഒരു കോളേജ് ആപ്പ് ആയി ഒതുങ്ങുക എന്നതായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഈ തലമുറയുടെ സോഷ്യൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ആകുക എന്നതായിരുന്നു,” ഫിസ് സിഇഒ ടെഡി സോളമൻ പറയുന്നു. “ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ ആ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് നീങ്ങുകയാണ്.”

എന്തുകൊണ്ട് സൗദി അറേബ്യ?

ഫിസ്സിന്റെ അന്താരാഷ്ട്ര വളർച്ചയുടെ ആദ്യ പടിയായി സൗദിയെ തിരഞ്ഞെടുത്തതിന് പിന്നിൽ കൃത്യമായ കാരണങ്ങളുണ്ട്. ദുബായിൽ നടന്ന ഒരു കോൺഫറൻസിൽ പങ്കെടുത്തപ്പോഴാണ് മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ സാധ്യതകളെക്കുറിച്ച് സോളമൻ ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങിയത്. തുടർന്ന്, ഫിസ്സിന്റെ മാർക്കറ്റിംഗ് അനലിസ്റ്റായ മൈക്കിൾ ഫോൻസെക്ക സൗദിയിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടുത്തെ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളെയും സംസ്കാരത്തെയും കുറിച്ച് നേരിട്ട് പഠിക്കുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം.

സോളമന്റെ വാക്കുകളിൽ, സൗദി ഇപ്പോൾ അതിവേഗം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു രാജ്യമാണ്. “അവിടെ ബിസിനസ്സ് രംഗം കുതിച്ചുയരുകയാണ്. സാമൂഹിക രംഗത്തും വലിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുന്നു. സ്നാപ്പ്ചാറ്റും ടിക് ടോക്കും വാട്സ്ആപ്പുമെല്ലാം അവിടെ വളരെ ജനപ്രിയമാണ്.”

ഈ മാറ്റത്തിന് പിന്നിൽ സൗദി കിരീടാവകാശി മുഹമ്മദ് ബിൻ സൽമാൻ 2016-ൽ പ്രഖ്യാപിച്ച ‘സൗദി വിഷൻ 2030’ എന്ന പദ്ധതിക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്. എണ്ണയെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചുള്ള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മാറി, രാജ്യത്തെ ആധുനികവൽക്കരിക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി സ്ത്രീകൾക്ക് വാഹനമോടിക്കാൻ അനുമതി നൽകി, ഗൂഗിൾ, ഊബർ പോലുള്ള പാശ്ചാത്യ ടെക് കമ്പനികളിൽ വലിയ നിക്ഷേപം നടത്തി. അടുത്തിടെ ഹ്യൂമെയ്ൻ (Humain) എന്ന പേരിൽ ഒരു സർക്കാർ നിയന്ത്രിത ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് (Artificial Intelligence) കമ്പനിക്കും തുടക്കമിട്ടു.

മാറുന്ന മുഖവും മാറാത്ത നിയമങ്ങളും

പുറമേയ്ക്ക് ആധുനികവൽക്കരണത്തിന്റെ പാതയിലാണെങ്കിലും, സൗദി അറേബ്യ ഇപ്പോഴും ഒരു സമ്പൂർണ്ണ രാജഭരണത്തിന് കീഴിലാണ്. അഭിപ്രായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് കടുത്ത നിയന്ത്രണങ്ങളുണ്ട്. ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ഒടുവിലത്തെ ഉദാഹരണമാണ് മനാഹെൽ അൽ-ഒതൈബി എന്ന യുവതിയുടെ അറസ്റ്റ്.

• വനിതാ അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് ട്വീറ്റ് ചെയ്തു.
• പാരമ്പര്യ വസ്ത്രമായ അബായ ധരിക്കാതെ സ്നാപ്പ്ചാറ്റിൽ ഫോട്ടോ പോസ്റ്റ് ചെയ്തു.

ഈ ‘കുറ്റങ്ങൾക്ക്’ 11 വർഷത്തെ ജയിൽ ശിക്ഷയാണ് സൗദി സർക്കാർ അവർക്ക് വിധിച്ചത്. ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ ഇതിനെതിരെ ശക്തമായി രംഗത്തെത്തിയിരുന്നു. ഇത്തരം ഒരു രാജ്യത്താണ് വ്യക്തിത്വം വെളിപ്പെടുത്താതെ ആർക്കും എന്തും പറയാൻ അവസരം നൽകുന്ന അജ്ഞാത സോഷ്യൽ ആപ്പ് ഫിസ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്നത് കാര്യങ്ങൾ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു.

അപകടകരമായ നിസ്സംഗത

സർക്കാരിനെ വിമർശിക്കുന്ന പോസ്റ്റുകൾ നീക്കം ചെയ്യണമെന്നോ, ഒരു ഉപയോക്താവിന്റെ വിവരങ്ങൾ കൈമാറണമെന്നോ സൗദി അധികൃതർ ആവശ്യപ്പെട്ടാൽ ഫിസ് എന്തു ചെയ്യും? ഈ ചോദ്യത്തിന് സിഇഒ ടെഡി സോളമൻ നൽകുന്ന മറുപടി ആശങ്കയുണർത്തുന്നതാണ്.

“ആ സാഹചര്യം വരുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ അതിനെ നേരിടും,” എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതികരണം. “ഞങ്ങളുടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണ വിശ്വാസമുണ്ട്. ഞങ്ങൾ വളരെ കർശനമായ മോഡറേഷൻ നടത്തുന്നുണ്ട്.”

എന്നാൽ ‘അധിക്ഷേപകരം’ എന്ന് ഫിസ് കരുതുന്നതും, സൗദി സർക്കാർ കരുതുന്നതും തമ്മിൽ വലിയ അന്തരമുണ്ടാകാം. ‘അപ്പോൾ നോക്കാം’ എന്ന ഈ മനോഭാവം, തങ്ങളുടെ ഉപയോക്താക്കളുടെ സുരക്ഷയെ കമ്പനി എത്രത്തോളം ഗൗരവമായി കാണുന്നു എന്ന ചോദ്യം ഉയർത്തുന്നു. ഒരുപക്ഷേ, സൗദി നൽകുന്ന വലിയ വിപണി സാധ്യതകൾക്ക് മുന്നിൽ ഇത്തരം ആശങ്കകളെ അവർ താൽക്കാലികമായി കണ്ടില്ലെന്ന് നടിക്കുകയാവാം.

ഭാവി തുലാസിൽ

ഫിസ്സിന്റെ സൗദി പ്രവേശം ഒരു വശത്ത് വലിയൊരു ബിസിനസ്സ് അവസരമാണ്. അതിവേഗം വളരുന്ന, യുവത്വം നിറഞ്ഞ ഒരു വിപണി. മറുവശത്ത്, അത് വലിയൊരു ധാർമ്മിക പ്രതിസന്ധിയും സുരക്ഷാ ഭീഷണിയുമാണ്. ഒരു ചെറിയ പിഴവ് പോലും ഉപയോക്താക്കളെ വർഷങ്ങളോളം ജയിലിലാക്കാൻ കാരണമായേക്കാവുന്ന ഒരു രാജ്യത്ത്, ഒരു അജ്ഞാത ആപ്പിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം വളരെ വലുതാണ്.

സാമൂഹികമായി തുറന്നു സംസാരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സൗദിയിലെ യുവതലമുറയ്ക്ക് ഫിസ് ഒരു ആശ്വാസമാകുമോ, അതോ ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിരീക്ഷണ വലയിൽ കുടുങ്ങാനുള്ള ഒരു പുതിയ കെണിയായി മാറുമോ? ലാഭത്തിന് വേണ്ടി ഉപയോക്താക്കളുടെ സുരക്ഷ പണയപ്പെടുത്തുമോ എന്ന ചോദ്യത്തിന് കാലം തന്നെ ഉത്തരം നൽകും.