വിക്രമാദിത്യനും വേതാളവും: പുണ്യവും പാപവും ആർക്ക്?

കാറ്റും മഴയും അലറുന്ന അമാവാസി രാത്രി. ആകാശത്ത് ഇടയ്ക്കിടെ മിന്നിമറയുന്ന ഇടിമിന്നലുകളുടെ നീലവെളിച്ചത്തിൽ ശ്മശാനത്തിലെ ഭയാനകമായ കാഴ്ചകൾ തെളിഞ്ഞുവന്നു. പാതി കത്തിയെരിഞ്ഞ ചിതകളിൽ നിന്നും ഉയർന്ന പുകയ്ക്ക് കരിഞ്ഞ മാംസത്തിന്റെ ഗന്ധമായിരുന്നു. ശ്മശാനത്തിലെ കൂരിരുട്ടിൽ, എരിയുന്ന ചിതകളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ വിക്രമാദിത്യൻ നടക്കുകയാണ്. കാലുകൾ ചോരയിലും ചെളിയിലും കുതിർന്നിരിക്കുന്നു. മഴവെള്ളം മുഖത്തടിച്ച് വീണിട്ടും, ഭയാനകമായ ശബ്ദങ്ങൾ ചുറ്റും മുഴങ്ങിയിട്ടും ആ മഹാരാജാവിന്റെ ചുവടുകൾക്ക് യാതൊരു പതർച്ചയുമില്ല. തോളിൽ തൂക്കിയിട്ട ശവത്തിൽ നിന്നും അപ്പോഴും അസഹനീയമായ ദുർഗന്ധം വമിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പെട്ടെന്നാണ് ശവം ഒരു വവ്വാലിനെപ്പോലെ അനങ്ങിയത്. കാറ്റിന്റെ ഇരമ്പലിനെക്കാൾ ഉച്ചത്തിൽ, പരിഹാസം കലർന്ന ഒരു ചിരി ശ്മശാനത്തിൽ മുഴങ്ങി. അത് വേതാളമായിരുന്നു. വിക്രമാദിത്യന്റെ തോളിൽ കിടന്നുകൊണ്ട്, ചോരയിറ്റുവീഴുന്ന പല്ലുകൾ കാട്ടി വേതാളം പറഞ്ഞു: “രാജാവേ, നിന്റെ ലക്ഷ്യബോധം അപാരം തന്നെ. എത്ര തവണ പരാജയപ്പെട്ടാലും നീ വീണ്ടും വീണ്ടും വരുന്നു. എങ്കിലും ഈ ദുഷ്കരവും ഭയാനകവുമായ യാത്രയിൽ നിനക്കൊരു വിരസത തോന്നാതിരിക്കാൻ ഞാൻ പഴയൊരു കഥ പറയാം. കഥയുടെ അവസാനം ഞാൻ നിന്നോടൊരു ചോദ്യം ചോദിക്കും. ഉത്തരം അറിയാമായിരുന്നിട്ടും നീ അത് പറയാതിരുന്നാൽ നിന്റെ തല ആയിരം കഷ്ണങ്ങളായി തെറിച്ചുപോകും. ഇനി ഉത്തരം പറഞ്ഞാലോ, ഞാൻ നിന്റെ പിടിയിൽ നിന്നും വഴുതിമാറി വീണ്ടും പറന്ന് ആ മുരുക്കുമരത്തിൽ പോയി ഇരിക്കും.” വേതാളം തന്റെ കഥ തുടങ്ങി.

രക്തം പുരണ്ട പണവും ഒരു സ്വർണ്ണ ക്ഷേത്രവും

പുരാതനമായ ഒരു നഗരത്തിൽ, കൊടിയവനായ ഒരു കള്ളൻ ജീവിച്ചിരുന്നു. അവനെ രാജഭടന്മാർക്ക് പോലും ഭയമായിരുന്നു. ധനികരായ വ്യാപാരികളുടെയും ജന്മികളുടെയും വീടുകളിൽ അവൻ രാത്രിയുടെ മറവിൽ കയറിച്ചെന്നു. തന്റെ വാളിന്റെ മൂർച്ചയാൽ പലരെയും ഭയപ്പെടുത്തി അവൻ കണക്കില്ലാത്ത സമ്പത്ത് കവർന്നു. എതിർത്തവരെയെല്ലാം അവൻ നിർദ്ദാക്ഷിണ്യം വെട്ടിവീഴ്ത്തി. അനാഥരായ കുട്ടികളുടെ നിലവിളിയോ, വിധവകളുടെ കണ്ണീരോ അവന്റെ കരിങ്കൽ മനസ്സിനെ അലിയിച്ചില്ല. അങ്ങനെ വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി. യൗവനം പിന്നിട്ട് വാർദ്ധക്യത്തിലേക്ക് കടന്നപ്പോൾ ആ കള്ളന്റെ മനസ്സിൽ അകാരണമായ ഒരു ഭയം ജനിച്ചു. താൻ ചെയ്തുകൂട്ടിയ പാപങ്ങളുടെ ഭാരം അവനെ ഉറക്കമില്ലാത്തവനാക്കി. രാത്രികളിൽ ഇരകളുടെ നിലവിളികൾ അവന്റെ കാതുകളിൽ മുഴങ്ങി. പാപപ്പേടിയിൽ നിന്നും മുക്തി നേടാൻ അവൻ ഒരു വഴി കണ്ടെത്തി—തന്റെ പക്കലുള്ള സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഉപയോഗിച്ച് നഗരത്തിന്റെ നടുവിൽ അതിമനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കുക. പാപപ്പണം കൊണ്ടാണെങ്കിലും, ദൈവത്തിന് ഒരു ആലയം പണിതാൽ തന്റെ പാപങ്ങൾ കഴുകിക്കളയാം എന്ന് അവൻ വിശ്വസിച്ചു.

അധികം വൈകാതെ നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് വലിയൊരു ക്ഷേത്രം ഉയർന്നു. വിദൂര ദേശങ്ങളിൽ നിന്നെത്തിയ ശില്പികൾ രാവും പകലും പണിയെടുത്ത് കൊത്തുപണികൾ ചെയ്ത കരിങ്കൽ തൂണുകൾ നിർമ്മിച്ചു. സ്വർണ്ണം പൂശിയ താഴികക്കുടങ്ങൾ സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ വെട്ടിത്തിളങ്ങി. വിലപിടിപ്പുള്ള രത്നങ്ങൾ പതിപ്പിച്ച വാതിലുകൾ ആരെയും ആകർഷിക്കുന്നതായിരുന്നു. ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം പൂർത്തിയായപ്പോൾ നാട്ടുകാർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. ആരോ ഒരാൾ വലിയൊരു പുണ്യകർമ്മം ചെയ്തിരിക്കുന്നു എന്ന് അവർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഓരോ കല്ലിലും പാവപ്പെട്ടവരുടെയും നിസ്സഹായരുടെയും കണ്ണീരുണ്ടെന്ന് ആരും അറിഞ്ഞില്ല. തന്റെ ലക്ഷ്യം സഫലമായതിന്റെ സന്തോഷത്തിലായിരുന്നു ആ കള്ളൻ. ഇനി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യപൂജകൾ നടക്കണം. അതിനായി ഏറ്റവും ഉത്തമനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ തന്നെ കണ്ടെത്തണം എന്ന് അവൻ തീരുമാനിച്ചു.

നിഷ്കളങ്കനായ ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭക്തി

നഗരത്തിന്റെ ഒരറ്റത്ത് വളരെ ദരിദ്രനായ, എന്നാൽ തികഞ്ഞ ഈശ്വരഭക്തനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ജീവിച്ചിരുന്നു. ചോർന്നൊലിക്കുന്ന ഒരു മൺകുടിലിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ താമസം. വേദങ്ങളിലും ഉപനിഷത്തുകളിലും വലിയ ജ്ഞാനമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന് ജീവിക്കാൻ വകയുണ്ടായിരുന്നില്ല. പലപ്പോഴും പച്ചവെള്ളം മാത്രം കുടിച്ചാണ് അദ്ദേഹം വിശപ്പടക്കിയിരുന്നത്. കള്ളൻ ഈ ബ്രാഹ്മണനെ സമീപിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാരിയാകാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു. പ്രതിഫലമായി വലിയൊരു തുക വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ആരാണ് ഈ ക്ഷേത്രം പണിതതെന്നോ, അതിനുള്ള പണം എവിടെനിന്ന് വന്നുവെന്നോ ബ്രാഹ്മണൻ അന്വേഷിച്ചില്ല. പണത്തിലായിരുന്നില്ല അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ; മറിച്ച്, ഈശ്വരനെ സേവിക്കാൻ ഒരു അവസരം ലഭിച്ചതിനെ അദ്ദേഹം ഈശ്വരനിയോഗമായി കണ്ടു. പിറ്റേന്ന് മുതൽ ബ്രാഹ്മണൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജകൾ ആരംഭിച്ചു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂജകൾക്ക് പ്രത്യേകമായ ഒരു ചൈതന്യമുണ്ടായിരുന്നു. തികഞ്ഞ അർപ്പണബോധത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയുമാണ് അദ്ദേഹം ഓരോ കർമ്മങ്ങളും ചെയ്തത്. മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങൾ ആ ക്ഷേത്രാങ്കണത്തിൽ ഒരു ദിവ്യമായ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചു. കർപ്പൂരത്തിന്റെയും ചന്ദനത്തിന്റെയും സുഗന്ധം ആ നഗരമാകെ പരന്നു. ബ്രാഹ്മണന്റെ പുണ്യത്താൽ ആ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ഭക്തരുടെ പ്രവാഹമായി. നാടാകെ ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹത്വം പാടിപ്പുകഴ്ത്തി. ഇതൊക്കെ കണ്ട് ക്ഷേത്രം പണിത കള്ളൻ മനസ്സിൽ ചിരിച്ചു. “എന്റെ പാപങ്ങളെല്ലാം തീർന്നു, ജനങ്ങൾ എന്നെ വാഴ്ത്തുന്നു, ഇപ്പോൾ ഞാൻ ചെയ്ത ദാനത്തിന്റെ പുണ്യം എനിക്ക് ലഭിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു” എന്ന് അവൻ അഹങ്കരിച്ചു.

വേതാളത്തിന്റെ ധർമ്മസങ്കടം

കഥ ഇവിടെ നിർത്തിക്കൊണ്ട് വേതാളം വിക്രമാദിത്യന്റെ കാതിൽ ചോദിച്ചു: “രാജാവേ, ഇപ്പോൾ ഒരു വലിയ ധർമ്മസങ്കടം (Moral dilemma) നമ്മുടെ മുന്നിലുണ്ട്. മറ്റുള്ളവരെ കൊള്ളയടിച്ച്, പലരുടെയും ജീവനെടുത്ത് നേടിയ പണം കൊണ്ടാണ് ഈ സ്വർണ്ണ ക്ഷേത്രം പണിതത്. എന്നാൽ അവിടെ പൂജ ചെയ്തത് യാതൊന്നും അറിയാത്ത ഒരു നിഷ്കളങ്കനായ ബ്രാഹ്മണനാണ്. കള്ളൻ വിചാരിക്കുന്നത് തനിക്ക് വലിയ പുണ്യം ലഭിച്ചുവെന്നാണ്. എന്റെ ചോദ്യം ഇതാണ്—ഈ ക്ഷേത്രം പണിതതിന്റെ പുണ്യം യഥാർത്ഥത്തിൽ ആർക്കാണ് ലഭിക്കുക? ആ മോഷണത്തിന്റെ പാപം ആർക്കാണ്? നീ നീതിമാനായ രാജാവാണെങ്കിൽ സത്യം പറയുക! ഓർക്കുക, മൗനം പാലിച്ചാൽ നിന്റെ മരണം നിശ്ചയമാണ്.”

ശ്മശാനത്തിലെ ഭയാനകമായ നിശ്ശബ്ദതയെ ഭേദിച്ചുകൊണ്ട് വിക്രമാദിത്യൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “വേതാളമേ, ഇതിന്റെ ഉത്തരം വളരെ ലളിതമാണ്. മോഷണത്തിന്റെ പാപം മുഴുവനായും ആ കള്ളന് തന്നെയാണ്. മോഷ്ടിച്ച ധനം ഉപയോഗിച്ച് എത്ര വലിയ ക്ഷേത്രം പണിതാലും അവന് ഒരു തരി പോലും പുണ്യം ലഭിക്കില്ല. കാരണം, ദാനത്തിന് ഏറ്റവും അത്യാവശ്യം ‘ദ്രവ്യശുദ്ധി’ ആണ്. അധർമ്മത്തിലൂടെ നേടിയ പണം കൊണ്ട് ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളെ ഈശ്വരൻ സ്വീകരിക്കില്ല. മറ്റുള്ളവരുടെ കണ്ണീർ വീണ നാണയത്തുട്ടുകൾ കൊണ്ട് സ്വർണ്ണഗോപുരം പണിതാൽ പാപം ഇല്ലാതാകില്ല. എന്നാൽ ആ ബ്രാഹ്മണൻ നിഷ്കളങ്കനാണ്. പണത്തിന്റെ ഉറവിടം അയാൾക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നു. തികഞ്ഞ ഭക്തിയോടെയും നിസ്വാർത്ഥതയോടെയുമാണ് അയാൾ ഈശ്വരനെ സേവിച്ചത്. അതിനാൽ ആ ക്ഷേത്രത്തിലെ കർമ്മങ്ങളുടെ പുണ്യം മുഴുവനായും ആ ദരിദ്രനായ ബ്രാഹ്മണന് മാത്രം അവകാശപ്പെട്ടതാണ്.”

വിക്രമാദിത്യന്റെ ഉത്തരം പൂർണ്ണമായും ശരിയായിരുന്നു. ഉത്തരം പറഞ്ഞതോടെ വ്യവസ്ഥ പ്രകാരം വേതാളം രാജാവിന്റെ തോളിൽ നിന്നും വഴുതിമാറി, വലിയൊരു ശബ്ദത്തോടെ വീണ്ടും ആ പഴയ മുരുക്കുമരത്തിലേക്ക് പറന്നുപോയി. ഇരുട്ടിൽ വവ്വാലുകൾ ചിറകടിച്ച് പറന്നു. രാജാവ് ഒട്ടും തളരാതെ, തന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിന് യാതൊരു കോട്ടവും തട്ടാതെ വീണ്ടും മരത്തിന് അടുത്തേക്ക് നടന്നു.

ധർമ്മസങ്കടങ്ങളുടെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ

വിക്രമാദിത്യനും വേതാളവും തമ്മിലുള്ള ഈ കഥ കേവലം ഒരു മുത്തശ്ശിക്കഥയല്ല. മനുഷ്യന്റെ കർമ്മങ്ങളെയും അതിന്റെ ഫലങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള അതിസങ്കീർണ്ണമായ ഒരു തത്വശാസ്ത്രമാണ് ഇതിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. പലപ്പോഴും നമ്മൾ ചിന്തിക്കാറുള്ളത്, ലക്ഷ്യം നല്ലതാണെങ്കിൽ മാർഗ്ഗം എന്തുമായാലും കുഴപ്പമില്ല എന്നാണ്. എന്നാൽ ഭാരതീയ ചിന്താഗതി പ്രകാരം ‘സാധനശുദ്ധി’ (Purity of means) ലക്ഷ്യത്തോളം തന്നെ പ്രധാനമാണ്. സത്കർമ്മങ്ങൾ പൂർണ്ണമാകണമെങ്കിൽ താഴെ പറയുന്ന മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ അനിവാര്യമാണ്:

• ദ്രവ്യശുദ്ധി (Purity of Wealth): നാം ദാനം ചെയ്യുന്നതോ സത്കർമ്മങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നതോ ആയ പണം അദ്ധ്വാനത്തിലൂടെയും ധർമ്മത്തിലൂടെയും സമ്പാദിച്ചതായിരിക്കണം.
• കർമ്മശുദ്ധി (Purity of Action): ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തി ആർക്കും ദ്രോഹമുണ്ടാക്കാത്തതും തികഞ്ഞ നീതിബോധത്തോടെ ചെയ്യുന്നതുമായിരിക്കണം.
• ഭാവശുദ്ധി (Purity of Intent): പ്രശംസയോ പുണ്യമോ ആഗ്രഹിച്ചല്ല, മറിച്ച് നിസ്വാർത്ഥമായ സ്നേഹത്തോടെയും സമർപ്പണത്തോടെയുമായിരിക്കണം കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടത്.

പാപം ചെയ്ത ഒരു വ്യക്തിക്ക് പണം കൊടുത്ത് പുണ്യം വാങ്ങാൻ കഴിയില്ല എന്നതാണ് ഈ കഥയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പാഠം. മോഷ്ടിച്ച പണം കൊണ്ട് ക്ഷേത്രം പണിത കള്ളൻ വിശ്വസിച്ചത്, തന്റെ സമ്പത്ത് ഉപയോഗിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിയമങ്ങളെ വിലയ്ക്കുവാങ്ങാം എന്നാണ്. എന്നാൽ കർമ്മഫലം എന്നത് ഒരു വ്യാപാരമല്ല. അവിടെ കണക്കുപുസ്തകങ്ങൾ വെച്ച് പാപവും പുണ്യവും തമ്മിൽ തട്ടിക്കിഴിക്കാൻ സാധിക്കില്ല. ഒരാളുടെ പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം നിർണ്ണയിക്കുന്നത് അയാളുടെ ഉദ്ദേശ്യശുദ്ധിയും (Intention), ആ പ്രവൃത്തി ചെയ്യാൻ ഉപയോഗിച്ച മാർഗ്ഗത്തിന്റെ വിശുദ്ധിയുമാണ്. ഇവിടെ ബ്രാഹ്മണന് പുണ്യം ലഭിക്കാൻ കാരണം അയാളുടെ ബാഹ്യമായ കർമ്മം മാത്രമല്ല, ആന്തരികമായ സമർപ്പണവും കൂടിയാണ്.

ഇന്നത്തെ ലോകത്തിലെ ‘പുണ്യവാളന്മാർ’

ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഉജ്ജയിനിയിലെ ഇരുണ്ട രാവുകളിൽ വേതാളം ചോദിച്ച ഈ ചോദ്യം, ഇന്നത്തെ ആധുനിക സമൂഹത്തിൽ എത്രത്തോളം പ്രസക്തമാണെന്ന് ചിന്തിച്ചുനോക്കൂ. ഇന്നത്തെ നമ്മുടെ ചുറ്റുപാടിലും ഇത്തരം ‘കള്ളന്മാരെ’ നമുക്ക് ധാരാളമായി കാണാൻ കഴിയും. അഴിമതിയിലൂടെയും ചതിയിലൂടെയും കോടികൾ സമ്പാദിക്കുന്നവർ തങ്ങളുടെ പ്രതിച്ഛായ നന്നാക്കാൻ (Image whitewashing) വലിയ ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്താറുണ്ട്. ആധുനിക സമൂഹത്തിൽ ഈ കഥയിലെ കള്ളന്മാരെ പല രൂപത്തിൽ നമുക്ക് കാണാം:

• അഴിമതിക്കാരായ അധികാരികൾ: ജനങ്ങളുടെ നികുതിപ്പണം അപഹരിക്കുകയും, പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വരുമ്പോൾ ആ പണത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ ശതമാനം ഉപയോഗിച്ച് പാവപ്പെട്ടവർക്ക് സൗജന്യങ്ങൾ നൽകി പുണ്യവാളന്മാരാകാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർ.
• പ്രകൃതിയെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്ന വ്യവസായികൾ: വിഷമാലിന്യങ്ങൾ പുഴകളിലേക്ക് ഒഴുക്കിവിട്ട് ആയിരങ്ങൾക്ക് രോഗം സമ്മാനിച്ച ശേഷം, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിനായി കോടികൾ സംഭാവന നൽകുകയും വലിയ പുരസ്കാരങ്ങൾ ഏറ്റുവാങ്ങുകയും ചെയ്യുന്ന കോർപ്പറേറ്റുകൾ.
• മാഫിയാ തലവന്മാർ: മയക്കുമരുന്ന് കച്ചവടത്തിലൂടെയും വ്യാജമരുന്നുകൾ വിറ്റും യുവതലമുറയെ നശിപ്പിച്ച ശേഷം, തങ്ങളുടെ പേരിലുള്ള പാപക്കറ മായ്ക്കാൻ വലിയ അനാഥാലയങ്ങളും സൂപ്പർ സ്പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രികളും പണിയുന്നവർ.

അവർ വലിയ ആശുപത്രികൾ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നു, അനാഥാലയങ്ങൾക്ക് കോടികൾ സംഭാവന നൽകുന്നു, യൂണിവേഴ്സിറ്റികളിൽ വലിയ ഫണ്ടുകൾ നൽകുന്നു. ഇതൊക്കെ കാണുമ്പോൾ സാധാരണക്കാരായ നമ്മൾ അവരെ വാഴ്ത്തിപ്പാടുന്നു. ഇവരെല്ലാം വലിയ പുണ്യവാളന്മാരാണെന്ന് സമൂഹം തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു. ഒരുപക്ഷേ, ആധുനിക കോർപ്പറേറ്റ് ലോകത്തെ സി.എസ്.ആർ (Corporate Social Responsibility) ഫണ്ടുകൾ പോലും പലപ്പോഴും ഇത്തരം പാപങ്ങൾ കഴുകിക്കളയാനുള്ള ഒരു മറയാകാറുണ്ട്.

തങ്ങൾ അധർമ്മത്തിലൂടെ നേടിയ പണം സത്കർമ്മങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിച്ചാൽ തങ്ങളുടെ മുൻകാല തെറ്റുകൾ മായ്ച്ചുപെടുത്താം എന്ന് ഇവരും വിശ്വസിക്കുന്നു. എന്നാൽ വിക്രമാദിത്യന്റെ ഉത്തരം ഇവർക്കും ബാധകമാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെ വഞ്ചിച്ച് നേടിയ പണം കൊണ്ട് എത്ര വലിയ ആശുപത്രി പണിതാലും, ആ വഞ്ചനയുടെ പാപം അവരെ വിട്ടുമാറില്ല. അവിടെ ചികിത്സ ലഭിക്കുന്ന പാവപ്പെട്ടവന്റെ ആശ്വാസം ആ സ്ഥാപനത്തിൽ ആത്മാർത്ഥമായി ജോലി ചെയ്യുന്ന ഡോക്ടർമാർക്കും നഴ്സുമാർക്കുമാണ് പുണ്യമായി മാറുക; അല്ലാതെ പണം മുടക്കിയ അഴിമതിക്കാരനല്ല.

ഒരു വ്യക്തിയുടെ നന്മ അളക്കേണ്ടത് അവൻ എത്ര തുക ദാനം ചെയ്തു എന്നതിലൂടെയല്ല, മറിച്ച് ആ തുക അവൻ എങ്ങനെ സമ്പാദിച്ചു എന്നതിലൂടെയാണ്. ധർമ്മത്തിലധിഷ്ഠിതമായ ജീവിതം നയിക്കുന്ന ഒരുവൻ നൽകുന്ന ഒരു പിടി അന്നത്തിന്, അധർമ്മിയായ ഒരുവൻ നൽകുന്ന സ്വർണ്ണക്കിഴിയേക്കാൾ മൂല്യമുണ്ട്. കർമ്മത്തിന്റെ ത്രാസിൽ തൂക്കപ്പെടുന്നത് സമ്പത്തിന്റെ ഭാരമല്ല, മറിച്ച് മനസ്സിന്റെ വിശുദ്ധിയാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഈ നീതിബോധം കാലങ്ങൾ എത്ര കഴിഞ്ഞാലും മാറ്റമില്ലാതെ തുടരും.