ഊർമ്മിള: രാമായണത്തിലെ എക്കാലത്തെയും വലിയ നിശബ്ദ ത്യാഗം

രാത്രിയുടെ നിശബ്ദതയിൽ അയോധ്യ വിതുമ്പുകയായിരുന്നു. കാറ്റിൽ ഉലയുന്ന വിളക്കുകളിലെ തീനാളങ്ങൾ പോലെ അയോധ്യയിലെ പ്രജകളുടെ മനസ്സും വിറങ്ങലിച്ചു നിന്നു. ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരക്കെട്ടുകളിൽ എങ്ങും ദുഃഖത്തിന്റെ കരിനിഴൽ വീണിരിക്കുന്നു. ദൂരെയെവിടെയോ കേഴുന്ന പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം ആ രാത്രിയുടെ ഭീകരത വർദ്ധിപ്പിച്ചു. നാളെ പ്രഭാതത്തിൽ ശ്രീരാമനും സീതയും വനത്തിലേക്ക് പോവുകയാണ്. ഒപ്പം ലക്ഷ്മണനും. തന്റെ അമ്പും വില്ലും യാത്രാവസ്ത്രങ്ങളും ഒരുക്കിവെക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനെ വാതിൽക്കൽ നിന്ന് നോക്കിനിൽക്കുകയാണ് അവൾ—ഊർമ്മിള. ജനകമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രി, സീതയുടെ ഇളയ സഹോദരി, ലക്ഷ്മണന്റെ ധർമ്മപത്നി. അവളുടെ ഹൃദയമിടിപ്പ് ഒരു പെരുമ്പറ പോലെ മുഴങ്ങുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സ്വർണ്ണനൂലുകളാൽ നെയ്തെടുത്ത ആ രാജകുമാരിയുടെ വസ്ത്രങ്ങൾക്കല്ല, മറിച്ച് അവളുടെ മനസ്സിനാണ് അപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരമുണ്ടായിരുന്നത്. അവളുടെ നെഞ്ചിൽ സങ്കടത്തിന്റെ ഒരു വലിയ കടൽ ഇരമ്പുന്നുണ്ടായിരുന്നു. എങ്കിലും അവളുടെ അർദ്ധനിമീലിതമായ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് ഒരു തുള്ളി കണ്ണുനീർ പോലും താഴേക്ക് വീണില്ല. കാരണം, താൻ കരഞ്ഞാൽ അത് തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളെയും ധർമ്മബോധത്തെയും തളർത്തുകയേ ഉള്ളൂ എന്ന് അവൾക്കറിയാമായിരുന്നു. രാമായണം എന്ന ഇതിഹാസത്തിൽ അധികമാരും പാടിപ്പുകഴ്ത്താത്ത, എന്നാൽ ഏറ്റവും മഹത്തായ ഒരു ത്യാഗത്തിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു ആ രാത്രി.

കണ്ണുനീർ മറച്ചുവെച്ച വിടവാങ്ങൽ

ലക്ഷ്മണന്റെ മനസ്സ് അസ്വസ്ഥമായിരുന്നു. വില്ലിന്റെ ഞാണ് മുറുക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈകൾ നേരിയതായി വിറച്ചു. ജ്യേഷ്ഠനായ രാമനെ കാട്ടിൽ സേവിക്കുക എന്നത് തന്റെ ജന്മനിയോഗമാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിനറിയാം. എന്നാൽ വിവാഹം കഴിഞ്ഞ് അധികനാൾ കഴിയാത്ത തന്റെ പ്രിയപത്നിയെ കൊട്ടാരത്തിൽ തനിച്ചാക്കി പോകുന്നതിലെ കുറ്റബോധം ആ പോരാളിയെ വേട്ടയാടിയിരുന്നു. യാത്രാമൊഴി ചോദിക്കാനായി ലക്ഷ്മണൻ ഊർമ്മിളയുടെ അടുത്തേക്ക് നടന്നുചെന്നു. “എന്നെ ശപിക്കരുത് പ്രിയേ, എന്റെ ജ്യേഷ്ഠനെ കാട്ടിൽ തനിച്ചാക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല” എന്ന് പറയാൻ അദ്ദേഹം വാക്കുകൾ പരതി. സീതയെപ്പോലെ ഊർമ്മിളയും തന്നോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് വരാൻ വാശിപിടിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. അല്ലെങ്കിൽ തന്നെ പിരിഞ്ഞുപോകുന്നതിന്റെ സങ്കടത്തിൽ അവൾ പൊട്ടിക്കരയുമെന്ന് അദ്ദേഹം ഭയന്നു.

എന്നാൽ ലക്ഷ്മണനെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് വളരെ ശാന്തയായാണ് ഊർമ്മിള അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിച്ചത്. വിതുമ്പലുകൾ ഉള്ളിലൊതുക്കി, നിറയാൻ വെമ്പുന്ന കണ്ണുകൾ താഴ്ത്തി അവൾ പറഞ്ഞു: “ആര്യപുത്രാ, അങ്ങയുടെ മുഖത്തെ ഈ അസ്വസ്ഥത എനിക്ക് മനസ്സിലാകും. അങ്ങയുടെ ധർമ്മം ജ്യേഷ്ഠനെ സേവിക്കുക എന്നതാണ്. ഒരു നിഴൽ പോലെ അങ്ങ് രാമനൊപ്പം ഉണ്ടാകണം. വനത്തിലെ കല്ലും മുള്ളും നിറഞ്ഞ പാതകളിൽ അങ്ങായിരിക്കണം അവർക്ക് വഴികാട്ടി. എന്നെയോർത്ത് അങ്ങ് ഒട്ടും ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല. എന്റെ കണ്ണുനീർ അങ്ങയുടെ കാൽവിലങ്ങായി മാറാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഒരു ക്ഷത്രിയ പത്നിയായ ഞാൻ അങ്ങയുടെ കടമകൾക്ക് തടസ്സമാകുകയാണെങ്കിൽ അത് എന്റെ കുലത്തിന് തന്നെ അപമാനമാണ്. അങ്ങ് ധൈര്യമായി പോവുക, അങ്ങയുടെ മടങ്ങിവരവിനായി ഈ അയോധ്യയുടെ പടിവാതിൽക്കൽ ഒരു കെടാവിളക്കായി ഞാൻ ഇവിടെ കാത്തിരിക്കാം.”

സീതയ്ക്ക് രാമനോടൊപ്പം വനത്തിലേക്ക് പോകാൻ കഴിഞ്ഞു. വനത്തിലെ കഷ്ടപ്പാടുകൾക്കിടയിലും തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ സാമീപ്യം സീതയ്ക്ക് വലിയൊരളവോളം ആശ്വാസമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഊർമ്മിളയുടെ അവസ്ഥ അതായിരുന്നില്ല. ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനെ പിരിഞ്ഞ്, ദുഃഖം തളംകെട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു കൊട്ടാരത്തിൽ പതിന്നാല് വർഷം തനിച്ചു കഴിയുക എന്നതായിരുന്നു ഊർമ്മിളയുടെ വിധി. എന്നിട്ടും അവൾ പരാതി പറഞ്ഞില്ല. ലക്ഷ്മണന്റെ മനസ്സിന് പൂർണ്ണമായ ശാന്തി നൽകി, യാതൊരു ഭാരവുമില്ലാതെ അദ്ദേഹത്തെ യാത്രയാക്കാൻ അവൾക്ക് കഴിഞ്ഞു.

അയോധ്യയിലെ ഏകാന്തതയുടെ പതിന്നാല് വർഷങ്ങൾ

ശ്രീരാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും അയോധ്യ വിട്ടതോടെ ആ രാജ്യം അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ ഒരു ശവപ്പറമ്പായി മാറി. രഥത്തിന്റെ ചക്രങ്ങൾ അകന്നുപോയപ്പോൾ അയോധ്യയുടെ ജീവവായു കൂടിയാണ് ഇല്ലാതായത്. പുത്രവിരഹത്താൽ ദശരഥ മഹാരാജാവ് പ്രാണൻ വെടിഞ്ഞു. ഭരതൻ രാജ്യാധികാരം നിരസിച്ച് നന്ദിഗ്രാമിലേക്ക് താമസം മാറി. കൗസല്യയും സുമിത്രയും കൈകേയിയും അടങ്ങുന്ന രാജമാതാക്കൾ ദുഃഖത്തിൽ എരിഞ്ഞുതീരുകയായിരുന്നു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ കൊട്ടാരത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭാരവും ഊർമ്മിളയുടെ ചുമലിലായി.

കൊട്ടാരത്തിലെ ഇരുണ്ട ഇടനാഴികളിലൂടെ അവൾ ഒരു നിഴൽപോലെ നടന്നു. സുമിത്രയുടെയും കൗസല്യയുടെയും മടിയിൽ തലവെച്ച് കരയാൻ അവൾക്ക് മോഹമുണ്ടായിരുന്നു, എന്നാൽ ആ അമ്മമാർക്ക് മുന്നിൽ അവൾ സങ്കടങ്ങൾ മറച്ചുവെച്ച് പുഞ്ചിരിച്ചു. തന്റെ സ്വന്തം സങ്കടങ്ങളെല്ലാം ഉള്ളിലൊതുക്കി അവൾ ആ അമ്മമാർക്ക് താങ്ങായി നിന്നു. വസന്തങ്ങൾ വന്നുപോയി, വർഷകാലങ്ങൾ അയോധ്യയെ നനച്ചു കടന്നുപോയി. കൊട്ടാരത്തിലെ പൂന്തോട്ടത്തിൽ വിരിഞ്ഞ ചുവന്ന റോസാപ്പൂക്കൾ അവൾക്ക് അഗ്നിനാളങ്ങൾ പോലെയാണ് അനുഭവപ്പെട്ടത്. കാർമേഘങ്ങൾ പെയ്തൊഴിഞ്ഞപ്പോൾ, തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ കാട്ടിൽ ഒരു മരച്ചുവട്ടിൽ മഴയത്ത് കാവൽ നിൽക്കുന്ന ദൃശ്യം അവളുടെ മനസ്സിലേക്ക് ഓടിയെത്തി. ഓരോ ഋതുമാറുമ്പോഴും വനത്തിൽ തന്റെ ഭർത്താവ് അനുഭവിക്കുന്ന കഷ്ടപ്പാടുകളെക്കുറിച്ചോർത്ത് ഊർമ്മിളയുടെ മനസ്സ് നീറി. കൊട്ടാരത്തിലെ സുഖസൗകര്യങ്ങൾ അവൾക്ക് വെറും മുള്ളുകൾ പോലെയാണ് അനുഭവപ്പെട്ടത്. രാമന്റെയും സീതയുടെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും വനവാസ കഥകൾ വാത്മീകി മഹർഷി കാവ്യാത്മകമായി വർണ്ണിച്ചപ്പോൾ, അയോധ്യയുടെ ഇരുണ്ട ഇടനാഴികളിൽ ഒരു പെൺകുട്ടി അനുഭവിച്ച ഈ നിശബ്ദ വനവാസം ആരും അധികം ശ്രദ്ധിക്കാതെ പോയി. ചരിത്രം എപ്പോഴും യുദ്ധഭൂമിയിലെ വീരന്മാരെ മാത്രമേ ഓർക്കാറുള്ളൂ, അവർക്കായി കാത്തിരിക്കുന്നവരെ ആരും ഓർക്കാറില്ലല്ലോ.

നിദ്രാദേവിയുടെ വരവും ഊർമ്മിളയുടെ മഹാത്യാഗവും

രാമായണത്തിൽ ഊർമ്മിളയെക്കുറിച്ച് വളരെ ഹൃദയസ്പർശിയായ ഒരു ഐതീഹ്യമുണ്ട്. വനവാസത്തിന്റെ ആദ്യ രാത്രിയിൽ, കാടിന്റെ ഭയാനകമായ നിശബ്ദതയിൽ, ഉണങ്ങിയ ഇലകളുടെ മർമ്മരങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്രീരാമനും സീതയും ഉറങ്ങാൻ കിടന്നപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ വില്ലുമേന്തി അവർക്ക് കാവൽ നിന്നു. ആ സമയം ചുറ്റും ഒരു മഞ്ഞുകണം പോലെ തണുത്ത കാറ്റ് വീശി. നിദ്രാദേവി (ഉറക്കത്തിന്റെ ദേവത) ലക്ഷ്മണനെ സമീപിച്ചു. തന്റെ ജ്യേഷ്ഠനെയും പത്നിയെയും സംരക്ഷിക്കേണ്ടതിനാൽ ഈ പതിന്നാല് വർഷവും തനിക്ക് ഉറങ്ങാൻ കഴിയില്ലെന്നും, അതിനാൽ തന്നെ ഒഴിവാക്കിത്തരണമെന്നും ലക്ഷ്മണൻ നിദ്രാദേവിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

സൃഷ്ടിയുടെ നിയമപ്രകാരം ഒരാൾക്ക് ഉറങ്ങാതിരിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും, ലക്ഷ്മണന് പകരമായി മറ്റൊരാൾ ഈ ഉറക്കം ഏറ്റെടുക്കേണ്ടി വരുമെന്നും നിദ്രാദേവി വ്യക്തമാക്കി. അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു: “അയോധ്യയിൽ എനിക്കായി കാത്തിരിക്കുന്നവളുണ്ട്, എന്റെ ഊർമ്മിള. എന്റെ ജീവന്റെ പാതിയാണവൾ. അവളോട് ചോദിക്കുക.”

നിദ്രാദേവി അയോധ്യയിലെത്തി ഊർമ്മിളയെ കണ്ടു. “കുട്ടീ, നിന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ഈ ആഗ്രഹം നീ അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടോ? പതിന്നാല് വർഷത്തെ ഉറക്കം എന്നത് നിസ്സാരമല്ല,” ദേവി ചോദിച്ചു. ഭർത്താവിന്റെ അഭ്യർത്ഥന കേട്ടയുടനെ ഒരു മടിയും കൂടാതെ ഊർമ്മിള ആ വ്യവസ്ഥ അംഗീകരിച്ചു. “ദേവീ, എന്റെ ഭർത്താവിന് തന്റെ ധർമ്മം കൃത്യമായി പാലിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഗം ഉറക്കം കൂടി ഞാൻ ഏറ്റെടുക്കാം. അദ്ദേഹം എനിക്കായി നൽകിയ ഈ ഉത്തരവാദിത്തം ഞാൻ ഒരു വരമായി കാണുന്നു.” പതിന്നാല് വർഷക്കാലം ലക്ഷ്മണന് പകരം ഊർമ്മിള ഉറങ്ങി എന്നാണ് ഐതീഹ്യം.

ഇതൊരു കേവലമായ കെട്ടുകഥയായി തള്ളിക്കളയാവുന്നതല്ല. ഇതിൽ വലിയൊരു ദാർശനിക സത്യം ഒളിഞ്ഞിരിപ്പുണ്ട്. സ്നേഹം എന്നത് കേവലം ശാരീരികമായ സാമീപ്യമല്ല, മറിച്ച് ആത്മാവുകൾ തമ്മിലുള്ള അദൃശ്യമായ ഒരു ഉടമ്പടിയാണ്. തന്റെ പങ്കാളിയുടെ ലക്ഷ്യപ്രാപ്തിക്കായി, അവരുടെ ഭാരങ്ങൾ കൂടി സ്വയം ഏറ്റെടുക്കുന്ന നിരുപാധികമായ സ്നേഹത്തിന്റെ (Unconditional love) പ്രതീകമാണ് ഈ ‘ഊർമ്മിള നിദ്ര’. ലക്ഷ്മണൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ (മേഘനാദൻ) പോലെയുള്ള അതികായന്മാരെ തോൽപ്പിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാത്രം കഴിവുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് അയോധ്യയിലിരുന്ന് ഊർമ്മിള നൽകിയ ആത്മീയമായ പിൻബലം കൊണ്ടുകൂടിയാണ്. പതിന്നാല് വർഷം ഉറങ്ങാതിരുന്ന ഒരാൾക്ക് മാത്രമേ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം ലക്ഷ്മണന് അനുകൂലമായത് ഊർമ്മിളയുടെ ഈ നിശബ്ദമായ ത്യാഗം ഒന്നുകൊണ്ടു മാത്രമാണ്.

ആരും കാണാതെ പോയ ധർമ്മം

മഹാഭാരതത്തിലായാലും രാമായണത്തിലായാലും നമ്മൾ എപ്പോഴും വാഴ്ത്തുന്നത് മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന നായകന്മാരെയാണ്. എന്നാൽ ഈ കഥയിൽ നമ്മൾ കാണാതെ പോകുന്ന ഒരു വലിയ ധർമ്മമുണ്ട്. അത് ഊർമ്മിളയുടെ ത്യാഗമാണ്. ധർമ്മം എന്നത് എപ്പോഴും യുദ്ധക്കളത്തിൽ ശത്രുക്കളെ വധിക്കുന്നത് മാത്രമല്ല, സ്വന്തം ആഗ്രഹങ്ങളെ പ്രിയപ്പെട്ടവർക്ക് വേണ്ടി കുരുതികൊടുക്കുന്നതും വലിയൊരു ധർമ്മമാണ്. ഒന്ന് സങ്കൽപ്പിച്ച് നോക്കുക, അന്ന് യാത്ര ചോദിക്കാൻ വന്ന ലക്ഷ്മണനോട് ഊർമ്മിള കരഞ്ഞു നിലവിളിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലോ? അല്ലെങ്കിൽ തനിക്കും കാട്ടിലേക്ക് വരണമെന്ന് വാശിപിടിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലോ?

അങ്ങനെയെങ്കിൽ ലക്ഷ്മണന്റെ ശ്രദ്ധ മുഴുവൻ തന്റെ ഭാര്യയുടെ സുരക്ഷയിലായേനെ. ഓരോ ചുവടുവെക്കുമ്പോഴും ഊർമ്മിളയുടെ കഷ്ടപ്പാടുകൾ അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടുമായിരുന്നു. ശ്രീരാമനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സേവിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയുമായിരുന്നില്ല. ഊർമ്മിള കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു നൽകിയ ആ ‘സ്വാതന്ത്ര്യമാണ്’ ലക്ഷ്മണനെ രാമായണത്തിലെ വീരനായകനാക്കി മാറ്റിയത്. സ്വന്തം താല്പര്യങ്ങളെക്കാൾ വലുതാണ് തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവന്റെ കടമകൾ എന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നിടത്താണ് സ്നേഹം അതിന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ തലത്തിൽ എത്തുന്നത്. ഒന്നും ആവശ്യപ്പെടാതിരിക്കുക എന്നതാണ് ചിലപ്പോൾ ഒരാൾക്ക് നൽകാൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും വലിയ സ്നേഹം എന്ന് ഊർമ്മിള നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

ഇന്നത്തെ ജീവിതത്തിലെ ‘ഊർമ്മിളമാർ’

ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള ഈ കഥ ഇന്നത്തെ ആധുനിക സമൂഹത്തിലും വലിയൊരു പാഠമാണ് നൽകുന്നത്. നമ്മുടെ ചുറ്റും പ്രതിദിനം വിജയഗാഥകൾ നമ്മൾ കാണാറുണ്ട്. ഒരു വലിയ കമ്പനിയുടെ തലപ്പത്തെത്തുന്ന സി.ഇ.ഒ (CEO), അതിർത്തിയിൽ രാജ്യത്തെ കാക്കുന്ന പട്ടാളക്കാരൻ, രാവും പകലും ജനങ്ങളെ സേവിക്കുന്ന ഡോക്ടർമാർ, നാടിന് അഭിമാനമായി മാറുന്ന കായികതാരങ്ങൾ… ഇവരുടെയെല്ലാം വിജയങ്ങൾ നമ്മൾ ആഘോഷിക്കാറുണ്ട്.

എന്നാൽ ഈ കാണുന്ന വിജയങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ നിശബ്ദമായി ത്യാഗം സഹിക്കുന്ന ചിലരുണ്ട്. കടുത്ത മഞ്ഞിലും മഴയിലും രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തി കാക്കുന്ന ഒരു സൈനികന് എങ്ങനെയാണ് സമാധാനത്തോടെ തന്റെ ജോലി ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നത്? ഗ്രാമത്തിലുള്ള അയാളുടെ വീട്ടിൽ പ്രായമായ മാതാപിതാക്കളെയും കുഞ്ഞുങ്ങളെയും നോക്കാൻ ഒരു പരാതിയുമില്ലാതെ നിൽക്കുന്ന അയാളുടെ പങ്കാളി നൽകുന്ന ധൈര്യമാണത്. രാത്രി വൈകിയും ഐ.ടി (IT) കമ്പനികളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഒരു സ്ത്രീക്ക് കരുത്താകുന്നത്, കുഞ്ഞിനെ ഉറക്കാനും വീട്ടുജോലികൾ ചെയ്യാനും സഹായിക്കുന്ന ഭർത്താവാണ്. ഒരു വ്യക്തിക്ക് തന്റെ കരിയറിൽ പൂർണ്ണമായി ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നത്, വീട്ടിലെ കാര്യങ്ങളെല്ലാം യാതൊരു പരാതിയുമില്ലാതെ നോക്കിനടത്തുന്ന അവരുടെ പങ്കാളിയുടെ പിൻബലം കൊണ്ടാണ്. കുട്ടികളുടെ അസുഖങ്ങളും പഠനവും വീട്ടുചെലവുകളും ഒറ്റയ്ക്ക് കൈകാര്യം ചെയ്ത്, പങ്കാളിക്ക് അവരുടെ സ്വപ്നങ്ങൾക്ക് പുറകെ പോകാൻ അവസരമൊരുക്കുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭർത്താക്കന്മാരും ഭാര്യമാരും നമുക്ക് ചുറ്റുമുണ്ട്.

തങ്ങളുടെ മക്കൾ വിദേശത്ത് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം നേടുമ്പോഴോ വലിയ ജോലി ചെയ്യുമ്പോഴോ, തങ്ങളുടെ ഏകാന്തതയും വാർദ്ധക്യസഹജമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകളും അവരെ അറിയിക്കാതെ ചിരിക്കുന്ന മുഖത്തോടെ വീഡിയോ കോളിൽ സംസാരിക്കുന്ന മാതാപിതാക്കളില്ലേ? തങ്ങളുടെ രോഗവിവരങ്ങളോ സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകളോ മക്കളെ അറിയിക്കാതെ, “ഞങ്ങൾ ഇവിടെ സുഖമായിരിക്കുന്നു, നീ നിന്റെ പഠനത്തിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധിക്കുക” എന്ന് പറയുന്ന അച്ഛനമ്മമാർ. അവരെല്ലാം ആധുനിക കാലത്തെ ഊർമ്മിളമാർ തന്നെയാണ്. പ്രശസ്തിയോ അംഗീകാരമോ അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. തങ്ങൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ വിജയം മാത്രമാണ് അവരുടെ സന്തോഷം. സ്റ്റേജിൽ തിളങ്ങുന്ന അഭിനേതാക്കളെ കണ്ട് നമ്മൾ കയ്യടിക്കുമ്പോൾ, ആ സ്റ്റേജിന് പിന്നിൽ വെളിച്ചം നിയന്ത്രിക്കുന്നവരും കർട്ടൻ വലിക്കുന്നവരുമായ അനേകരുടെ വിയർപ്പുണ്ട് എന്ന് നമ്മൾ പലപ്പോഴും മറന്നുപോകുന്നു.

രാമായണം ഒരിക്കൽ കൂടി വായിക്കുമ്പോൾ നമ്മൾ ഓർക്കേണ്ടത് സ്വർണ്ണമാനിനെയും ഇതിഹാസ യുദ്ധങ്ങളെയും കുറിച്ച് മാത്രമല്ല. പ്രിയപ്പെട്ടവന്റെ വരവിനായി അയോധ്യയിലെ ഇരുണ്ട മുറികളിൽ പരാതികളില്ലാതെ പതിന്നാല് വർഷം കാത്തിരുന്ന ആ പെൺകുട്ടിയെക്കൂടിയാണ്. യഥാർത്ഥ വീരത്വം എപ്പോഴും പോർക്കളത്തിലെ അലർച്ചകളിൽ ആയിരിക്കില്ല; അത് ചിലപ്പോൾ നിശബ്ദമായ കാത്തിരിപ്പുകളിലും, ആരും കാണാത്ത ത്യാഗങ്ങളിലുമാണ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. പ്രകാശിക്കുന്നവർക്ക് പിന്നിൽ എപ്പോഴും സ്വയം എരിഞ്ഞുതീരുന്ന ഒരു മെഴുകുതിരിയുണ്ടാകും, ഊർമ്മിളയെപ്പോലെ.