സമുദ്രമഥനം: ശത്രുക്കള്‍ മിത്രങ്ങളാകുമ്പോള്‍ സംഭവിക്കുന്നത്

ക്ഷീരസാഗരം അക്ഷമയോടെ ഇളകിമറിയുകയാണ്. അതിന്റെ അതിരുകളില്ലാത്ത അലര്‍ച്ച അണ്ഡകടാഹങ്ങളെ ഒന്നാകെ വിറപ്പിച്ചു. വെളുത്ത പാലുപോലെ നുരഞ്ഞുപൊന്തുന്ന ഭീമന്‍ തിരമാലകള്‍ ആകാശത്തോളം ഉയര്‍ന്നുതാണു. അതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത, ഇനി ഒരിക്കലും കാണാനിടയില്ലാത്ത ഒരു മഹാത്ഭുതമായ കാഴ്ചയ്ക്കാണ് പ്രപഞ്ചം അന്ന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത്. നൂറ്റാണ്ടുകളായി പരസ്പരം പോരടിച്ചിരുന്ന, ചോരയ്ക്ക് ചോര പകരം ചോദിച്ചിരുന്ന രണ്ടു ബദ്ധവൈരികള്‍ ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിനായി തോളോടുതോള്‍ ചേര്‍ന്ന് വിയര്‍പ്പൊഴുക്കുന്നു. ഒരു വശത്ത് പ്രകാശത്തിന്റെ ആള്രൂപങ്ങളായ ദേവന്മാര്‍; അവരുടെ മുഖത്ത് ക്ഷീണമുണ്ടെങ്കിലും കണ്ണുകളില്‍ പ്രതീക്ഷയുടെ തിളക്കമുണ്ട്. മറുവശത്ത് ഇരുട്ടിന്റെയും രൗദ്രതയുടെയും പര്യായങ്ങളായ അസുരന്മാര്‍; അവരുടെ കറുത്ത പേശികള്‍ ഉരുണ്ടുകൂടിയിരിക്കുന്നു. അവര്‍ക്കിടയില്‍ കടകോലായി കൂറ്റന്‍ മന്ദരപര്‍വ്വതം അതിവേഗം കറങ്ങുന്നു. ആ പര്‍വ്വതത്തെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കിയ വലിയ കയറായി വാസുകി എന്ന സര്‍പ്പരാജന്‍ വേദനകൊണ്ട് ചീറ്റുന്നു. ഇരുകൂട്ടരുടെയും പേശികള്‍ വലിഞ്ഞുമുറുകി, ശരീരത്തില്‍ നിന്ന് വിയര്‍പ്പ് കണങ്ങള്‍ പാലാഴിയിലേക്ക് ഇറ്റുവീണു. അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിലനില്‍പ്പിനായുള്ള ആ വലിയ പോരാട്ടമാണ് സമുദ്രമഥനം (Samudra Manthan). യുഗങ്ങള്‍ക്കിപ്പുറവും മനുഷ്യരാശിക്ക് മുഴുവന്‍ പാഠമാകേണ്ട അതിഗംഭീരമായ ഒരു തത്വശാസ്ത്രം ഈ കടയലിന്റെ ആഴങ്ങളില്‍ ഒളിഞ്ഞുകിടപ്പുണ്ട്.

ശാപഗ്രസ്തരായ ദേവന്മാരും മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ഉപദേശവും

കഥ തുടങ്ങുന്നത് ദുര്‍വ്വാസാവിന്റെ അതികഠിനമായ ഒരു കോപത്തില്‍ നിന്നാണ്. ഒരിക്കല്‍ വിദ്യാധരന്മാര്‍ നല്‍കിയ, ഒരിക്കലും വാടാത്ത, സുഗന്ധം പരത്തുന്ന ഒരു ദിവ്യമാല്യവുമായി ദുര്‍വ്വാസാവായ മഹര്‍ഷി നടന്നുപോവുകയായിരുന്നു. അപ്പോഴാണ് ഐരാവതത്തിന്റെ പുറത്തേറി ഇന്ദ്രന്‍ ആ വഴി വന്നത്. മഹര്‍ഷി ആ ദിവ്യമാല്യം ഇന്ദ്രന് സമ്മാനിച്ചു. എന്നാല്‍ സമ്പത്തും അധികാരവും നല്‍കിയ അഹങ്കാരം കണ്ണുമൂടിയ ഇന്ദ്രന്‍, ആ മാല്യത്തിന്റെ വില മനസ്സിലാക്കാതെ അത് തന്റെ ആനയുടെ കൊമ്പിലേക്ക് അലക്ഷ്യമായി വലിച്ചെറിഞ്ഞു. മാല്യത്തിലെ വണ്ടുകളുടെ ശല്യം സഹിക്കാനാവാതെ ഐരാവതം അത് തുമ്പിക്കൈകൊണ്ടെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചവിട്ടി അരച്ചു. ഇത് കണ്ട് രോഷാകുലനായ മഹര്‍ഷി കോപത്താല്‍ ജ്വലിച്ചു. ഇടിമുഴക്കം പോലെയുള്ള ശബ്ദത്തില്‍ അദ്ദേഹം ശപിച്ചു: “നിന്റെ ഈ അഹങ്കാരത്തിന് കാരണമായ സകല ഐശ്വര്യങ്ങളും നശിച്ചുപോകട്ടെ! ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാര്‍ക്കും ജരാനരകള്‍ ബാധിക്കട്ടെ!”

മഹര്‍ഷിയുടെ ശാപം അക്ഷരംപ്രതി ഫലിച്ചു. ദേവലോകത്തെ കല്‍പവൃക്ഷങ്ങള്‍ വാടിക്കരിഞ്ഞു. ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിലെ ദിവ്യപ്രകാശം മങ്ങിത്തുടങ്ങി, അവരുടെ ശക്തി ചോര്‍ന്നുപോയി. ഇതൊരു സുവര്‍ണ്ണാവസരമായി കണ്ട അസുരന്മാര്‍ പാതാളത്തില്‍ നിന്നും ഇരച്ചുകയറി സ്വര്‍ഗ്ഗം ആക്രമിച്ചു. തോല്‍വി മാത്രം ഏറ്റുവാങ്ങിയ ഇന്ദ്രനും സംഘവും ഗതികെട്ട് ബ്രഹ്മാവിനൊപ്പം മഹാവിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. അനന്തശയനത്തില്‍ വിശ്രമിക്കുകയായിരുന്ന വിഷ്ണു എല്ലാം കേട്ടുകഴിഞ്ഞ ശേഷം, വളരെ ശാന്തനായി അവരോട് പറഞ്ഞു: “കാലം ഇപ്പോള്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് അനുകൂലമല്ല ഇന്ദ്രാ. അഹങ്കാരം നിങ്ങളെ ദുര്‍ബലരാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഈ പ്രതിസന്ധിയെ മറികടക്കാന്‍ അമൃതം സേവിക്കുക മാത്രമേ വഴിയുള്ളൂ. അതിനായി ക്ഷീരസാഗരം കടയണം.”

ഇന്ദ്രന്റെ കണ്ണുകളില്‍ ആശയക്കുഴപ്പവും ഭയവും നിറഞ്ഞു. അനന്തമായ പാലാഴി കടയുകയോ? അതെങ്ങനെ സാധിക്കും? തങ്ങള്‍ക്ക് അതിനുള്ള കായികശേഷി ഇപ്പോള്‍ ഇല്ലല്ലോ.

വിഷ്ണു മന്ദഹസിച്ചുകൊണ്ട് തുടര്‍ന്നു: “അതിന് അസുരന്മാരുടെ സഹായം വേണം. പോയി മഹാബലിയോട് സന്ധി ചെയ്യുക. അമൃതത്തിന്റെ പങ്ക് അവര്‍ക്കും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുക. കാര്യം നേടുന്നതുവരെ ശത്രുവിനെ മിത്രമാക്കുക. കോപം കൊണ്ടോ ആയുധം കൊണ്ടോ നേടാനാകാത്തത് ബുദ്ധികൊണ്ടും തന്ത്രം കൊണ്ടും നേടണം.”

തങ്ങളെ നാടുകടത്തിയ, തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളുടെ ചോരകുടിച്ച അസുരന്മാരോട് സന്ധിചെയ്യുകയോ? ഇന്ദ്രന്റെ അഭിമാനം വ്രണപ്പെട്ടു. അയാളുടെ ഉള്ളില്‍ വലിയൊരു വൈകാരിക സംഘര്‍ഷം നടന്നു. എന്നാല്‍ വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കുകള്‍ വ്യക്തമായിരുന്നു. ലക്ഷ്യം വലുതാണെങ്കില്‍, അഹങ്കാരം മാറ്റിവെച്ച് ശത്രുവിനോടും കൈകോര്‍ക്കണം. വിധി ആരെയും വെറുതെ വിടില്ല എന്ന തിരിച്ചറിവില്‍ ദേവന്മാര്‍ തങ്ങളുടെ ഈഗോ മാറ്റിവെച്ച് അസുരന്മാരുമായി സന്ധിചെയ്യാന്‍ തീരുമാനിച്ചു.

മന്ദരവും വാസുകിയും: അഹങ്കാരത്തിന്റെ പരീക്ഷണങ്ങള്‍

മരണമില്ലായ്മ നല്‍കുന്ന അമൃതം എന്ന വാഗ്ദാനം അസുരന്മാരെയും മോഹിപ്പിച്ചു. തങ്ങളുടെ ശാരീരിക ബലത്തില്‍ അമിതമായി വിശ്വസിച്ചിരുന്ന അവര്‍ ദേവന്മാര്‍ക്കൊപ്പം ചേര്‍ന്നു. പാലാഴി കടയാന്‍ ഭീമാകാരമായ മന്ദരപര്‍വ്വതം കടകോലാക്കാന്‍ തീരുമാനിച്ചു. എന്നാല്‍ അത് ഉയര്‍ത്താന്‍ ദേവന്മാര്‍ക്കോ അസുരന്മാര്‍ക്കോ കഴിഞ്ഞില്ല. ഒടുവില്‍ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനമായ ഗരുഡനാണ് തന്റെ അതിശക്തമായ ചിറകടിയൊച്ചകളോടെ അത് പാലാഴിയില്‍ എത്തിച്ചത്. കടയാനുള്ള കയറായി, ഉഗ്രവിഷമുള്ള വാസുകിയെ കൊണ്ടുവന്നു.

ഇനിയാണ് യഥാര്‍ത്ഥ പരീക്ഷണം തുടങ്ങുന്നത്. വാസുകിയുടെ ഏതു ഭാഗം ആരു പിടിക്കും? അസുരന്മാരുടെ ഉള്ളിലെ അഹങ്കാരം വീണ്ടും ഉണര്‍ന്നു. “ഞങ്ങള്‍ ശക്തരാണ്, ഉന്നതകുലജാതരാണ്. ഒരു പാമ്പിന്റെ വാല്‍ പിടിക്കുന്നത് ഞങ്ങള്‍ക്ക് അപമാനമാണ്. അതുകൊണ്ട് തലഭാഗം ഞങ്ങള്‍ പിടിക്കും. വാല്‍ഭാഗം ദുര്‍ബലരായ ദേവന്മാര്‍ പിടിക്കട്ടെ,” മഹാബലി ഗര്‍ജ്ജിച്ചു.

ഇതുകേട്ട് ദേവന്മാര്‍ വീണ്ടും പ്രകോപിതരായി. അവര്‍ ആയുധമെടുക്കാന്‍ തുനിഞ്ഞു. എന്നാല്‍ മഹാവിഷ്ണു കണ്ണുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രനെ വിലക്കി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിര്‍ദ്ദേശപ്രകാരം ദേവന്മാര്‍ വാല്‍ഭാഗം പിടിക്കാന്‍ തയ്യാറായി. ഇത് ദേവന്മാരുടെ ഒരു ബുദ്ധിപരമായ നീക്കമായിരുന്നു. കാരണം, അതികഠിനമായി കടയല്‍ തുടങ്ങുമ്പോള്‍ വാസുകി വേദനകൊണ്ട് വിഷം ചീറ്റും. തലഭാഗത്ത് നില്‍ക്കുന്നവര്‍ക്കാണ് അതിന്റെ ആഘാതം ഏല്‍ക്കേണ്ടിവരിക. അഹങ്കാരം കൊണ്ട് അസുരന്മാര്‍ തിരഞ്ഞെടുത്തത് അവരുടെ തന്നെ നാശമായിരുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ ലക്ഷ്യപ്രാപ്തിക്കായി ഒരു പടി പിന്നോട്ട് മാറിനില്‍ക്കുന്നതാണ് യഥാര്‍ത്ഥ വിജയം എന്ന് ഈ സംഭവം നമ്മെ ഓര്‍മ്മിപ്പിക്കുന്നു.

കടയല്‍ തുടങ്ങിയപ്പോള്‍ മന്ദരപര്‍വ്വതം ഭാരക്കൂടുതല്‍ കൊണ്ട് സമുദ്രത്തിന്റെ അടിത്തട്ടിലേക്ക് താഴ്ന്നുപോയി. ദേവാസുരന്മാര്‍ നിസ്സഹായരായി നിന്നു. അപ്പോള്‍ മഹാവിഷ്ണു ഒരു ഭീമന്‍ ആമയുടെ രൂപത്തില്‍ (കൂര്‍മ്മാവതാരം) സമുദ്രത്തിനടിയിലേക്ക് പോയി തന്റെ ഉറച്ച മുതുകില്‍ മന്ദരപര്‍വ്വതത്തെ താങ്ങി നിര്‍ത്തി. അങ്ങനെ വീണ്ടും ആവേശത്തോടെ സമുദ്രമഥനം ആരംഭിച്ചു.

അമൃതത്തിന് മുന്‍പേ വന്ന കാളകൂടം

ഏറെ നേരം കടഞ്ഞപ്പോള്‍ സമുദ്രം തിളച്ചുമറിയാന്‍ തുടങ്ങി. കടല്‍ക്ഷോഭത്തില്‍ തിരമാലകള്‍ ആര്‍ത്തലച്ചു. വാസുകിയുടെ ശരീരത്തില്‍ നിന്ന് രക്തം വാര്‍ന്നു. വേദനകൊണ്ട് പുളഞ്ഞ വാസുകിയുടെ വായില്‍ നിന്നുവന്ന വിഷവായുവേറ്റ് അസുരന്മാര്‍ തളര്‍ന്നു. പെട്ടെന്നാണ് പാലാഴിയില്‍ നിന്ന് കറുത്ത, ഭയാനകമായ പുകയുയര്‍ന്നത്. അത് ലോകത്തെ മുഴുവന്‍ നിമിഷനേരം കൊണ്ട് നശിപ്പിക്കാന്‍ ശേഷിയുള്ള കൊടിയ വിഷമായിരുന്നു – കാളകൂടം (Halahala).

അമൃതം പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്ന ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ആ കാഴ്ചകണ്ട് ഭയന്നുവിറച്ചു. വിഷത്തിന്റെ ചൂടില്‍ ലോകം കരിഞ്ഞുതുടങ്ങി. ആകാശവും ഭൂമിയും ഇരുണ്ടു. എല്ലാവരും പരമശിവനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. ലോകരക്ഷയ്ക്കായി സാക്ഷാല്‍ മഹാദേവന്‍ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും, ആ കാളകൂടം മുഴുവന്‍ തന്റെ കൈക്കുമ്പിളിലെടുത്ത് പാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. എന്നാല്‍ ആ കൊടിയ വിഷം ശിവന്റെ വയറ്റിലെത്താതെ, ലോകമാതാവായ പാര്‍വ്വതീദേവി അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴുത്തില്‍ മുറുകെ പിടിച്ചു. അങ്ങനെ കാളകൂടം ശിവന്റെ കഴുത്തില്‍ തങ്ങിനിന്നു, കഴുത്ത് നീലനിറമായി. അന്നു മുതല്‍ അദ്ദേഹം ‘നീലകണ്ഠന്‍’ എന്നറിയപ്പെട്ടു.

തടസ്സങ്ങള്‍ മാറിയപ്പോള്‍ ഇരുകൂട്ടരും വീണ്ടും കടയല്‍ തുടര്‍ന്നു. പിന്നീട് പാലാഴിയില്‍ നിന്ന് അത്ഭുതവസ്തുക്കളുടെ വലിയൊരു ഘോഷയാത്ര തന്നെ ഉണ്ടായി. സകല മോഹങ്ങളും സഫലമാക്കുന്ന ദിവ്യപ്പശുവായ കാമധേനു, സ്വര്‍ണ്ണപ്പൂക്കളുള്ള കല്പവൃക്ഷം, വെളുത്ത കൊമ്പുകളുള്ള ഐരാവതം, ഉച്ചൈശ്രവസ്സ് എന്ന പറക്കുന്ന കുതിര, പ്രകാശമാനമായ കൗസ്തുഭ രത്‌നം, രംഭ തുടങ്ങിയ അപ്സരസ്സുകള്‍, ഒടുവില്‍ താമരപ്പൂവിന്റെ സുഗന്ധത്തോടെ സാക്ഷാല്‍ ലക്ഷ്മീദേവിയും ഉയര്‍ന്നുവന്നു! ഈ വിലപ്പെട്ട വസ്തുക്കളെല്ലാം ഇരുപക്ഷവും തര്‍ക്കമില്ലാതെ വീതിച്ചെടുത്തു.

ഈ പ്രലോഭനങ്ങളിലൊന്നും വീഴാതെ അവര്‍ തങ്ങളുടെ അന്തിമ ലക്ഷ്യത്തിനായി വീണ്ടും കടഞ്ഞുകൊണ്ടേയിരുന്നു. ഒടുവില്‍, ദിവ്യമായ പ്രഭയോടെ, സാക്ഷാല്‍ ധന്വന്തരി സുവര്‍ണ്ണനിറമുള്ള അമൃതകുംഭവുമായി ഉയര്‍ന്നുവന്നു. ദേവന്മാരുടെ ലക്ഷ്യം സഫലമായി.

മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പാഠം: കാളകൂടം കുടിക്കാത്തവര്‍ക്ക് അമൃതം അര്‍ഹതപ്പെട്ടതല്ല

സമുദ്രമഥനം കേവലം ഒരു പുരാണകഥയല്ല; അത് മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിന്റെയും ജീവിതത്തിന്റെയും പ്രതീകാത്മകമായ ചിത്രീകരണമാണ്. ഈ കഥയില്‍ ഭൂരിഭാഗം പേരും ശ്രദ്ധിക്കാതെ പോകുന്ന വളരെ ആഴത്തിലുള്ള ചില വലിയ സത്യങ്ങളുണ്ട്.

നമ്മുടെ മനസ്സ് തന്നെയാണ് പാലാഴി. അതില്‍ നന്മയുടെയും (ദേവന്മാര്‍) തിന്മയുടെയും (അസുരന്മാര്‍) ചിന്തകളുണ്ട്. ഒരു വലിയ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് എത്തുവാന്‍ ഈ രണ്ട് വിരുദ്ധ ശക്തികളെയും നാം നിയന്ത്രിക്കേണ്ടതുണ്ട്. നമ്മിലെ പോരായ്മകളെയും ഇരുട്ടിനെയും അംഗീകരിക്കുകയും, അവയെക്കൂടി ലക്ഷ്യപ്രാപ്തിക്കായി ഒരുമിച്ചു കൊണ്ടുപോവുകയും ചെയ്യുമ്പോഴേ യഥാര്‍ത്ഥ വിജയം ഉണ്ടാകൂ എന്ന് ഈ തത്വശാസ്ത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

മറ്റൊരു പ്രധാന പാഠം കാളകൂടവിഷത്തിന്റേതാണ്. നാം ഏത് വലിയ പ്രവൃത്തി തുടങ്ങുമ്പോഴും, അതിന്റെ ആദ്യഫലം പലപ്പോഴും കയ്പേറിയതായിരിക്കും. നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ഭയങ്ങള്‍, ഉത്കണ്ഠകള്‍, പുറത്തുനിന്നുള്ള പ്രതിസന്ധികള്‍, വിമര്‍ശനങ്ങള്‍, സാമ്പത്തിക നഷ്ടങ്ങള്‍ എന്നിവയാകുന്ന കാളകൂടം ആദ്യം ഉയര്‍ന്നുവരും. ഭൂരിഭാഗം മനുഷ്യരും ആ വിഷം കണ്ട് ഭയന്ന് തങ്ങളുടെ സ്വപ്നങ്ങളില്‍ നിന്ന് പിന്മാറും. എന്നാല്‍ ആ പ്രതിസന്ധികളെ (ശിവനെപ്പോലെ) ധീരമായി നേരിടുകയും, അവയെ വിഴുങ്ങാതെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവര്‍ക്ക് മാത്രമേ അമൃതം എന്ന അന്തിമവിജയം രുചിക്കാനാകൂ.

അതുപോലെ, അമൃതത്തിന് മുന്‍പ് വന്ന കാമധേനുവിനെയും ലക്ഷ്മീദേവിയെയും പോലുള്ള പ്രലോഭനങ്ങള്‍ ജീവിതത്തിലെ ഇടക്കാല വിജയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചെറിയ നേട്ടങ്ങളില്‍, അല്പം പണമോ പ്രശസ്തിയോ ലഭിക്കുമ്പോള്‍ അതില്‍ സംതൃപ്തരായി ലക്ഷ്യം മറക്കുന്നവര്‍ക്ക് ഒരിക്കലും അന്തിമവിജയം നേടാനാകില്ല. ലക്ഷ്യത്തിലെത്തും വരെ പ്രയത്നം തുടരണമെന്ന വലിയ സന്ദേശമാണ് ഇവിടെ തെളിയുന്നത്.

ആധുനിക ജീവിതത്തിലെ സമുദ്രമഥനം

ഇന്നത്തെ കോര്‍പ്പറേറ്റ് ലോകത്തും, രാഷ്ട്രീയത്തിലും, നമ്മുടെ വ്യക്തിജീവിതത്തിലും സമുദ്രമഥനത്തിലെ പാഠങ്ങള്‍ നൂറുശതമാനം പ്രായോഗികമാണ്. താഴെ പറയുന്ന ചില ഉദാഹരണങ്ങള്‍ അത് വ്യക്തമാക്കുന്നു:

• സഹകരണത്തിന്റെ ആവശ്യകത (Collaboration): നിങ്ങള്‍ ഒരു കമ്പനിയില്‍ ജോലി ചെയ്യുകയാണെന്ന് കരുതുക. അവിടെ നിങ്ങളുടെ ആശയങ്ങളുമായി ഒട്ടും യോജിക്കാത്ത, നിങ്ങള്‍ക്ക് തീരെ താത്പര്യമില്ലാത്ത ഒരു സഹപ്രവര്‍ത്തകനോ മാനേജറോ ഉണ്ടാകാം. എന്നാല്‍ കമ്പനിയുടെ ഒരു വലിയ പ്രൊജക്റ്റ് വിജയിപ്പിക്കാന്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് അവരുടെ സഹായം കൂടിയേ തീരൂ. അവിടെ നിങ്ങളുടെ ഈഗോ മാറ്റിവെച്ച്, അവരുമായി സഹകരിക്കാന്‍ നിങ്ങള്‍ തയ്യാറാകണം. മഹാവിഷ്ണു ഇന്ദ്രന് നല്‍കിയ ഉപദേശം അതാണ് – ലക്ഷ്യം വലുതാണെങ്കില്‍ ശത്രുവിനോടും സന്ധിചെയ്യുക.
• ബിസിനസ്സ് ലയനങ്ങള്‍ (Mergers and Acquisitions): രണ്ട് ബദ്ധവൈരികളായ വന്‍കിട കമ്പനികള്‍ പരസ്പരം ലയിക്കുന്നതും നമ്മള്‍ കാണാറുണ്ട്. തനിച്ച് നിന്നാല്‍ വലിയ വിപണിയില്‍ പിടിച്ചുനില്‍ക്കാനാകില്ല എന്ന് വരുമ്പോള്‍, അവര്‍ തങ്ങളുടെ കാലങ്ങളായുള്ള കുടിപ്പക മാറ്റിവെച്ച് ഒന്നിക്കുന്നു. ബിസിനസ്സിലെ ഈ സ്ട്രാറ്റജി ആയിരക്കണക്കിന് വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്ക് മുന്‍പേ ഭാരതീയ പുരാണങ്ങള്‍ വളരെ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞുവെച്ചിട്ടുണ്ട്.
• നേതൃത്വപാടവം (Leadership): അസുരന്മാര്‍ വാസുകിയുടെ തലഭാഗം ചോദിച്ചപ്പോള്‍, അത് അവര്‍ക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാന്‍ ദേവന്മാര്‍ തയ്യാറായി. ഒരു പ്രൊജക്റ്റില്‍, അഹങ്കാരികളായ ചിലര്‍ക്ക് എല്ലാ ക്രെഡിറ്റും വേണമെന്ന് വാശിയുണ്ടാകും. ഒരു നല്ല ലീഡര്‍ അവര്‍ക്ക് ആ ‘തലഭാഗം’ സന്തോഷത്തോടെ വിട്ടുകൊടുക്കും. കാരണം ലീഡറുടെ ശ്രദ്ധ ആര് ക്രെഡിറ്റ് എടുക്കുന്നു എന്നതിലല്ല, മറിച്ച് പ്രൊജക്റ്റ് വിജയകരമായി പൂര്‍ത്തിയാക്കുന്നതിലാണ് (അമൃതം നേടുന്നതിലാണ്). തനിക്ക് ലഭിച്ച വലിയ സ്ഥാനത്തിന്റെ പേരില്‍ അഭിമാനിക്കുന്നവന് അതിലൊളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഗ്നിയെക്കുറിച്ച് (വാസുകിയുടെ വിഷം) പലപ്പോഴും ബോധ്യമുണ്ടാകില്ല.
• പരാജയങ്ങളെ നേരിടല്‍ (Facing Failures): ഒരു പുതിയ സ്റ്റാര്‍ട്ടപ്പ് തുടങ്ങുന്നയാള്‍ക്ക് ആദ്യത്തെ കുറച്ചു നാളുകള്‍ വലിയ നഷ്ടങ്ങളുടേതാകാം. അതാണ് അയാളുടെ കാളകൂടം. അത് കണ്ട് ഭയന്ന് ബിസിനസ്സ് നിര്‍ത്തുന്നയാള്‍ പരാജയപ്പെടുന്നു. എന്നാല്‍ ആ പ്രതിസന്ധിയെ അതിജീവിക്കുന്നയാള്‍ പിന്നീട് വലിയ വിജയങ്ങള്‍ (അമൃതം) സ്വന്തമാക്കുന്നു.

ചിന്തയ്ക്ക് ഒരു നിമിഷം

ജീവിതമെന്ന അതിവിശാലമായ സമുദ്രം നിരന്തരം കടയുമ്പോള്‍, അമൃതത്തിനായി കാത്തിരിക്കുന്നവര്‍ ആദ്യം ഉയര്‍ന്നുവരുന്ന കാളകൂടം കണ്ടു ഒരിക്കലും ഭയക്കരുത്. നിങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടങ്ങള്‍ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് നിങ്ങളുടെ കംഫര്‍ട്ട് സോണിന് (Comfort Zone) പുറത്താണ്. ചിലപ്പോള്‍ ആ നേട്ടങ്ങളിലേക്ക് നിങ്ങളെ നയിക്കാന്‍ നിങ്ങള്‍ ഏറ്റവും വെറുക്കുന്ന വ്യക്തികളുടെയോ സാഹചര്യങ്ങളുടെയോ സഹായം വേണ്ടി വന്നേക്കാം. ശത്രുതയല്ല, വിവേകവും ക്ഷമയുമാണ് മനുഷ്യനെ അന്തിമ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തിക്കുന്നത്. അടുത്ത തവണ നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തില്‍ ഒരു വലിയ പ്രതിസന്ധിയുടെ കാളകൂടം ഉയര്‍ന്നുവരുമ്പോള്‍ ഓര്‍ക്കുക, നിങ്ങള്‍ അമൃതത്തിന് തൊട്ടടുത്താണ്; കടയല്‍ നിര്‍ത്താതിരിക്കുക മാത്രമാണ് നിങ്ങള്‍ ചെയ്യേണ്ടത്.