ഒരു സംഭവം, ആയിരം കഥകൾ. വാഷിംഗ്ടണിലെ വൈറ്റ് ഹൗസ് കറസ്പോണ്ടന്റ്സ് ഡിന്നറിനിടെ വെടിയൊച്ച മുഴങ്ങിയപ്പോൾ ലോകം ഞെട്ടി. എന്നാൽ ആ ഞെട്ടൽ മാറും മുൻപേ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പുതിയൊരു ലോകം ഉണർന്നു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. യൂട്യൂബിലും ടിക്ടോക്കിലും ഇൻസ്റ്റഗ്രാമിലുമെല്ലാം പുതിയ ‘സത്യങ്ങൾ’ പിറവിയെടുത്തു. ഔദ്യോഗിക വാർത്താ ഏജൻസികൾ വിവരങ്ങൾക്കായി നെട്ടോട്ടമോടുമ്പോൾ, കാറിലിരുന്നും വീടിന്റെ വരാന്തയിലിരുന്നും ചിലർ സ്വന്തം നിലയ്ക്ക് ‘അന്വേഷണാത്മക പത്രപ്രവർത്തനം’ തുടങ്ങിയിരുന്നു. അവർക്ക് ഒരേ സ്വരമായിരുന്നു: ഇതെല്ലാം ഒരു നാടകമാണ്, ഒരു ‘ഫാൾസ് ഫ്ലാഗ്’ (False Flag) ഓപ്പറേഷൻ!
ഈ വെടിവെപ്പ് യഥാർത്ഥത്തിൽ നടന്നതല്ലെന്നും, സർക്കാരിന്റെ ചില ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി മെനഞ്ഞെടുത്ത ഒരു കള്ളക്കഥയാണെന്നും ഇവർ വാദിക്കുന്നു. ഇത്തരം ഗൂഢാലോചനാ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പുതിയതല്ല. എന്നാൽ ഇത്രയധികം വേഗത്തിൽ, ഇത്രയേറെ ആളുകളിലേക്ക് ഇത് പടർന്നുപിടിക്കുന്നത് സമീപകാലത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ഡിജിറ്റൽ പ്രതിഭാസങ്ങളിലൊന്നാണ്.
കാറിലിരുന്ന് ‘സത്യം’ പറയുന്നവർ
ആരാണ് ഈ പുതിയ കാലത്തെ ‘വാർത്താ അവതാരകർ’? അവരിൽ ചിലർ ആഡംബര കാറുകളുടെ ഡ്രൈവിംഗ് സീറ്റിലിരുന്ന് ലോകത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. മറ്റുചിലർ സാധാരണ വീടിന്റെ പൂമുഖത്തിരുന്ന് ലളിതമായി കാര്യങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നു. പ്രൊഫഷണൽ ന്യൂസ് ഡെസ്കുകളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന സെറ്റപ്പുകളുമായി എത്തുന്നവരും കുറവല്ല. ഇവരുടെയെല്ലാം ലക്ഷ്യം ഒന്നുതന്നെ: കാഴ്ചക്കാരെ പിടിച്ചിരുത്തുക, കൂടുതൽ വ്യൂസ് നേടുക.
വെടിവെപ്പിന് ഏതാനും ദിവസം മുൻപ് വൈറ്റ് ഹൗസ് പ്രസ് സെക്രട്ടറി കരോലിൻ ലീവിറ്റ് നടത്തിയ ഒരു പരാമർശമാണ് ഇവരുടെ പ്രധാന ആയുധം. ഡിന്നറിൽ ചില “ഷോട്ട്സ് ഫയേർഡ്” (shots fired) ഉണ്ടാകുമെന്ന് അവർ പറഞ്ഞിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയമായ വിമർശനങ്ങളോ വാക്പോരുകളോ ഉണ്ടാകുമെന്ന അർത്ഥത്തിൽ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു പ്രയോഗമാണിത്. എന്നാൽ ഗൂഢാലോചനക്കാർക്ക് ഇത് വെടിവെപ്പ് മുൻകൂട്ടി പ്ലാൻ ചെയ്തതിന്റെ തെളിവായിരുന്നു. “കണ്ടില്ലേ, അവർക്ക് നേരത്തെ അറിയാമായിരുന്നു!” എന്ന് ഈ വീഡിയോകൾ ആവർത്തിക്കുന്നു.
ഈ ‘തെളിവ്’ ഉപയോഗിച്ച് അവർ പുതിയൊരു കഥ മെനഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇറാനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ നിന്നും, വരാനിരിക്കുന്ന ഇടക്കാല തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ തിരിച്ചടികളിൽ നിന്നും ജനശ്രദ്ധ തിരിക്കാനുള്ള സർക്കാരിന്റെ തന്ത്രമാണിതെന്നാണ് പ്രധാന വാദം. ഈ കഥകൾക്ക് ലക്ഷക്കണക്കിന് കാഴ്ചക്കാരെയും ആയിരക്കണക്കിന് ഷെയറുകളുമാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
എന്തുകൊണ്ട് ആളുകൾ വിശ്വസിക്കുന്നു?
മുഖ്യധാരാ മാധ്യമങ്ങളിലുള്ള (mainstream media) വിശ്വാസം ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന നിലയിലാണെന്നതാണ് ഇതിന് പ്രധാന കാരണം. അമേരിക്കയിൽ മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യയിലും കേരളത്തിലുമടക്കം ഈ പ്രവണത ശക്തമാണ്. പത്രങ്ങളും ചാനലുകളും പറയുന്നതിനപ്പുറം ഒരു ‘മറുപുറം’ ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ ആളുകൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഈ വിശ്വാസ്യതയുടെ വിടവിലേക്കാണ് സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ കണ്ടന്റ് ക്രിയേറ്റർമാർ അതിവിദഗ്ദ്ധമായി കടന്നുകയറുന്നത്.
WhatsApp യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ വ്യാജ സന്ദേശങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുന്ന അതേ മാനസികാവസ്ഥയാണ് ഇവിടെയും പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. തങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ ശരിയാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കാൻ പലരും മെനക്കെടാറില്ല. തങ്ങളുടെ നിലവിലുള്ള വിശ്വാസങ്ങളെ ശരിവെക്കുന്ന വീഡിയോകൾ കാണുമ്പോൾ ആളുകൾ അത് പെട്ടെന്ന് അംഗീകരിക്കുകയും മറ്റുള്ളവർക്ക് പങ്കുവെക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പഴയ വീഞ്ഞ്, പുതിയ കുപ്പിയിൽ
ഈ സംഭവം ഒറ്റപ്പെട്ടതല്ല. 2024-ൽ പ്രസിഡന്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിനിടെ ഡൊണാൾഡ് ട്രംപിന് നേരെ വധശ്രമം നടന്നപ്പോഴും സമാനമായ സാഹചര്യം ഉടലെടുത്തിരുന്നു. അന്നും യൂട്യൂബിലും മറ്റ് പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലും സമാനമായ ഗൂഢാലോചനാ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പ്രചരിച്ചു. ട്രംപിന് സഹതാപം നേടിക്കൊടുക്കാൻ എതിരാളികൾ നടത്തിയ നാടകമാണിതെന്നായിരുന്നു അന്നത്തെ പ്രധാന വാദം. ചെവിയിൽ വെടിയേറ്റിട്ടും ട്രംപിന് കാര്യമായ പരിക്കുകളൊന്നും കാണാതിരുന്നത് ഈ വാദങ്ങൾക്ക് ശക്തി പകർന്നു. ആഴ്ചകളോളം ആ വാർത്താചക്രം കറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ഇപ്പോൾ വൈറ്റ് ഹൗസ് വെടിവെപ്പിന്റെ കാര്യത്തിലും അതേ തിരക്കഥ ആവർത്തിക്കുകയാണ്. ഒരു വലിയ സംഭവം നടക്കുന്നു, ഔദ്യോഗിക വിശദീകരണങ്ങൾ വരുന്നതിന് മുൻപേ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ ബദൽ കഥകൾ പ്രചരിക്കുന്നു, ആളുകൾ അത് വിശ്വസിക്കുന്നു, ഷെയർ ചെയ്യുന്നു. കാര്യങ്ങൾ കൈവിട്ട പോലെ അധികാരികൾ നോക്കിനിൽക്കുന്നു.
- അവിശ്വാസത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം: മുഖ്യധാരാ മാധ്യമങ്ങളെയും സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായും തള്ളിക്കളയുന്ന ഒരു വിഭാഗം വളർന്നുവരുന്നു.
- അൽഗോരിതത്തിന്റെ കളി: നിങ്ങൾ ഏത് തരം വീഡിയോകളാണോ കാണുന്നത്, അതുപോലുള്ളവ വീണ്ടും വീണ്ടും നിങ്ങൾക്ക് മുന്നിലെത്തിക്കുന്ന അൽഗോരിതങ്ങൾ (Algorithms) ഈ വ്യാജപ്രചാരണങ്ങൾക്ക് വളക്കൂറുള്ള മണ്ണൊരുക്കുന്നു.
- ശ്രദ്ധയാണ് പുതിയ കറൻസി: സത്യത്തേക്കാൾ, എത്രപേർ തങ്ങളുടെ വീഡിയോ കാണുന്നു എന്നതാണ് പല കണ്ടന്റ് ക്രിയേറ്റർമാരുടെയും ലക്ഷ്യം. അതിനായി ഏതറ്റം വരെയും പോകാൻ അവർ തയ്യാറാണ്.
വിതച്ചതേ കൊയ്യൂ
ഇവിടെ ഒരു വിരോധാഭാസമുണ്ട്. ട്രംപ് ഭരണകൂടം തന്നെ പലപ്പോഴും തെറ്റായ വിവരങ്ങളും അർദ്ധസത്യങ്ങളും പ്രചരിപ്പിച്ചിരുന്നു എന്നൊരു വിമർശനമുണ്ട്. ഔദ്യോഗിക സംവിധാനങ്ങളിൽ നിന്ന് തന്നെ നിരന്തരം സംശയാസ്പദമായ വിവരങ്ങൾ പുറത്തുവരുമ്പോൾ, എന്തിനെ വിശ്വസിക്കണം എന്തിനെ തള്ളിക്കളയണം എന്ന് ജനങ്ങൾക്ക് സംശയമുണ്ടാകുന്നത് സ്വാഭാവികം.
ഇപ്പോൾ പ്രചരിക്കുന്ന പല ഗൂഢാലോചനാ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നതും ഈ വസ്തുതയിലേക്കാണ്. സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങൾ തന്നെ വിശ്വാസ്യത കളഞ്ഞുകുളിച്ച ഒരു ലോകത്ത്, ആര് പറയുന്നതാണ് സത്യമെന്ന് എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയും? ഈ ചോദ്യം വളരെ പ്രസക്തമാണ്.
സത്യം എവിടെയാണ് തിരയേണ്ടത്?
വൈറ്റ് ഹൗസ് വെടിവെപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അന്വേഷണം പുരോഗമിക്കുകയാണ്. യഥാർത്ഥ വിവരങ്ങൾ വരും ദിവസങ്ങളിൽ പുറത്തുവന്നേക്കാം. എന്നാൽ അപ്പോഴേക്കും ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ മനസ്സിൽ വ്യാജകഥകൾ ഒരുപക്ഷേ സത്യമായി മാറിയിട്ടുണ്ടാകും. പിന്നീട് വരുന്ന തിരുത്തലുകൾക്ക് ഒരുപക്ഷേ അത്രയധികം പ്രചാരം ലഭിച്ചെന്നും വരില്ല.
ഇത് കേവലം ഒരു അമേരിക്കൻ സംഭവമായി ചുരുക്കിക്കാണാൻ സാധിക്കില്ല. സാങ്കേതികവിദ്യ നമ്മുടെ വിരൽത്തുമ്പിൽ വിവരങ്ങളുടെ ഒരു മഹാസമുദ്രം തുറന്നിടുമ്പോൾ, അതിൽ നിന്ന് മുത്തെടുക്കണോ അതോ മാലിന്യം കോരണമോ എന്ന് തീരുമാനിക്കേണ്ടത് നമ്മൾ ഓരോരുത്തരുമാണ്. ഒരു വാർത്തയോ വീഡിയോയോ കാണുമ്പോൾ, ഇത് ആരാണ് പറയുന്നത്, അവരുടെ ലക്ഷ്യം എന്തായിരിക്കാം, ഇതിന് മറ്റ് ഔദ്യോഗിക സ്ഥിരീകരണങ്ങളുണ്ടോ എന്ന് സ്വയം ചോദിക്കുന്നത് ഒരു ശീലമാക്കേണ്ട കാലം അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ, നമ്മുടെയെല്ലാം സത്യങ്ങൾ മറ്റാരൊക്കെയോ നിർമ്മിക്കുന്ന കാലം വിദൂരമല്ല.
